“Τολμώ να πω πως έχω μία βιωματική σχέση με όσα διαδραματίζονται και όσα παρουσιάζονται στο βιβλίο, διότι συνέπεσα με τον αγαπητό φίλο Θεόδωρο Κασσίμη σε αρκετές από τις δράσεις που παρουσιάζει. Συνεπώς, η διαδρομή του 1983 έως το 2009 επανέρχεται στη μνήμη μου πολύ πιο ξεκάθαρα, πολύ πιο παραστατικά, πολύ πιο καθαρά τώρα που ο καιρός έχει περάσει, τώρα που πολύ νερό έτρεξε κάτω από τις γέφυρες, όπως έλεγαν παλαιότερα. Και αυτή η ανασύσταση μιας πολύ ενδιαφέρουσας περιόδου της ελληνικής πολιτικής σκηνής, νομίζω, παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον για κάθε έναν και κάθε μία που ενδιαφέρονται για την εντελώς πρόσφατη πολιτική μας ιστορία”. Με αυτά τα λόγια ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας, μίλησε στην παρουσίαση του βιβλίου του Θεόδωρου Κασσίμη πολιτική πραγματικότητα 1983-2009, που πραγματοποιήθηκε στην ΕΣΗΕΑ. Ο συγγραφέας, διακεκριμένος δημοσιογράφος και πρώην εκπρόσωπος Τύπου της Νέας Δημοκρατίας, υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και υφυπουργός Εξωτερικών, με το βιβλίο του φωτίζει την πολιτική πραγματικότητα εκείνης της περιόδου.
“Ο Θεόδωρος Κασσίμης είναι πάντα δημοσιογράφος”, προσέθεσε ο κ. Τασούλας. “Η πολιτική του ανάμειξη δεν του αφαίρεσε αυτή την ικανότητα να περιγράφει ζωντανά και με τρόπο κατανοητό, κάθε γεγονός το οποίο άλλοτε διαδραματιζόταν ερήμην του, αυτή την περίοδο 1983 με 2009, κάθε γεγονός στο οποίο ήταν ο ίδιος πρωταγωνιστής ή μάρτυρας. Επιλέγει τα πιο χαρακτηριστικά, κατά τη γνώμη του, περιστατικά για να περιγράψει όσα ο ίδιος έζησε ή σε όσα συμμετείχε. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση, θετική εντύπωση, όταν έβλεπα με τι τρόπο προκαλούσε πολιτικά γεγονότα ή αποσιωπούσε πολιτικά γεγονότα, προκειμένου να διασφαλίσει το λεγόμενο ήρεμο πολιτικό κλίμα. Δεν ήταν από αυτούς οι οποίοι, έχοντας επαφή με τον τότε ηγέτη της Νέας Δημοκρατίας, Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, δεν ήταν από αυτούς οι οποίοι, επιτρέψτε μου να χρησιμοποιήσω μία λέξη, “φυτίλιαζαν τον αρχηγό, μεταφέροντας αυτό που ο Πλάτων αποκαλούσε “θνητή φλυαρία”. Πράγματα τα οποία έκρινε ο ίδιος ότι, ακόμη και όταν ήταν κριτικά ή επικριτικά για τον αρχηγό, δεν είχε κανένα νόημα να τα μεταφέρει, γιατί και χαλούσε τη διάθεσή του, αλλά και δημιουργούσε περιττές αγεφύρωτες καταστάσεις. Φρόντιζε πάντα, δηλαδή, αυτά τα οποία συζητούσε με τον άνθρωπο τον οποίο υπηρέτησε αρκετά χρόνια ως εκπρόσωπος Τύπου, να είναι παραγωγικός και όχι υπονομευτικός”.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στάθηκε επίσης στις σχέσεις του Θ. Κασσίμη με πολιτικούς άλλων κομμάτων, λέγοντας: «Μου έκανε εντύπωση η περιγραφή των σχέσεων που είχε – πάντα προσωπικές, αλλά με πολιτικό νόημα – με την αντίπερα όχθη. Πάντα ήθελε να έχει γέφυρες με την αντίπερα όχθη, να συνεννοείται και όχι να συναλλάσσεται. Και όταν κάτι έπρεπε να αντιμετωπιστεί για το καλό του τόπου, να αντιμετωπιζόταν από κοινού. Αυτό το άνοιγμα και αυτή η σχέση με την αντίπερα όχθη προφανώς είχε επηρεαστεί και από τη