Οι τελευταίες βροχοπτώσεις επαναφέρουν με έντονο τρόπο την ανάγκη για αντιπλημμυρική θωράκιση της Αττικής. Η κλιματική αλλαγή κάνει πιο επείγουσες τις άμεσες παρεμβάσεις, με τα ρέματα να παραμένουν κρίσιμος κρίκος στην προστασία του Λεκανοπεδίου.
Η Περιφέρεια Αττικής επιχειρεί να καλύψει το χαμένο έδαφος. Περίπου 30 αντιπλημμυρικά έργα, συνολικού προϋπολογισμού 250 εκατ. ευρώ, βρίσκονται σε εξέλιξη, ενώ ο περιφερειάρχης Νίκος Χαρδαλιάς δίνει έμφαση σε μια συνολική στρατηγική που συνδυάζει ιεράρχηση αναγκών, αποκατάσταση προβληματικών σημείων και συστηματική συντήρηση του δικτύου των ρεμάτων.
Σε μια Αττική που διαθέτει εκατοντάδες ρέματα, συνολικού μήκους εκατοντάδων χιλιομέτρων, η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αποσπασματική προσπάθεια.
Τα ρέματα, όπως τονίζει ο Νίκος Χαρδαλιάς, δείχνουν στην πράξη τι σημαίνει μητροπολιτική διακυβέρνηση: συνεργασία Περιφέρειας, δήμων και κεντρικού κράτους, σαφείς αρμοδιότητες, κοινός σχεδιασμός και συντονισμός χωρίς μετακύλιση ευθυνών. Η αντιπλημμυρική προστασία δεν σταματά στα διοικητικά όρια ενός δήμου ούτε μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά. Ο ίδιος περιγράφει την προσπάθεια ως «διαρκή μάχη», υπογραμμίζοντας ότι «χρειάζεται κοινή προσπάθεια» και πως «δεν υπάρχουν μαγικά ραβδιά».
Με αυτή τη λογική, η Περιφέρεια έχει μπει σε έναν σταθερό αγώνα δρόμου, κλείνοντας εκκρεμότητες δεκαετιών και επιταχύνοντας έργα που είχαν μείνει εγκλωβισμένα σε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και σύνθετες διαδικασίες.
Τα 30 αντιπλημμυρικά έργα βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια συμβασιοποίησης και δημοπράτησης, δείχνοντας τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη. Υπάρχουν επτά υπογεγραμμένες συμβάσεις, προϋπολογισμού 28,87 εκατ. ευρώ, ενώ προσεχώς θα υπογραφούν ακόμη δύο: για δίκτυο ομβρίων στην περιοχή Κρητικά Γαλατσίου και στην οδό Ιπποκράτους, κοντά στο Παίδων Πεντέλης, συνολικού ύψους 4,5 εκατ. ευρώ. Έχουν δημοπρατηθεί εννέα έργα, συνολικού προϋπολογισμού 87,73 εκατ. ευρώ, και έως το τέλος του έτους θα δημοπρατηθούν ακόμη 12, ύψους 127,66 εκατ. ευρώ.
Στα έργα αυτά περιλαμβάνονται η διευθέτηση του ρέματος Πικροδάφνης, παρεμβάσεις στο ρέμα Ξερέα στο Κορωπί, φράγματα για τη συγκράτηση των πλημμυρικών υδάτων στα Βίλια, αντιπλημμυρικά στο Ποικίλο Όρος και στην Πετρούπολη, καθώς και η κατασκευή μεγάλου αγωγού ομβρίων και υπόγειας δεξαμενής για τη συγκράτηση των όμβριων στην περιοχή Μάσχα Περιστερίου.
Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν πραγματικές ιστορίες: γειτονιές που πλημμυρίζουν ξανά και ξανά, υποδομές με σοβαρές φθορές και πολλές περιπτώσεις που αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος αλλά και την ανάγκη να τρέξουν πιο γρήγορα οι παρεμβάσεις.
Οκταετής εκκρεμότητα του Ιλισού στην Καλλιθέα και οι πληγείσες γειτονιές της Γλυφάδας ξεχωρίζουν ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αποκατάσταση της καθίζησης στην υπόγεια κοίτη του Ιλισού, στην Καλλιθέα, που εμφανίστηκε τον Μάιο του 2018, όταν υποχώρησε το έδαφος στον υπαίθριο χώρο στάθμευσης δίπλα στον σταθμό ΗΣΑΠ «Ταύρος», αποκαλύπτοντας εκτεταμένες φθορές στην υπόγεια υποδομή. Για οκτώ χρόνια η εκκρεμότητα παρέμενε ανοιχτή και μόλις τον προηγούμενο μήνα, με την υπογραφή της σύμβασης αποκατάστασης, δρομολογήθηκε η αποκατάσταση σε δύο σημεία της υπόγειας κοίτης, συνολικού μήκους 120 μέτρων, μαζί με τον χώρο στάθμευσης.
