Η Γαύδος βρέθηκε στο επίκεντρο του 3ου διεθνούς συνεδρίου smart islands, με τη φράση «νησί-κόμβος λειτουργικής παρουσίας» να συμπυκνώνει το μήνυμα των εργασιών. Στη διοργάνωση του Διεθνούς Ελληνικού Συνδέσμου (international hellenic association ΙΗΑ) στο Σαρακίνικο, συζητήθηκε ο ρόλος των ακριτικών νησιών ως φορέων ιστορίας, πολιτισμού και ανθρώπινης αντοχής.
Οι διοργανωτές ανέφεραν ότι η ενεργή συμμετοχή των φορέων και η ποιότητα των εισηγήσεων στις θεματικές ενότητες, από τη γεωπολιτική σημασία των μικρών νησιών και την προσβασιμότητα έως την ενεργειακή αυτονομία, τη διαχείριση υδάτινων πόρων, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την κοινωνική συνοχή και το όραμα για τη Γαύδο μετά από 10 χρόνια, διαμόρφωσαν ένα πλαίσιο που επιτρέπει να δει κανείς το μέλλον με ρεαλισμό και αισιοδοξία.
Η Γαύδος, όπως και η Ψέριμος, το Καστελόριζο, οι Αρκιοί και τα Διαπόντια νησιά, παρουσιάστηκε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυσκολιών αλλά και των δυνατοτήτων που έχουν οι μικρές νησιωτικές κοινότητες.
Στο ζήτημα της γεωπολιτικής σημασίας αυτών των νησιών επισημάνθηκε η βαρύτητά τους ως «προωθημένα σημεία άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων» στην Ανατολική Μεσόγειο. Τονίστηκε επίσης ότι η θέση τους ενισχύει την εθνική παρουσία σε κρίσιμες θαλάσσιες ζώνες, συμβάλλει στη διαμόρφωση της ΑΟΖ και τα καθιστά πολλαπλασιαστές ισχύος.
Ο καθηγητής Γιάννης Μανιάτης, ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, στην παρέμβασή του με θέμα «Κυριαρχία, ενεργειακή ασφάλεια και ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο», υποστήριξε ότι νησιά όπως η Γαύδος είναι στρατηγικά σημεία όπου συναντώνται η κυριαρχία, τα θαλάσσια δικαιώματα, η ενεργειακή ασφάλεια, η περιβαλλοντική ανθεκτικότητα και η ευρωπαϊκή πολιτική. Ανέδειξε τον ρόλο τους στον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών και των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών βάσει του διεθνούς δικαίου, συνδέοντας αυτή τη νομική διάσταση με προκλήσεις όπως η ενεργειακή διαφοροποίηση, η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η προστασία των υποβρύχιων υποδομών, η ευπάθεια στο κλίμα και η δημογραφική ανθεκτικότητα.
Η Γαύδος, τόνισε ο κ. Μανιάτης, προβάλλει ως πιθανό πρότυπο για μια νέα νησιωτική στρατηγική που στηρίζεται στις βιώσιμες επενδύσεις, τις έξυπνες υποδομές, την τοπική συμμετοχή και την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Η καθηγήτρια Παντείου Στέλλα Κυβέλου ανέφερε ότι η Γαύδος μπορεί να αποτελέσει πεδίο εφαρμογής μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής πολιτικής για τη θάλασσα και τη νότια γειτονία. Παρατήρησε ότι το νησί είναι προκεχωρημένος θαλάσσιος κόμβος της ΕΕ απέναντι στη Βόρεια Αφρική και σημείωσε ότι το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τον ωκεανό και η ετοιμασία της european ocean act συνδέουν πλέον την προστασία των θαλασσίων οικοσυστημάτων με την ενεργειακή ασφάλεια, τη συνδεσιμότητα, τη θαλάσσια παρατήρηση, τις κρίσιμες υποδομές και τη γεωπολιτική ανθεκτικότητα.
