Με τον κλιματικός προϋπολογισμός ΕΕ να μπαίνει στην τελική ευθεία, τοπικοί ηγέτες και ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι οι προτεινόμενες περικοπές στη χρηματοδότηση για το περιβάλλον και το κλίμα θα αποδυναμώσουν σοβαρά την ικανότητα των περιφερειών και των πόλεων να εφαρμόσουν δράσεις για το κλίμα, να προσαρμοστούν στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και να προστατεύσουν τους πολίτες από πλημμύρες, δασικές φωτιές και καύσωνες.
Όπως αναφέρει το επίσημο δελτίο τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, στις 10 Οκτωβρίου η ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ παρουσίασε νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο, το οποίο λειτουργεί ως αφετηρία για τις συζητήσεις των αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων που θα συναντηθούν στις Βρυξέλλες στις 15-16 Οκτωβρίου για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνει σημαντικές περικοπές σε όλες τις γραμμές του προϋπολογισμού, μεταξύ των οποίων και τη χρηματοδότηση για το περιβάλλον και το κλίμα στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης (ΕΠΕΣ) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ).
Στη σημερινή κοινή συνεδρίαση της επιτροπής ENVI του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της επιτροπής ENVE της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, τα μέλη και των δύο θεσμικών οργάνων εξέφρασαν τις ανησυχίες τους για τις περικοπές, την ασάφεια στους στόχους και στους ορισμούς, την έλλειψη ισχυρής εδαφικής οικειοποίησης, την ασαφή κατανομή αρμοδιοτήτων και την κατάργηση ενός αυτόνομου προγράμματος LIFE αφιερωμένου στην περιβαλλοντική δράση.
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το ΠΔΠ προβλέπει γενικό ελάχιστο στόχο 35 % για τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα και το περιβάλλον, με ποσοστό έως 43 % στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΠΕΣ) και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ). Ωστόσο, δεν υπάρχει ειδικό πρόγραμμα που να επικεντρώνεται αποκλειστικά στο περιβάλλον και στη δράση για το κλίμα και να είναι προσβάσιμο σε τοπικούς και περιφερειακούς ενδιαφερόμενους φορείς, όπως το LIFE στην τρέχουσα δημοσιονομική περίοδο.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα του φετινού καλοκαιριού έδειξαν και πάλι ότι η επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής κάνει τους καύσωνες, τις ξηρασίες, τις πλημμύρες και τις φωτιές όλο και πιο συχνές και βίαιες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών δημοσίευσε την ετήσια έκθεσή της για την κατάσταση των δήμων και των περιφερειών το 2026, όπου υπενθυμίζεται ότι κάθε ευρώ που δαπανάται για δράσεις προσαρμογής μπορεί να αποφέρει οφέλη έως και 10 ευρώ. Η επιτροπή ENVE δημοσίευσε επίσης ξεχωριστή μελέτη, στην οποία τονίζεται η σημασία της χρηματοδότησης του LIFE για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές.
Τον Απρίλιο του 2026 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε τη συνέχιση των τρεχουσών δράσεων για τη διατήρηση της φύσης, την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, την πρόληψη της ρύπανσης και την περιβαλλοντική διακυβέρνηση στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ, με ειδική χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. EUR για τη δημοσιονομική περίοδο σε σταθερές τιμές 2025.
Το επόμενο ΠΔΠ πρέπει να μας επιτρέψει να πλοηγηθούμε σε δύσκολους καιρούς και να προετοιμαστούμε για το μέλλον.
Ο Pierfrancesco Maran (IT/S&D), πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Κλιματικής Αλλαγής και Ασφάλειας των Τροφίμων του Κοινοβουλίου, δήλωσε ότι το επόμενο ΠΔΠ πρέπει να δώσει τη δυνατότητα στην Ευρώπη να πλοηγηθεί σε δύσκολους καιρούς και να προετοιμαστεί για το μέλλον.
Οι προτεινόμενες περικοπές κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση: θα καταστήσουν τις κοινότητες και τα εδάφη μας πιο ευάλωτα. Κάθε ευρώ που επενδύεται στην ανθεκτικότητα και στην προσαρμογή φέρνει πίσω έως και δέκα ευρώ σε αποδόσεις, και αυτή είναι η λογική που πρέπει να ακολουθηθεί στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό. Η ανθεκτικότητα πρέπει να ενσωματωθεί σε κάθε πρόγραμμα που χρηματοδοτεί η ΕΕ, ώστε όσα επενδύονται σήμερα να προστατεύουν τις κοινότητες αύριο.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διατηρηθεί ο στόχος του 35 % τουλάχιστον της χρηματοδότησης για τη δράση για το κλίμα και το περιβάλλον και να διασφαλιστεί πως αυτό θα αποτυπώνεται σε ολόκληρο το ΠΔΠ, σε έναν πιο φιλόδοξο προϋπολογισμό. Η βιοποικιλότητα χρειάζεται επίσης ειδική και προβλέψιμη χρηματοδότηση. Η Επιτροπή Περιβάλλοντος δεσμεύεται να διασφαλίσει ότι ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ θα προετοιμάσει την Ένωση για τις προτεραιότητες και τις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
Η πολιτική συνοχής δεν αποτελεί δευτερεύον ζήτημα, δήλωσε ο Κώστας Μπακογιάννης (EL/EPP), πρόεδρος της επιτροπής ENVE της ΕτΠ και δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων, σημειώνοντας ότι αποτελεί βασικό πυλώνα μιας ισχυρότερης, πιο ενωμένης και πιο ανταγωνιστικής Ευρώπης. Καθώς οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ μπαίνουν σε αποφασιστική φάση, είπε πως πρέπει να είναι σαφές:
η περικοπή της χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής θα αποδυνάμωνε την ικανότητα της Ευρώπης να ανταποκρίνεται στην κλιματική κρίση εκεί όπου έχει τη μεγαλύτερη σημασία —στις πόλεις, στις περιφέρειες και στις κοινότητές μας. Θέλουμε να δούμε έναν προϋπολογισμό της ΕΕ που θα προστατεύει την ισχυρή χρηματοδότηση για τις περιφέρειες και τις πόλεις, θα διασφαλίζει πραγματικό ρόλο για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης και θα διατηρεί ειδική στήριξη για τη δράση για το κλίμα και το περιβάλλον κοντά στους πολίτες.
