Πώς μπορεί ένα νησί 4.000 κατοίκων, με υποδομές σχεδιασμένες για αυτόν τον αριθμό, να διαχειριστεί πάνω από 100.000 αφίξεις χωρίς να διαταράξει την κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική του ισορροπία; Σε αυτό το ερώτημα και σε πολλά ακόμη απαντά στη συνέντευξή του στο in ο δήμαρχος Κυθήρων και Αντικυθήρων, Ευστράτιος Χαρχαλάκης.
Ο δήμαρχος αναφέρεται αρχικά στο Διεθνές Συνέδριο που διοργανώθηκε τον Οκτώβριο του 2025 στα Κύθηρα με θέμα «Τουριστική Ανάπτυξη και Φέρουσα Ικανότητα των Υποδομών», υπό την αιγίδα όλων των συναρμόδιων υπουργείων και με τη συμμετοχή ομιλητών από τον ακαδημαϊκό, κοινωνικό και πολιτικό χώρο. Όπως σημειώνει, στόχος ήταν να αποτυπωθούν όλες οι παράμετροι ενός ζητήματος που βρίσκεται στην προμετωπίδα της νησιωτικής πολιτικής: πώς τα νησιά θα διατηρήσουν τη φυσιογνωμία τους και ταυτόχρονα θα ανταποκριθούν στην αυξανόμενη τουριστική ροή των επόμενων ετών.
Με αφορμή τα Κύθηρα, το 17ο σε μέγεθος κατοικημένο νησί της Ελλάδας, με έκταση 280 τ.χλμ., πάνω από 65 ενεργούς οικισμούς, μόνιμο πληθυσμό 4.000 κατοίκων και σχεδόν 80.000 Κυθηραϊκής καταγωγής Έλληνες σε Αυστραλία και ΗΠΑ, ο Ευστράτιος Χαρχαλάκης εξηγεί ότι οι υποδομές του νησιού σχεδιάστηκαν αποσπασματικά και με έμφαση στην τοπικότητα. Υπενθυμίζει ότι μέχρι το 1998 υπήρχαν 13 Κοινότητες και ότι με τη συνένωση τους το 1999, μέσω του Προγράμματος Καποδίστριας, δημιουργήθηκε η ανάγκη ενοποίησης και ενίσχυσης των υποδομών.
Από τότε μέχρι σήμερα, όπως λέει, όλες οι δημοτικές αρχές αντιμετωπίζουν το νησί ως ενιαίο σύνολο και προσπαθούν να δημιουργήσουν υποδομές ευρείας κλίμακας. Ο λόγος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι προφανής: ο επισκέπτης δεν περιορίζεται σε ένα ή δύο χωριά, αλλά κινείται σε όλο το νησί, καταναλώνει νερό σε όλη την έκτασή του, χρησιμοποιεί το οδικό δίκτυο και τους χώρους υγιεινής παντού.
Το μεγάλο ζητούμενο για νησιά όπως τα Κύθηρα είναι, κατά τον δήμαρχο, νέες υποδομές ευρείας κλίμακας και όχι τοπικού χαρακτήρα, ικανές να εξυπηρετήσουν πολύ περισσότερους ανθρώπους από τους μόνιμους κατοίκους. Όπως αναφέρει, το 2014 οι ετήσιες αφίξεις στα Κύθηρα στο εξάμηνο αναφοράς, από Μάιο έως Οκτώβριο, ήταν περίπου 75.000 και το 2026 θα ξεπεράσουν τις 110.000.
Πώς μπορεί λοιπόν ένα νησί 4.000 κατοίκων, με υποδομές που σχεδιάστηκαν για αυτόν τον αριθμό, να διαχειριστεί πάνω από 100.000 αφίξεις χωρίς να διαταράξει την κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική του ισορροπία; Η απάντηση, όπως λέει, είναι διπλή: σχεδιασμός και υλοποίηση νέων υποδομών ευρείας κλίμακας μαζί με διεύρυνση της τουριστικής περιόδου.
Στον σχεδιασμό αυτό εντάσσονται η διαχείριση υγρών και στερεών αποβλήτων, η υδατική επάρκεια, το οδικό δίκτυο και ο οδοφωτισμός, οι λιμενικές υποδομές, αλλά και οι αστικές και περιαστικές αναπλάσεις. Ο ίδιος επισημαίνει ότι αν ένας βιολογικός καθαρισμός είναι κατασκευασμένος για 8.000 κατοίκους και το καλοκαίρι καλείται να διαχειριστεί λύματα 20.000 κατοίκων, τότε δημιουργείται μια ωρολογιακή βόμβα που θα επηρεάσει όλους.
Στο ίδιο πεδίο, προσθέτει, εντάσσεται πλέον και η δυνατότητα ενός τόπου να ανταποκριθεί σε μείζονα συμβάντα πολιτικής προστασίας, που έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας.
Αναφερόμενος στη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου, ο δήμαρχος υποστηρίζει ότι δεν έχει νόημα η προσπάθεια προσέλκυσης επισκεπτών μόνο για το τρίμηνο του καλοκαιριού, Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο. Κατά την εκτίμησή του, η κίνηση αυτών των μηνών είναι δεδομένη ακόμη κι αν δεν γίνει καμία ενέργεια προβολής ή marketing.
