Η νέα αμυντική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στην ήδη σύνθετη εξίσωση που καλείται να διαχειριστεί η Αθήνα στη Μέση Ανατολή, καθώς η παραμονή της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία θα βρίσκεται πλέον υπό συνεχή αξιολόγηση.
Σε αντίθεση με το καθεστώς της ετήσιας παράτασης που ίσχυε μέχρι σήμερα, η συνέχιση της ελληνικής αποστολής θα επανεξετάζεται πλέον σε μηνιαία βάση, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής στάσης εφόσον διαφοροποιηθούν οι πολιτικές ή επιχειρησιακές συνθήκες.
Η αλλαγή αυτή, πάντως, δεν αποτελεί άμεση αντίδραση στη λεγόμενη «Συμφωνία της Μέκκας». Η σχετική διαδικασία είχε ξεκινήσει ήδη από τον περασμένο Μάρτιο, όταν ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας έθεσε στο ΚΥΣΕΑ την ανάγκη συνεχούς επαναξιολόγησης της αποστολής, τόσο λόγω των αναγκών της ελληνικής αεράμυνας όσο και εξαιτίας της διαρκώς μεταβαλλόμενης κατάστασης στη Μέση Ανατολή.
Η εισήγηση του υπουργού έγινε δεκτή από τον πρωθυπουργό, σε συνεννόηση με το υπουργείο Εξωτερικών, ενώ η σαουδαραβική πρεσβεία στην Αθήνα έχει ενημερωθεί για τη νέα διαδικασία.
Η συμφωνία του Ριάντ με την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ προσδίδει, ωστόσο, διαφορετικό πολιτικό και διπλωματικό βάρος στην απόφαση. Το μήνυμα που επιδιώκει να στείλει η Αθήνα προς τη σαουδαραβική πλευρά είναι ότι η ελληνική στρατιωτική συνδρομή δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, ούτε να αντιμετωπίζεται ανεξάρτητα από τις ευρύτερες συμμαχίες και στρατηγικές επιλογές του Ριάντ.
Πρόκειται, άλλωστε, για τη διάθεση ενός από τα πλέον κρίσιμα αντιαεροπορικά συστήματα των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ελλάδα έχει επενδύσει σημαντικό διπλωματικό και στρατιωτικό κεφάλαιο στη σχέση της με τη Σαουδική Αραβία. Από το 2021 έχει διαθέσει στο βασίλειο μία πυροβολαρχία Patriot, μαζί με το αντίστοιχο προσωπικό, με αποστολή την ενίσχυση της αεράμυνας και την προστασία κρίσιμων υποδομών.
Η ελληνική παρουσία, μάλιστα, δεν περιορίστηκε σε συμβολικό επίπεδο, καθώς το σύστημα έχει χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά κατά τη διάρκεια των διαδοχικών κρίσεων στην περιοχή.
Στις 25 Ιουλίου, οι ελληνικοί Patriot κατέρριψαν δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη που προέρχονταν από την Υεμένη στην περιοχή του Γιανμπού, ενώ είχαν προηγηθεί και άλλες επιχειρησιακές αναχαιτίσεις κατά την περίοδο της κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.
Αυτό ακριβώς προσδίδει μεγαλύτερη βαρύτητα στη νέα πραγματικότητα. Η Αθήνα έχει συνεισφέρει με πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες στην ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας, την ώρα που το Ριάντ επιλέγει να θεσμοθετήσει στενότερη αμυντική σχέση με την Τουρκία και το Πακιστάν.
Η επιλογή αυτή δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη, ιδιαίτερα όταν η Άγκυρα επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να διευρύνει συστηματικά το στρατηγικό και αμυντικό της αποτύπωμα στη Μέση Ανατολή.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Το εύρος της νέας συμφωνίας ενισχύει τον προβληματισμό. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν παρομοίασε τη ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, εξηγώντας ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα συμβαλλόμενα κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.
Παράλληλα, προβλέπεται η συγκρότηση επιτροπής υπουργών και γενικής γραμματείας με έδρα τη Σαουδική Αραβία.
Εφόσον το νέο σχήμα αποκτήσει ουσιαστικό επιχειρησιακό περιεχόμενο, η Τουρκία θα έχει αποκτήσει έναν ακόμη δίαυλο στρατιωτικής παρουσίας και επιρροής σε μια περιοχή στην οποία η Αθήνα είχε καλλιεργήσει τα προηγούμενα χρόνια στενές σχέσεις με σειρά αραβικών κρατών.
Χωρίς απόφαση αποχώρησης
Για την ώρα, απόφαση αποχώρησης της ελληνικής πυροβολαρχίας δεν υπάρχει.
Η μετάβαση, ωστόσο, από την ετήσια στη μηνιαία επαναξιολόγηση επιτρέπει στην Αθήνα να εξετάζει πολύ συχνότερα εάν εξακολουθούν να συντρέχουν οι πολιτικές και επιχειρησιακές προϋποθέσεις για την παραμονή της αποστολής.
Κυρίως, όμως, καθιστά σαφές προς το Ριάντ ότι η διάθεση ελληνικών στρατιωτικών μέσων στο εξωτερικό δεν αποτελεί λευκή επιταγή.
Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης
Η εξέλιξη προκάλεσε αντιδράσεις από την αντιπολίτευση, με τους Patriot να βρίσκονται στο επίκεντρο της κριτικής.
Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει ότι η νέα αμυντική συμφωνία αναδεικνύει «το στρατηγικό αδιέξοδο και τους κινδύνους της Ι.Χ. εξωτερικής πολιτικής Μητσοτάκη» και ζητεί την άμεση επιστροφή τόσο της ελληνικής πυροβολαρχίας όσο και των Ελλήνων στρατιωτικών, ώστε να μην έχουν καμία εμπλοκή στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, επαναφέρει τη θέση του για επιστροφή σε μια «ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική».
Από την πλευρά του, το ΚΚΕ χαρακτηρίζει τη συμφωνία πλήγμα στη λογική των «ισχυρών συμμαχιών» που, όπως υποστηρίζει, προβάλλει η κυβέρνηση. Παράλληλα στρέφεται κατά του ΠΑΣΟΚ και του «όλου ΣΥΡΙΖΑ», σημειώνοντας ότι είχαν ψηφίσει τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία.
Το ΚΚΕ ζητεί «εδώ και τώρα» την επιστροφή της πυροβολαρχίας Patriot, της ελληνικής φρεγάτας από την Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων που βρίσκονται εκτός συνόρων.
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι και η ΕΛΑΣ, η οποία χαρακτηρίζει την τριμερή συμφωνία «νέο, σοβαρό πλήγμα» για την ελληνική εξωτερική πολιτική και υποστηρίζει ότι οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί για την παρουσία των Patriot ακολουθούνται από ένα «μεγαλοπρεπές “άδειασμα”» από τη σαουδαραβική ηγεσία.
Παράλληλα, κάνει λόγο για «επικίνδυνη εμπλοκή» της Ελλάδας στην κρίση της περιοχής και κατηγορεί την κυβέρνηση ότι έχει εγκαταλείψει την ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, κινούμενη στη λογική του «πρόθυμου και δεδομένου συμμάχου».
Στη συζήτηση παρενέβη και ο επικεφαλής της Νέας Αριστεράς, Γαβριήλ Σακελλαρίδης, ο οποίος χαρακτήρισε «αυτοκαταστροφική» την αντίληψη ότι η Ελλάδα γίνεται ισχυρότερη όσο περισσότερο μετατρέπεται στον «πρόθυμο σύμμαχο» κάθε πολεμικού σχεδιασμού.
