Η έξωση του Όθωνα από την Ελλάδα κορυφώθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1862, με το βασιλικό ζεύγος να αποχωρεί υπό τις επίσημες τιμές, αλλά και μέσα σε κλίμα έντονης ανατροπής. Από το πλοίο «Αμαλία» ως τη φρεγάτα «HMS Scylla», η τελευταία μέρα της βασιλείας του σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή.
Πλησιάζει 1 το μεσημέρι της 12ης Οκτωβρίου του 1862. Η επίσημη λευκή λέμβος παραλαμβάνει από το πολεμικό πλοίο «Αμαλία» το βασιλικό ζεύγος με όλες τις απαιτούμενες τιμές. Το πλήρωμα «μαρμαρώνει» σε στάση επίσημου χαιρετισμού, οι αξιωματικοί φιλούν το χέρι της βασίλισσας και το κανόνι του πλοίου πυροδοτείται 21 φορές. Η Αμαλία είναι ντυμένη απλά, ταξιδιωτικά. Με ένα μαντήλι σκουπίζει τα δακρυσμένα μάτια της. Παίρνει θέση στη λέμβο. Σε λίγο στο κατάστρωμα εμφανίζεται ο Όθων, ντυμένος με την παραδοσιακή φουστανέλα. Τείνει το χέρι σε κάθε αξιωματικό, ορισμένοι τον αγκαλιάζουν κλαίγοντας. Πριν επιβιβαστεί και ο ίδιος στη λέμβο στρέφει ολόγυρα τη ματιά του μονολογώντας: «Εύχομαι να ευτυχήση η Ελλάς».
Καθώς προσεγγίζει την εγγλέζικη φρεγάτα «HMS Scylla» και ενώ οι κανονιοβολισμοί συνεχίζονται, η βασιλική λέμβος κάνει μια μεγάλη γύρα. Είναι η τελευταία φορά που ελληνικά κανόνια αποδίδουν τιμές στον Όθωνα και την Αμαλία. Τόσο το ελληνικό πλοίο που άφησαν πίσω τους όσο και το εγγλέζικο που τους παραλαμβάνει μένουν αγκυροβολημένα αρόδο κοντά στη Σαλαμίνα. Το ζεύγος αναγκάζεται να διανυκτερεύσει στο «Αμαλία». Στον Πειραιά τούς περιμένει εξαγριωμένο πλήθος. Για αρκετά χρόνια η κατάσταση στην Ελλάδα ήταν καζάνι που σιγόβραζε. Όταν οι Άγγλοι και οι Γάλλοι διαπίστωσαν ότι στη ρωσο-οθωμανική σύρραξη (κριμαϊκός πόλεμος / 1853-56) ο Όθων υποστήριζε τη Ρωσία και όχι τον αντιρωσικό ευρωπαϊκό συνασπισμό Άγγλων, Γάλλων, Πρώσων και Αυστριακών, που είχε ισχυρά οικονομικά συμφέροντα στην παραπαίουσα οθωμανική αυτοκρατορία, τα δεδομένα για την Ελλάδα άλλαξαν. Ο Όθων πίστευε ότι, στηρίζοντας τη Ρωσία, θα κατάφερνε να επεκτείνει τα σύνορα της Ελλάδας στις ελληνόφωνες οθωμανοκρατούμενες ακόμη περιοχές (Μεγάλη Ιδέα). Οι Άγγλοι και οι Γάλλοι όμως δεν ήταν διατεθειμένοι να επιτρέψουν στη Ρωσία πρόσβαση στη Μεσόγειο. Έτσι, οι Μεγάλες Δυνάμεις έπαψαν να στηρίζουν την Ελλάδα. Η χώρα απομονώθηκε, στρατιωτικά ταπεινωμένη και κυρίως εξουθενωμένη από τον οικονομικό στραγγαλισμό που της επέβαλε η αποπληρωμή των υπέρογκων δανείων στους πάλαι ποτέ «συμμάχους» της.
Η λαϊκή δυσαρέσκεια σε βάρος του θρόνου ήρθε μοιραία. Από τη μια πλευρά βρισκόταν η απομόνωση της χώρας και από την άλλη οι παρεμβάσεις του Όθωνα στην πολιτική ζωή ακόμη και μετά την παραχώρηση Συντάγματος, μαζί με μια υπονομευτική ελίτ που η βαυαροκρατία είχε στερήσει από προνόμια και μια νέα φιλελεύθερη γενιά ανερχόμενων πολιτικών, που αποκήρυσσαν συνολικά το παλάτι. Ο χρόνος του βασιλιά προς την έξοδο άρχισε να μετρά αντίστροφα.