στενή του σχέση και φιλία με τον Παύλο Μπακογιάννη, την οποία περιγράφει, αλλά και με τη σύζυγο του Παύλου Μπακογιάννη τότε, την κυρία Ντόρα Μπακογιάννη, όταν το πλησίασμα των κομματικών τοποθετήσεων φανταζόταν πολύ πιο δύσκολο απ’ ό,τι σε άλλες εποχές. Μου έκανε, επίσης, εντύπωση πως, είτε ως υπουργός Αποδήμου Ελληνισμού, είτε ως υπουργός Εξαγωγικού Εμπορίου και Τουρισμού, έδινε λύσεις κοινής λογικής σε ζέοντα ζητήματα. Η σχέση του με την εκλογική του περιφέρεια ήταν στενή, ειλικρινής, απερίφραστη. Μιλάει με τα καλύτερα λόγια για τους ανθρώπους που τον στήριξαν, σε μία τεράστια εκλογική περιφέρεια, την οποία άμεσα διάλεξε όταν ο Μητσοτάκης του πρότεινε να πολιτευτεί, παρά την αχανή της διάσταση, και κατάφερε αδιάκοπα να εκλεγεί απ’ το 1989 έως το 2009 οκτώ φορές σ’ αυτή την περιφέρεια”
Σημείωσε, επίσης, ο κ. Τασούλας: “Έζησα πολλά απ’ τα περιστατικά που διηγείται. Είναι πάρα πολύ ενδιαφέρουσα η παράθεση και η προσπάθεια ενός πολιτικού να ενώσει αντί να διχάσει, να πράξει αντί να φανεί, να δικαιώσει τους ψηφοφόρους του αντί να δραπετεύσει από κοντά τους. Ο Θεόδωρος Κασσίμης γράφει όπως έγραφε πάντα. Γράφει γιατί ξέρει να γράφει και να περιγράφει σύνθετες καταστάσεις ώστε να γίνονται κατανοητές. Γράφει γιατί αυτό είναι μες στη φύση του, αλλά μες στη φύση του πλέον είναι και η λαμπρή θητεία του στην πολιτική, για την οποία θα ήθελα, ως φίλος, ως συνεργάτης, αλλά και ως αναγνώστης, ειλικρινά να τον συγχαρώ”.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, αφού αναφέρθηκε στην πολύχρονη γνωριμία του με τον συγγραφέα και την οικογένειά του, είπε μεταξύ άλλων: «Το βιβλίο αυτό είναι ένας απολογισμός; Είναι προσωπικές ιστορίες; Ούτε απολογισμός είναι, ούτε προσωπικές ιστορίες είναι. Είναι μια κατάθεση για την πολιτική πραγματικότητα 1983-2009. Για τα μισά χρόνια της μεταπολίτευσης. Από ποιον; Από έναν άνθρωπο που, εκτός από βουλευτής και υπουργός, βασικά έτυχε να είναι για μεγάλο χρονικό διάστημα στα μέσα-μέσα δωμάτια της εξουσίας. Και γι’ αυτό το λόγο η άποψή του, η κατάθεσή του έχει εκ των πραγμάτων και μια βαρύνουσα σημασία. Θα δείτε, λοιπόν, διηγήσεις, θα δείτε εικόνες, θα δείτε προσωπικές μαρτυρίες, και θα διαβάσετε ένα βιβλίο, πιστέψτε με, με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Το βιβλίο πραγματικά είναι γραμμένο με τέτοιο τρόπο ώστε σου τραβάει το ενδιαφέρον, το ρουφάς κυριολεκτικά. Και σίγουρα οι ασχολούμενοι με την πολιτική πιστέψτε με ότι θα διαπιστώσετε, όταν ανοίξετε τις πρώτες σελίδες, ότι έχω απόλυτο δίκιο. Άλλωστε, ξέρει την τέχνη της γραφής. Δημοσιογράφος για πολλά χρόνια, αρθρογράφος μεταξύ άλλων στην πρώτη σελίδα της “Καθημερινής” από τότε που ήταν πολύ νέος, επομένως δεν του ήταν και ιδιαίτερα δύσκολο να μου τραβήξει την προσοχή. Και το ίδιο είμαι βέβαιος ότι θα συμβεί και με σας. Δημοσιογράφος, ο οποίος, όμως αποφάσισε τελικά, μετά από πρόσκληση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη να εγκαταλείψει την ενεργό δημοσιογραφία και να βάλει τη βαθιά του σφραγίδα και να αφοσιωθεί στην πολιτική”.