Ακόμη πιο έντονη είναι η κοινωνική διάσταση των παρεμβάσεων στην Άνω Γλυφάδα, όπου οι πλημμύρες του περασμένου Ιανουαρίου είχαν τραγική κατάληξη, με μία γυναίκα να χάνει τη ζωή της. Σε μια περιοχή που έχει δοκιμαστεί επανειλημμένα από έντονες βροχοπτώσεις, η Περιφέρεια υπέγραψε τον Ιούλιο σύμβαση για δίκτυο αγωγών ομβρίων μήκους 3,8 χιλιομέτρων, προϋπολογισμού 2,81 εκατ. ευρώ.
Το έργο εντάσσεται σε ευρύτερο σχεδιασμό για τη Γλυφάδα, που περιλαμβάνει επίσης παρεμβάσεις στα ρέματα Λυκορέματος και Ευρυάλης, καθώς και στην οδό Δερβανακίων. Συνδέεται και με τη δέσμευση που είχε αναλάβει ο περιφερειάρχης κατά την επίσκεψή του στην περιοχή, περίπου ενάμιση χρόνο πριν.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα στον Άγιο Δημήτριο, όπου οι έντονες βροχοπτώσεις της παραμονής των Χριστουγέννων του 2025 προκάλεσαν σημαντικά προβλήματα. Μετά τις άμεσες παρεμβάσεις αποκατάστασης της παροχετευτικότητας και σταθεροποίησης των πρανών της Πικροδάφνης, η Περιφέρεια υπέγραψε τον Ιούλιο συμβάσεις για δύο μόνιμα αντιπλημμυρικά έργα, συνολικού ύψους 2,97 εκατ. ευρώ. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η κατασκευή αγωγών και φρεατίων ομβρίων σε διαφορετικά σημεία του Παλαιού Φαλήρου, προϋπολογισμού 1,19 εκατ. ευρώ, για την οποία έχει επίσης υπογραφεί σύμβαση.
Στο Μαρούσι, η διευθέτηση του ρέματος Σαπφούς αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές χρόνιες εκκρεμότητες, από το 2016, όταν ο Δήμος υπέβαλε την αρχική τεχνική μελέτη. Δύο χρόνια αργότερα, οι έντονες βροχοπτώσεις προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στην περιοχή. Ακολούθησαν καθυστερήσεις, τεχνικά προβλήματα και διοικητικές εμπλοκές, μέχρι την εξασφάλιση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης το 2024 από την παρούσα περιφερειακή αρχή. Την Πέμπτη υπογράφηκε η σύμβαση για την κατασκευή του, με προϋπολογισμό 18,52 εκατ. ευρώ. Προβλέπεται διευθέτηση 4,16 χλμ. του ρέματος, από τα όρια των Δήμων Αμαρουσίου και Κηφισιάς έως την Αττική Οδό, σε μια εξέλιξη που σηματοδοτεί τη μετάβαση από τις πολυετείς εξαγγελίες στην κατασκευή ενός έργου που οι τοπικές κοινωνίες περιμένουν εδώ και χρόνια.
Στην Ανατολική Αττική, η διευθέτηση του ρέματος Κόρμπι βρίσκεται στην τελική ευθεία, από τη Λεωφόρο Βάρης – Κορωπίου έως την εκβολή του, σε μια περιοχή που αναπτύχθηκε ταχύτατα χωρίς τις απαιτούμενες υποδομές. Το έργο ήταν εξαρχής μία από τις προτεραιότητες της διοίκησης Χαρδαλιά και, σύμφωνα με τον προγραμματισμό, θα παραδοθεί στα μέσα του 2027.
Την ίδια ώρα, στον Πειραιά προχωρά η ολοκλήρωση των αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων στην περιοχή των οδών Χαλκίδος και Βαλαωρίτου, ύψους 15 εκατ. ευρώ, ενώ στην Ηλιούπολη και στον Βύρωνα έχει δημοπρατηθεί έργο 10 εκατ. ευρώ για την περιοχή Καρέα – Αναστάσεως. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για έργα με πολυετή διαδρομή, που χρειάστηκε να ξεπεράσουν διαδοχικές εκκρεμότητες.
Στη Δυτική Αθήνα προωθούνται επίσης σημαντικές υποδομές, όπως οι κεντρικοί συλλεκτήρες Αιγάλεω και Χαϊδαρίου, συνολικού προϋπολογισμού 21,8 εκατ. ευρώ, αλλά και παρεμβάσεις ύψους 52,8 εκατ. ευρώ στο Περιστέρι, στην Πετρούπολη και στο Ίλιον, με συλλεκτήριους αγωγούς και δεξαμενές ανάσχεσης.
Η επιτάχυνση των έργων εντάσσεται στον συνολικό σχεδιασμό που παρουσίασε ο Νίκος Χαρδαλιάς στις 14 Ιουλίου 2026, ακριβώς στα μισά της θητείας του, κατά τον απολογισμό των πρώτων 30 μηνών της διοίκησής του.