Έτος 1862. Στις αρχές του Οκτωβρίου το βασιλικό ζεύγος επιβιβάζεται στο πλοίο «Αμαλία» για περιοδεία σε τόπους όπου επικρατεί αναστάτωση, με στόχο να κατευναστούν τα ανήσυχα πνεύματα. Νύχτα 10ης Οκτωβρίου. Όσο ο Όθων και η Αμαλία βρίσκονται στην Πελοπόννησο, στην Αθήνα και τον Πειραιά πολίτες, φοιτητές και η στρατιωτική φρουρά εξεγείρονται. Πλημμυρίζουν τους δρόμους κρατώντας αναμμένες δάδες και φωνάζοντας συνθήματα. Η επαναστατική επιτροπή εκδίδει ψήφισμα με το οποίο απαιτεί την κατάργηση της βασιλείας και τη σύσταση προσωρινής κυβέρνησης έως ότου συγκληθεί εθνοσυνέλευση. Άγγλοι και Γάλλοι υποδαυλίζουν το εχθρικό κλίμα.
Στις 11 Οκτωβρίου το «Αμαλία» επιστρέφει και βρίσκεται ήδη στις Φλέβες. Οι επιβαίνοντες ανησυχούν βλέποντας κόκκινες σημαίες της επανάστασης να ανεμίζουν στα παραπλέοντα πλοία και ακούγοντας τον αχό των ξεσηκωμένων πολιτών στη στεριά, που φέρνει ο βοριάς στ’ αφτιά τους. Στον Πειραιά είναι αραγμένη η γαλλική φρεγάτα «Ζηνοβία». Ο πλοίαρχός της, υποναύαρχος Τουσάρ, αναλαμβάνει να προσεγγίσει το «Αμαλία» για να επιδώσει το ψήφισμα των επαναστατών, προσφέροντας στο βασιλικό ζεύγος ολιγόωρη εγγύηση ασφαλούς απομάκρυνσης.
«Είναι ανάγκη ταχείας απομακρύνσεως προς αποφυγήν του επαναστατικού μολύσματος», ψελλίζει στον Όθωνα ο ένθερμος υποστηρικτής του και κυβερνήτης του «Αμαλία», Λεωνίδας Παλάσκας. Η βασίλισσα ουρλιάζει: Μη χάνουμε χρόνο! Να πλεύσουμε για Καλαμάτα κι από κει να κινητοποιήσουμε τους φίλους μας και τα πιστά σ’ εμάς πολεμικά τμήματα. Να αγωνιστούμε για τον θρόνο μας!
Άδικος κόπος… Για να φτάσει το πλοίο στην Καλαμάτα θα χρειαστούν τουλάχιστον 15 ώρες, χρόνος αρκετός για να «ταξιδέψει» ίσαμε εκεί το σύνθημα της επανάστασης.
Ο Όθων παραμένει σκεπτικός. Τώρα πια φοβάται και το πλήρωμα του «Αμαλία». Μη τυχόν και ξεσηκωθεί από τις κραυγές της αντίδρασης, στραφεί εναντίον του και ο ίδιος πέσει σε χέρια επαναστατών και αναγκαστεί να υπογράψει παραίτηση. Ο Παλάσκας τον συμβουλεύει να απομακρυνθούν. Να «λύσουν» για Σαλαμίνα κι εκεί, πάνω στο πλοίο, να περάσουν τη νύχτα τους. Έτσι γίνεται. Για λόγους ασφαλείας μάλιστα, το βασιλικό πλοίο σπεύδουν να συνοδεύσουν στο γειτονικό νησί η αγγλική φρεγάτα «Scylla» και το γαλλικό ατμοκίνητο «Biche».
Η επομένη, 12η Οκτωβρίου, ξημερώνει εχθρικότερη. Ο Όθων συνειδητοποιεί πως η επανάσταση έχει θριαμβεύσει και η δική του θητεία έχει λήξει. Έχει πάρει πια την απόφασή του και την κοινοποιεί στον Παλάσκα. Θα φύγει από την Ελλάδα, αλλά δεν θα υπογράψει παραίτηση. Όταν πια θα επιβιβασθεί στο εγγλέζικο «Scylla», δεν θα μπορεί να συγκρατήσει τα δάκρυά του. Αυτό το ζεύγος αγάπησε την Ελλάδα, αλλά όχι τους Έλληνες, θα πουν πολλοί.
Ο Όθων βασίλεψε σ’ ετούτο τον τόπο 29 χρόνια, 8 μήνες και 19 μέρες. Στο τέλος, από τους εκατοντάδες αυλικούς και παρατρεχάμενους πολιτικούς του παλατιού, έμειναν να τον συνοδέψουν στο ταξίδι της φυγής μια χούφτα υπασπιστές και δύο κυρίες της τιμής. Κανείς άλλος.
Τ. Α. Μανιατέα
ΠΗΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Εθνικό Ιστορικό Μουσείο