Παράλληλα, ο κ. Χατζηδάκης υπογράμμισε: “Πιστέψτε με, ίσως είναι λίγο δυσκολότερο να κυβερνηθεί η Ελλάδα απ’ ό,τι η Αυστρία, απ’ ό,τι η Σουηδία. Και είναι δυσκολότερο να κυβερνηθεί διότι έχει πληρώσει κατ’ επανάληψη στη σύγχρονη ιστορία της η χώρα μας τους εγωισμούς των πολιτικών, από την Ελληνική Επανάσταση μέχρι πρόσφατα. Έχει πληρώσει κατά διαστήματα την ευπιστία του λαού απέναντι σε διάφορες υποσχέσεις, και επίσης έχει πληρώσει τον εφαρμοσμένο λαϊκισμό, όπως λέω εγώ. Δηλαδή έχει πληρώσει όχι απλώς ότι κάποιοι πολιτικοί λένε ψέματα πριν τις εκλογές, αλλά το ότι επιχειρούν στη συνέχεια να εφαρμόσουν διάφορες λαϊκιστικές λύσεις για να κολακέψουν διάφορες κοινωνικές ομάδες”.
Αναφερόμενος σε όσα γράφει ο Θ. Κασσίμης για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τόνισε, μεταξύ άλλων, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης: “Κάνοντας αναφορά στην περίοδο 1983-2009, πιστεύει ότι θα ήταν – δεν το λέει, δική μου ερμηνεία είναι – μεγάλη παράλειψη να μην αναφερθεί στον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος θεωρεί ότι είχε πολύ μεγάλη συμβολή – όλοι μας συμφωνούμε όσοι είμαστε εδώ – στα πολιτικά πράγματα του τόπου, στη μεταπολίτευση ακόμα περισσότερο, στην ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας που αποτελεί το βασικό πυλώνα της πολιτικής ζωής της χώρας το 1974 και μετά. Επομένως κάνει μια σειρά από θετικές αναφορές, και για το γενικότερο του ρόλο στα πολιτικά πράγματα, αλλά και πώς συνέβαλε να ιδρυθεί και να προχωρήσει η Νέα Δημοκρατία”.
Είπε ακόμη, μεταξύ άλλων, ο κ. Χατζηδάκης: “Όσοι είμαστε κοντά στους επικεφαλής της κυβέρνησης, της παράταξής μας και τα λοιπά, έχουμε υποχρέωση να λειτουργούμε εποικοδομητικά, και όχι για να γινόμαστε αρεστοί να προξενούμε μεγαλύτερα προβλήματα απ’ αυτά τα οποία όποιος ηγέτης έχει να διαχειριστεί”, ενώ σημείωσε ότι “ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και η προσωπικότητά του κυριαρχεί στο βιβλίο. Σχεδόν από την αρχή μέχρι το τέλος. Και για τη συνεργασία τους και για τις αρχές του Κων. Μητσοτάκη. Σ’ αυτό επιμένει περισσότερο. Δεν αναφέρεται μόνο σε κάποιες ιστορίες οι οποίες έχουν ένα ενδιαφέρον και τις διαβάζει κανείς πρώτη φορά, αλλά στέκεται στην προσωπικότητα του Κων. Μητσοτάκη. Προφανώς αναδεικνύεται η υπομονή του, προφανώς αναδεικνύεται η ψυχραιμία του, προφανώς αναδεικνύεται ο ρεαλισμός του, προφανώς αναδεικνύεται η πραγματικά προοδευτική ματιά του στα πράγματα και ο πατριωτισμός του. Κρατάω ένα πράγμα το οποίο μου διέφυγε της προσοχής τότε. Αφορά την προεκλογική περίοδο του 1989, όταν συνετέλεσε στο να έρθει στη δημοσιότητα μία πρωτοβουλία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη το 1956, που είχε ξεχαστεί, ενδεχομένως ακόμη κι απ’ τον ίδιο. Λέει ότι το ’χε υπενθυμίσει ο Χαρίλαος Φλωράκης σε ένα τηλεφώνημα που είχανε. Ποια ήταν η πρωτοβουλία αυτή; Ενώ το ΠΑΣΟΚ τότε κατηγορούσε τον Κων. Μητσοτάκη ότι θέλει να απολύσει τους πάντες και να στείλει τον κόσμο στα ξερονήσια και ούτω καθεξής, έφερε στη δημοσιότητα μια πρωτοβουλία του ως βουλευτού το 1956, με βάση την οποία ζητούσε τη νομιμοποίηση της λειτουργίας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, το 1956. Πράγμα το οποίο δείχνει αυτό που για άλλους λόγους όλοι διαπιστώσαμε στη συνέχεια ότι ο Κων. Μητσοτάκης ήταν ένας πολιτικός μπροστά από την εποχή του”.