Στόχος, όπως εξηγεί, πρέπει να είναι οι off season επισκέπτες και η μετατροπή της άνοιξης και του φθινοπώρου, αλλά και του χειμώνα, σε σεζόν. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με στόχευση σε συγκεκριμένα κοινά και μορφές τουρισμού, όπως ο συνεδριακός, το yachting, ο φυσιολατρικός, ο τουρισμός αδρεναλίνης, ο πολιτιστικός και περιηγητικός, ο επιστημονικός και ο τουρισμός εμπειρίας.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο Ευστράτιος Χαρχαλάκης αναφέρεται και στην προσέλκυση digital nomads, καθώς και μόνιμων κατοίκων από τη Βόρεια Ευρώπη που θέλουν διαφορετικό, πιο μεσογειακό τρόπο ζωής. Φέρνει μάλιστα ως παράδειγμα τα απομακρυσμένα Αντικύθηρα, με μόλις 25 μόνιμους κατοίκους, όπου κατασκευάζεται η επιστημονική υποδομή ΠΑΓΓΑΙΑ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και το Εθνικό Παρατηρητήριο της Ελλάδας για την Κλιματική Αλλαγή, λέγοντας ότι έχει προταθεί η μετατροπή του παλιού κτηρίου του ΟΤΕ σε Digital Nomads Hub.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει την πρόταση αυτή έξυπνη για την προσέλκυση νέων μόνιμων κατοίκων σε ένα μικρό νησί. Όπως υπογραμμίζει, στα Κύθηρα από το 2014 έως σήμερα έχει σε μεγάλο βαθμό υλοποιηθεί αυτό το όραμα: πλήρης και αυτόνομη διαχείριση απορριμμάτων, εκτεταμένα έργα ύδρευσης και υδατικής επάρκειας που έχουν περιορίσει απώλειες και βλάβες σε ποσοστό άνω του 70% σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, ολοκλήρωση μεγάλου δικτύου αποχέτευσης στο νότιο τμήμα του νησιού, μήκους σχεδόν 45 χλμ., με αναβάθμιση της ΕΕΛ σε Γ΄ βαθμού, σύγχρονες οδικές προσβάσεις στις δημοφιλείς ακτές και μεγάλες αναπλάσεις σε οικισμούς.
Παράλληλα, λέει ότι έχουν ολοκληρωθεί οι μελέτες για νέα γενιά μεγάλων έργων υποδομής, όπως η ΕΕΛ και το αποχετευτικό δίκτυο του βορείου τμήματος των Κυθήρων, νέα έργα ύδρευσης και οδοποιίας, πέντε λιμενικές μελέτες για την αναβάθμιση όλων των λιμενικών υποδομών του νησιού και νέες αναπλάσεις ιστορικών οικισμών.
Τονίζει, ωστόσο, ότι οι δυνατότητες των δήμων είναι περιορισμένες και συναντούν συχνά τον τοίχο της γραφειοκρατίας και της κρατικής υπαλληλίας, που, όπως λέει, «συχνά εφευρίσκει το πρόβλημα για να μην εφαρμόσει τη λύση». Στον Δήμο Κυθήρων, προσθέτει, έχουν υλοποιηθεί έργα άνω των 100.000.000€ τα τελευταία 12 χρόνια, χωρίς να υπολογίζονται τα τοπικού χαρακτήρα έργα από ίδιους πόρους.
Ο δήμαρχος αναφέρει επίσης ότι δεν λύθηκαν όλα τα προβλήματα και πως κανείς δεν μπορεί να τα λύσει όλα σε έναν τόπο. Όπως σημειώνει, μόνο ο αιθεροβάμων και ο λαϊκιστής υπόσχεται κάτι τέτοιο. Κάθε νέο έργο, όμως, είναι ένα ακόμη θετικό βήμα μπροστά, ενώ το μεγάλο αγκάθι των νησιών παραμένει η δημογραφική συρρίκνωση, την οποία συνδέει με ένα ευρύτερο και πολυπαραγοντικό ζήτημα που αγγίζει τον στενό πυρήνα του κράτους.
Κλείνοντας, αναφέρεται στην πρόσφατη υιοθέτηση της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά, για πρώτη φορά, στην οποία η Ελλάδα είχε ενεργό ρόλο μέσω του Υπουργείου Ναυτιλίας και με τη συμμετοχή της ΚΕΔΕ. Όπως λέει, πλέον αποτυπώνονται σαφείς πολιτικές για τον νησιωτικό χώρο της ΕΕ, με κυρίαρχο αίτημα το «Δικαίωμα να μένω στον τόπο μου».
Ενόψει της επερχόμενης Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, στο β΄ εξάμηνο του 2027, εκφράζει την ευχή το θέμα αυτό να αποτελέσει προτεραιότητα και να υπάρξουν ξεκάθαρες δεσμεύσεις για όλα τα ειδικά ζητήματα των νησιών, που, όπως επισημαίνει, απαιτούν εξειδικευμένες πολιτικές και παρεμβάσεις.