Τότε είχε παρουσιαστεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα 64 έργων και παρεμβάσεων αντιπλημμυρικής και αντιπυρικής θωράκισης, συνολικού προϋπολογισμού 508 εκατ. ευρώ, με το 67,19% να έχει ήδη δρομολογηθεί. Τρία έργα είχαν ολοκληρωθεί, 19 εκτελούνταν, 15 είχαν δημοπρατηθεί και έξι βρίσκονταν σε διαδικασία δημοπράτησης. Τα υπόλοιπα 21 προχωρούσαν σε διαφορετικά στάδια μελετητικής και αδειοδοτικής ωρίμανσης, με στόχο να δημοπρατηθούν έως το τέλος του 2027.
Σύμφωνα με πηγές της Περιφέρειας, η φιλοσοφία του σχεδιασμού δεν περιορίζεται στην κατασκευή περισσότερων έργων. Στόχος είναι η μετάβαση από την αποσπασματική αντιμετώπιση των προβλημάτων σε μια συνολική στρατηγική πρόληψης, με σαφή προτεραιοποίηση των αναγκών, έγκαιρη εξασφάλιση χρηματοδοτήσεων και διαρκή συντήρηση των υποδομών.
«Δεν αρκεί να αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα όταν έχει ήδη εκδηλωθεί. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πού βρίσκεται ο κίνδυνος, να προετοιμάζουμε εγκαίρως τις αναγκαίες παρεμβάσεις και να εξασφαλίζουμε ότι τα έργα που κατασκευάζονται θα παραμένουν λειτουργικά και στο μέλλον», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η συστηματική συντήρηση των 448 ρεμάτων αρμοδιότητας της Περιφέρειας, συνολικού μήκους περίπου 880 χιλιομέτρων, όσο περίπου η απόσταση από την Αθήνα ως τη Σόφια, για τους καθαρισμούς και τις αναγκαίες αντιστηρίξεις των οποίων διατίθενται 30,5 εκατ. ευρώ ετησίως. Σημαντικό μέρος της προσπάθειας αφορά επίσης τον Κηφισό, όπου πραγματοποιήθηκαν καθαρισμοί στα πλακοσκεπή τμήματά του για πρώτη φορά έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια, καθώς και τις παρεμβάσεις ανάσχεσης πλημμυρών και συγκράτησης φερτών υλικών στην Πάρνηθα, στη Βαρυμπόμπη και στα Βίλια.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο για την ολοκλήρωση των διαγωνιστικών διαδικασιών και την υπογραφή νέων συμβάσεων. Για την Περιφέρεια Αττικής, το στοίχημα είναι διπλό: να αντιμετωπίσει τις συσσωρευμένες εκκρεμότητες του παρελθόντος και να δημιουργήσει υποδομές ικανές να ανταποκριθούν στις ανάγκες και στους κινδύνους των επόμενων δεκαετιών.
Η πρόκληση και η ανάγκη συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων αποτυπώνονται και στη δήλωση του περιφερειάρχη Αττικής Νίκου Χαρδαλιά:
«Η αντιπλημμυρική θωράκιση της Αττικής είναι μια διαρκής μάχη. Δεν υπάρχουν μαγικά ραβδιά ούτε λύσεις από τη μια μέρα στην άλλη για προβλήματα που συσσωρεύτηκαν επί δεκαετίες. Και πολύ περισσότερο όταν η κλιματική κρίση έχει αλλάξει τα δεδομένα και μας υποχρεώνει να επανεξετάζουμε συνεχώς τις αντοχές των υποδομών μας.
Εμείς έχουμε αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις και τις κάνουμε πράξη. Ξεμπλοκάρουμε έργα, επιταχύνουμε διαδικασίες, εξασφαλίζουμε χρηματοδοτήσεις και προχωρούμε με σχέδιο, στο μέτρο των αρμοδιοτήτων μας. Δεν ισχυριζόμαστε ότι μπορούμε να λύσουμε μόνοι μας ένα τόσο σύνθετο πρόβλημα. Χρειάζονται πρόσθετοι πόροι, ουσιαστικές παρεμβάσεις από την κεντρική Πολιτεία και ξεκάθαρος συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία της μητροπολιτικότητας. Το ζητούμενο είναι να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε πρόβλημα αποσπασματικά. Τα νερά δεν γνωρίζουν διοικητικά όρια και η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορεί να σχεδιάζεται με βάση τα όρια ενός Δήμου. Χρειαζόμαστε ενιαίο σχεδιασμό, ουσιαστική συνεργασία και ξεκάθαρες αρμοδιότητες. Χωρίς αντιπαραθέσεις και μετακύλιση ευθυνών. Με κοινό στόχο την προστασία της ανθρώπινης ζωής, της περιουσίας των συμπολιτών μας και των υποδομών μας».
Κατερίνα Ρουμελιώτη