Ο κ. Χατζηδάκης έκανε ειδική αναφορά, επίσης, στο τηλεφώνημα του Κων. Μητσοτάκη στον Γιάννη Βούλτεψη για να αναλάβει το γραφείο Τύπου της ΝΔ, με τον αείμνηστο δημοσιογράφο να σχολιάζει: “Για να τηλεφωνήσει σε εμένα για να αναλάβω το γραφείο Τύπου του κόμματος κάτι αλλάζει. Η συμμετοχή στην πολιτική είναι εθελοντική”.
Καταλήγοντας, ο κ. Χατζηδάκης σημείωσε ότι “ο Θεόδωρος πιστεύει στη μεγάλη Νέα Δημοκρατία, αλλά ταυτόχρονα και σε μια Νέα Δημοκρατία που είναι δύναμη συνεχούς εθνικής ανανέωσης. Στη Νέα Δημοκρατία που χρειάζεται την ενότητα χωρίς σιωπή και την αυτοκριτική χωρίς αυτοϋπονόμευση. Και νομίζω πως το μήνυμα αυτό είναι επίκαιρο ιδιαίτερα σήμερα μπροστά στο σκηνικό που έχουμε ενώπιόν μας. Σ’ όλα αυτά βεβαίως αναδεικνύεται και ο χαρακτήρας του Θόδωρου Κασσίμη στις σελίδες του βιβλίου: μετριοπαθής αλλά και δυναμικός, συναινετικός αλλά και αιχμηρός όπου χρειάζεται – δεν χαριζόταν ούτε δημοσίως ούτε κατ’ ιδίαν σε κανέναν – αξιοπρεπής αλλά με όρθια τη σπονδυλική του στήλη, και κυρίως πατριώτης”.
Ο συγγραφέας υπογράμμισε, από την πλευρά του: “Είχα μία λογική. Να πράξω κάτι και να υπάρχει αποτέλεσμα. Δεν ήταν να προβληθώ. Από την ώρα που μπήκα στην πολιτική ήτανε για να φέρω κάποιο αποτέλεσμα. Αυτό φυσικά με βοήθησε, γιατί ευτυχώς είχα στο υπουργείο Εξωτερικών την κυρία Ντόρα Μπακογιάννη, η οποία αποδεχόταν ακόμα κι αν έλεγα κάτι που δε συμφωνούσε. Μου το ‘λεγε ότι δε συμφωνούσε, αλλά εάν εγώ επέμενα γιατί έβλεπα αυτά, εάν είχε δίκιο κι εγώ έκανα πίσω. Εγώ δεν είχα το σύμπλεγμα αυτό.
Κάναμε στην Ελλάδα μία κατασκήνωση για τριών εβδομάδων με χριστιανούς, Εβραίους και μουσουλμάνους από το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και τον Λίβανο. Φυσικά, δεν το προβάλαμε. Δυστυχώς μετά πέσαμε, γιατί είχαμε σκοπό να κάνουμε μετά κρουαζιέρα νέων από 18 έως 22, για να τους φέρουμε κοντά, να φέρουμε αυτές τις νέες γενιές κοντά. Και δεν το έμαθε κανένας. Δε μας ενδιέφερε η προβολή, μας ενδιέφερε στην ευρύτερη περιοχή να μπορέσουμε να κάνουμε μία προσπάθεια για να ζήσουν μαζί όλοι οι λαοί. Γιατί για μας, κι αν θέλετε η θεωρία με είχε βοηθήσει πάρα πολύ, γιατί δούλεψα δίπλα στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη τα χρόνια της αντιπολίτευσης. Όταν μου ζήτησε να έχουμε μία συνεργασία, του είπα: “Πολύ μεγάλη μου χαρά, αλλά δύο πράγματα: Δεν θέλω χρήματα”, γιατί ευτυχώς τα κατάφερνα, είχα τη δουλειά μου – και δεύτερον “δεν θέλω να μαθευτεί. Γιατί πιστεύω ότι με εκφράζετε, δεν είσαστε ο πρώτος που μου ζήτησε, αλλά σας ξέρω καλά. Μπορεί μετά από κάποιο διάστημα να διαπιστώσω ότι έχω κάνει λάθος. Θέλω να μπορώ να απομακρυνθώ χωρίς ζημιά ούτε για μένα ούτε για σας”.
