Τη φανέρωση της τρισυπόστατης παρουσίας του Θεού γιορτάζει σήμερα η Εκκλησία, τη μοναδική φορά της εμφάνισης στη Γη της Αγίας και ομοουσίου και αδιαιρέτου Τριάδος. Η φανέρωση του Θείου Λόγου, που συνέβη κατά τη Βάπτιση του Ιησού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, περιγράφεται σε ευαγγελικές περικοπές του Ματθαίου, του Μάρκου και του Λουκά.
Κατά την τελετή της Βάπτισης το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεριού κάθεται στην κεφαλή του Χριστού, ενώ ακούγεται η φωνή του Θεού να δηλώνει «Ούτός εστιν ο υιός μου ο αγαπητός», επιβεβαιώνοντας τη φανέρωση της Τριάδας στον κόσμο.
Η ονομασία Θεοφάνια είναι η αρχαιότερη και έχει την αρχή της στον λόγο του Αποστόλου Παύλου «Θεός εφανερώθη εν σαρκί». Το Βάπτισμα του Κυρίου συνδέθηκε με το βάπτισμα των κατηχούμενων, που ονομάζεται και «φώτισμα», δίνοντάς του την ονομασία «Τα Φώτα» ή «Τα Άγια Φώτα».
Ο ιερέας ρίχνει τον Σταυρό στη θάλασσα ή στο ποτάμι, μιμούμενος τη Βάπτιση του Θεανθρώπου. Οι νέοι πέφτουν για να τον πιάσουν, θεωρώντας ότι αυτό φέρνει ευλογία σε εκείνον που θα τα καταφέρει.
Στη Δύση, τα Θεοφάνεια καθιερώθηκαν στα μέσα του 4ου αιώνα, ενώ ο διαχωρισμός της εορτής των Φώτων στις 6 Ιανουαρίου έγινε στα μέσα του 6ου αιώνα. Η σημερινή εορτή κλείνει τον κύκλο του λεγόμενου Δωδεκαημέρου που αρχίζει από τα Χριστούγεννα.
Σήμερα οι πιστοί αγιάζονται και γνωρίζουν τον Τριαδικό Θεό σε μια σωτήρια πανήγυρι στην οποία συμμετέχει όλη η κτίση, προσδιορίζοντας τη σημασία της ημέρας των Θεοφανίων.
