Λίγες εβδομάδες μετά την αλλαγή του χρόνου, το κέντρο της Αθήνα συνεχίζει να αποτυπώνει μια σκληρή, γνώριμη πραγματικότητα.
Πίσω από το κτίριο του ΟΣΕ, κάτω από την πλατεία Βάθη και στην οδό Ιάσωνος στο Μεταξουργείο, δεκάδες άνθρωποι πέρασαν και φέτος τις γιορτές στον δρόμο. Άνθρωποι εξαρτημένοι από ναρκωτικές ουσίες, πολλοί άστεγοι ή σε καθεστώς ακραίας επισφάλειας, κάνουν χρήση σε κοινή θέα, σε πεζοδρόμια και εγκαταλελειμμένους χώρους.
Οι εικόνες αυτές δεν αποτελούν εξαίρεση, αλλά μέρος μιας καθημερινότητας που επαναλαμβάνεται. Η χρήση γίνεται χωρίς απόπειρα απόκρυψης, λίγα μέτρα από σπίτια, καταστήματα και περαστικούς, συνθέτοντας ένα σκηνικό οικείο στους κατοίκους του κέντρου.
«Το μόνο που σκέφτεσαι είναι η επόμενη δόση», λέει η Αγγελική, χρήστρια εδώ και χρόνια, περιγράφοντας τον ασφυκτικό κύκλο της εξάρτησης. «Ξυπνάς και το μόνο που έχει σημασία είναι πώς θα βρεις λεφτά για να μη μπεις σε στέρηση». Το άγχος της επιβίωσης και της δόσης καθορίζει κάθε στιγμή της ημέρας.
Επεισόδια που δεν θεωρούνται πια έκτακτα
Στο Μεταξουργείο, μόλις δύο ημέρες μετά την Πρωτοχρονιά, ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ κλήθηκε να παραλάβει άνδρα που έχασε τις αισθήσεις του ύστερα από χρήση ηρωίνης. Για όσους εργάζονται στο πεδίο, τέτοια περιστατικά δεν αποτελούν κάτι ασυνήθιστο. Αυτό που αλλάζει δεν είναι η ένταση του φαινομένου, αλλά το σημείο: οι πιάτσες μετακινούνται, χωρίς να εξαφανίζονται.
«Από τη δεκαετία του ’90 η χρήση συγκεντρώνεται στο κέντρο, λόγω της ανωνυμίας που προσφέρει», εξηγεί ο Σωτήρης Παπαδόπουλος, εργαζόμενος στον ΟΚΑΝΑ και συντονιστής ομάδας street work. «Οι αλλαγές αφορούν αποστάσεις λίγων εκατοντάδων μέτρων. Το πρόβλημα απλώς μεταφέρεται από γειτονιά σε γειτονιά».
Όπως επισημαίνει, οι χώροι χρήσης διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος των ουσιών, ενώ η πλειονότητα των ανθρώπων που συναντούν στον δρόμο είναι πολυχρήστες, συχνά με παράλληλα προβλήματα ψυχικής υγείας.
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Τα ποιοτικά δεδομένα του δρόμου επιβεβαιώνονται και από τις επίσημες καταγραφές. Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία του ΟΚΑΝΑ και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών:
- Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν προβληματική ή εξαρτητική σχέση με παράνομες ουσίες.
- Στα μεγάλα αστικά κέντρα καταγράφεται υψηλή συγκέντρωση χρηστών σε καθεστώς αστεγίας ή επισφαλούς στέγασης.
- Έως και ένας στους δύο άστεγους χρήστες που έρχονται σε επαφή με υπηρεσίες street work αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας.
- Η χρήση φθηνών και εξαιρετικά επικίνδυνων ουσιών, όπως το λεγόμενο «σίσα», παρουσιάζει αύξηση τα τελευταία χρόνια.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η συνύπαρξη εξάρτησης, αστεγίας και ψυχικών νοσημάτων συνθέτει έναν φαύλο κύκλο, δύσκολο να σπάσει χωρίς σταθερές και μακροπρόθεσμες δομές υποστήριξης.
Το «σίσα» και η βία του δρόμου
Η Αγγελική περιγράφει το «σίσα» ως την ουσία που κυριαρχεί στις πιάτσες. Ένα επικίνδυνο μείγμα χαμηλής ποιότητας, συνδεδεμένο με συχνά περιστατικά έντασης και βίας. «Υπάρχουν ομάδες που ελέγχουν την κατάσταση. Αν μπλέξεις, κινδυνεύεις», λέει, περιγράφοντας ξυλοδαρμούς και συγκρούσεις. Οι κοινωνικοί λειτουργοί επιβεβαιώνουν ότι η βία μεταξύ χρηστών ή διακινητών αποτελεί πλέον συχνό φαινόμενο.
Όταν σπάει ο οικογενειακός δεσμός
Πολλοί από τους ανθρώπους που ζουν στον δρόμο έφτασαν εκεί ύστερα από οικογενειακές ρήξεις. «Υπάρχουν παιδιά που τα έδιωξαν από το σπίτι για να “πιάσουν πάτο”», λέει η Αγγελική. «Αλλά δεν ξέρεις πόσο πιο κάτω μπορεί να πάει αυτός ο πάτος». Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αποκοπή από το οικογενειακό περιβάλλον, χωρίς δομημένη στήριξη, αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο εκμετάλλευσης και σοβαρής επιδείνωσης της υγείας.
Η άλλη πλευρά: απεξάρτηση και επιστροφή
Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή εικόνα, υπάρχουν και ιστορίες εξόδου. Σε δομές απεξάρτησης, όπως το πρώην ΚΕΘΕΑ, άνθρωποι που έχουν αφήσει πίσω τη χρήση μιλούν για μια μακρά και δύσκολη διαδρομή. «Νομίζεις πάντα ότι το ελέγχεις, μέχρι να καταλάβεις ότι έχεις χάσει τη ζωή σου», λέει ο Κώστας, που ζήτησε βοήθεια μετά από χρόνια. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα προγράμματα απεξάρτησης μπορούν να είναι αποτελεσματικά, όταν συνοδεύονται από μακροχρόνια στήριξη και ουσιαστική κοινωνική επανένταξη.
Μια πραγματικότητα που μετακινείται, αλλά δεν λύνεται
Η αλλαγή του χρόνου φώτισε τον ουρανό της πόλης, όχι όμως και τη ζωή όλων των ανθρώπων της. Για πολλούς, το 2026 ξεκίνησε στην ίδια πιάτσα, με τις ίδιες ανάγκες και τον ίδιο αγώνα επιβίωσης. Οι πιάτσες των ναρκωτικών στο κέντρο της Αθήνας δεν είναι μια παροδική εικόνα. Είναι μια πραγματικότητα που μετακινείται, αλλά παραμένει, όσο η εξάρτηση, η αστεγία και η ψυχική νόσος αντιμετωπίζονται αποσπασματικά και συχνά μακριά από το δημόσιο βλέμμα.