“Ήταν διδακτορικό ολκής ο χρόνος που πέρασα δίπλα στον Κων. Μητσοτάκη”, προσέθεσε χαρακτηριστικά ο Θ. Κασσίμης. “Ήταν άνθρωπος ο οποίος ήθελε να παίρνει πληροφορίες, αλλά σιχαινόταν το γλείψιμο. Ήταν ο άνθρωπος ο οποίος είχε ένα πλαίσιο αρχών το οποίο δεν ήθελε να το ξεπουλήσει. Ένας άνθρωπος ο οποίος, δυστυχώς, πολλές φορές, έμενε κολλημένος σε κάποιες αρχές για το δημόσιο βίο. Τον ενδιέφερε η χώρα, η πατρίδα μας, όπως ενδιέφερε φυσικά και τον Κωνσταντίνο Καραμανλή”.
Στη συνέχεια ο συγγραφέας έκανε μια σύγκριση ανάμεσα στην πολιτική ατμόσφαιρα της τότε εποχής και τη σημερινή: “Δυστυχώς έχω ζήσει τα τελευταία χρόνια μία πολιτική ατμόσφαιρα, όχι αυτή που υπήρχε όταν έφυγα στην κρίση, αλλά καμία σχέση η σημερινή με την ατμόσφαιρα τότε. Οι πολιτικοί, ακόμα κι αυτούς που κάποιοι “εθνικόφρονες” πιστεύουν ότι είναι προδότες, είχαν πρώτα την πατρίδα και μετά όλα τα υπόλοιπα. Σήμερα αυτό έχει χαθεί. Κι αν θέλετε, η μεγάλη μου ανησυχία είναι ότι δεν μπορείς να βάζεις το κόμπλεξ σου, την κακία σου, το τυχόν όφελός σου μπροστά από την πατρίδα. Πρώτα βάζεις την πατρίδα σου, μετά βάζεις τους πολίτες σου και μετά βάζεις το όποιο κόμμα έχεις ή τις όποιες επιδιώξεις τις δικές σου. Σήμερα είναι τελείως διαφορετικό. Ούτε καν είναι αυτό. Γελάω καμιά φορά, όταν ακούω: “Αυτός δεν ήταν στη Νέα Δημοκρατία, τον έφερε, μαζεύει…”. Επειδή εγώ ανήκω στο χώρο της Νέας Δημοκρατίας, είμαι ευτυχής κομματικά για το περιβάλλον το σημερινό. Δεν είμαι καθόλου ευτυχής εθνικά, όμως. Γιατί αυτό το πράγμα το οποίο συμβαίνει σήμερα, δυστυχώς ούτε δημοκρατία είναι, ούτε υπηρεσία της πατρίδος είναι. Λυπούμαι που τα λέω αυτά, αλλά αυτό νιώθω. Αισθάνομαι ευτυχής από τη μία μεριά, του 2009 είδα πολλά και σταμάτησα να ασχολούμαι, και πολλές φορές στεναχωριέμαι που δεν είμαι αυτό το διάστημα, αν και δε θα μπορούσα να κάνω απολύτως τίποτα. Γιατί κάποια στιγμή να καταλάβουμε ότι δεν είναι παιχνίδι, ούτε είναι ψυχολογικό σύμπλεγμα το θέμα της πολιτικής. Η πολιτική αφορά την πατρίδα μας και πάνω απ’ όλα τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας”.
Για το βιβλίο μίλησαν, επίσης, ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστας Ανυφαντής και ο εκδότης Ανδρέας Σιδέρης.
Στην παρουσίαση παρέστησαν ακόμη, μεταξύ άλλων, ο υφυπουργός Εθνικής Αμυνας, Θανάσης Δαβάκης, η βουλευτής της ΝΔ, Ντόρα Μπακογιάννη, η πρώην υφυπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, βουλευτής της ΝΔ, Σοφία Βούλτεψη, ο γενικός διευθυντής της Νέας Δημοκρατίας, Γιάννης Σμυρλής και ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων, Κώστας Μπακογιάννης.
Τέλος, σημειώνεται ότι την παρουσίαση του βιβλίου συντόνισε η κόρη του συγγραφέα Αλεξάνδρα Κασσίμη.
Φωτό: Αλέξανδρος Μπελτές
![]()
