Η χειροτεχνία αποτελεί στρατηγικό στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας της Ελλάδας, αλλά και έναν υποαξιοποιημένο τομέα της δημιουργικής οικονομίας, με αξιοσημείωτες δυνατότητες επιχειρηματικότητας, απασχόλησης, καινοτομίας και εξωστρέφειας.
Η νέα μελέτη της ΓΣΕΒΕΕ, «Ελληνική Χειροτεχνία: Υφιστάμενη Κατάσταση, Προκλήσεις και Προοπτικές» αναδεικνύει τόσο τις αναπτυξιακές δυνατότητες του τομέα όσο και τα σοβαρά θεσμικά και διαρθρωτικά εμπόδια που τον κρατούν στο περιθώριο. Η χειροτεχνία συνδέεται άρρηκτα με την κοινωνική συνοχή, την παράδοση και τη διαγενεακή συνέχεια, ενώ ταυτόχρονα διαθέτει σημαντικές προοπτικές απασχόλησης, εξωστρέφειας και καινοτομίας στο πλαίσιο της σύγχρονης δημιουργικής οικονομίας.
Ωστόσο, η χαρτογράφηση των πολιτικών και δράσεων στήριξης καταδεικνύει έντονη αποσπασματικότητα και θεσμική ασυνέχεια, ιδίως μετά την κατάργηση του ΕΟΜΜΕΧ, χωρίς την ύπαρξη ενιαίου φορέα ή εθνικού στρατηγικού πλαισίου για τη χειροτεχνία. Η έλλειψη συντονισμού, η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και η ανεπαρκής ενημέρωση των επιχειρήσεων, αποτελούν βασικές αδυναμίες του συστήματος στήριξης.
Η ποιοτική διερεύνηση ανέδειξε ως κοινό τόπο αντίληψης μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών την αναγκαιότητα ολιστικής στρατηγικής για την ανασυγκρότηση του τομέα. Οι φορείς – μέλη της ΓΣΕΒΕΕ και οι επιχειρηματίες επισήμαναν την έλλειψη δημόσιας / κρατικής μέριμνας, αλλά και τη δυναμική της χειροτεχνίας ως παράγοντα τοπικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. Οι εμπειρογνώμονες υπογράμμισαν την ανάγκη σύγχρονων προγραμμάτων κατάρτισης και διασύνδεσης με την επαγγελματική εκπαίδευση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η ξυλοτεχνία αποτελεί τον κυρίαρχο κλάδο, με περίπου μία στις τρεις επιχειρήσεις να σχετίζεται με αυτήν. Η Αττική συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό επιχειρήσεων, επιβεβαιώνοντας τη σύνδεση της χειροτεχνίας με τον τουρισμό και τα αστικά κέντρα.
Η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές και βασίζονται στην αυτοαπασχόληση, γεγονός που τις καθιστά ευάλωτες σε κρίσεις. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της χειροτεχνίας είναι αναγκαίος αλλά παραμένει μη συστηματικός.
Συμπερασματικά, τονίζεται ότι ο τομέας της χειροτεχνίας απαιτεί οικονομική στήριξη, κατάρτιση και θεσμική οργάνωση. «Η σύγχρονη χειροτεχνία δεν πρέπει να ιδωθεί μόνο ως μια προσπάθεια διατήρησης της παράδοσης, αλλά και ως δυναμικός, εξαγωγικός και καινοτόμος τομέας της δημιουργικής οικονομίας».
Η ελληνική χειροτεχνία εντάσσεται όλο και περισσότερο στις ευρωπαϊκές πολιτικές για τις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες, την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, την πράσινη οικονομία και την ψηφιακή ενσωμάτωση, αποτελώντας μέρος ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ανάπτυξης.
Από τις 27 Οκτωβρίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τον Κανονισμό 2411/2023 σχετικά με την Προστασία των Γεωγραφικών Ενδείξεων σε χειροτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα, παρέχοντας ολοκληρωμένη προστασία.
Η ελληνική χειροτεχνία αποτελεί ένα πολυδιάστατο παραγωγικό οικοσύστημα, με συνύπαρξη παραδοσιακών και σύγχρονων μορφών.
Η περιφερειακή συγκέντρωση της δραστηριότητας επιτρέπει την ανάδειξη συγκριτικών πλεονεκτημάτων, τα οποία μπορούν να ενισχυθούν με την κατάλληλη πολιτική στήριξη.
Η ανάγκη για πολυδιάστατο θεσμικό πλαίσιο και επαγγελματική αναγνώριση είναι επιτακτική για την ανάπτυξη του τομέα.