Όπως τόνισαν οι ομιλητές, η γεωγραφική μειονεξία που χαρακτηρίζει το νησί μετατρέπεται σε στρατηγικό πλεονέκτημα και η Γαύδος μπορεί να αναδειχθεί σε πρότυπο «έξυπνης ακριτικής ανάπτυξης» που συνδυάζει άμυνα, οικονομία και βιώσιμη προοπτική για τις επόμενες γενιές.
Παράλληλα σημειώθηκε ότι η βιώσιμη ανάπτυξη των μικρών ακριτικών νησιών απαιτεί ψηφιακές υπηρεσίες και ένα σύγχρονο υπόβαθρο υποδομών, μέσα στο οποίο οι κάτοικοι θα μπορούν να ζουν, να εργάζονται και να δημιουργούν. «Βεβαίως σε όλα αυτά τα ζητήματα η κοινωνική συνοχή είναι η δύναμη που θα κρατήσει ζωντανές τις μικρές κοινότητες και η προσέλκυση των νέων κατοίκων θα αποτελέσει τον πραγματικό μηχανισμό που θα μετατρέψει όλες τις υποδομές και την εκπαιδευτική συνέχεια σε πραγματική δημοκρατική ανάκαμψη».
Επισημάνθηκε επίσης ότι τα κίνητρα για όλα τα μικρά ακριτικά νησιά, που εξήγγειλε πρόσφατα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης για το Καστελόριζο και εφαρμόζονται ήδη στα Φουρνά Ευρυτανίας από την ιδιωτική πρωτοβουλία, είναι αυτά που διεκδικεί και ο ΙΗΑ.
Όπως υπενθύμισε ο πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής Θεόδωρος Σπαθόπουλος, ο Σύνδεσμος ξεκίνησε τα συνέδρια smart islands για να ανασχεθεί η δημογραφική συρρίκνωση. Ωστόσο, πρόσθεσε, το μήνυμα που προκύπτει από το συνέδριο της Γαύδου είναι η ανάγκη μετάβασης από αποσπασματικές πολιτικές σε ολοκληρωμένες στρατηγικές για τα ακριτικά νησιά. Σε αυτό το σημείο πρότεινε ότι ίσως πρέπει να γίνει μετάβαση από την παραδοσιακή έννοια του ακριτικού νησιού σε εκείνη του νησιού «κόμβου λειτουργικής παρουσίας», γιατί η ενίσχυση της κατοίκησης, των υπηρεσιών, της συνδεσιμότητας, της έρευνας, της επιτήρησης και της έρευνας-διάσωσης μπορεί να μετατρέψει την ακριτικότητα σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Στοχευμένες ήταν και οι τοποθετήσεις των δημάρχων, βασικών χορηγών ανάκαμψης των νησιών Ψέριμος και Καστελόριζο, Κηφισιάς Β. Ξυπολιτά, Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης Γρ. Κωνσταντέλλου, Πυλαίας-Χορτιάτη Ιγ. Καϊτεζίδη και Πλατανιά Γ. Μαλανδράκη. Οι δήμαρχοι επανέλαβαν το αίτημά τους για νομοθετική ρύθμιση που θα επιτρέπει την «υιοθέτηση» μικρών νησιών από εύπορους δήμους, ώστε να υπάρχει συνεργασία σε βασικές ανάγκες, όπως η έλλειψη τεχνικού προσωπικού για την εκπόνηση μελετών. Ο κ. Μαλανδράκης μίλησε για αυξημένες ανάγκες και έλλειψη πόρων, ζητώντας την επιστροφή του τέλους ανθεκτικότητας στους δήμους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το πάνελ της Ομογένειας, όπου προτάχθηκε η έμπρακτη συμβολή του απόδημου ελληνισμού στην ανάκαμψη των μικρών ακριτικών νησιών, με τη δημιουργία ενός σταθερού και λειτουργικού δικτύου συνεργασίας μεταξύ των νησιών όπου έχουν πραγματοποιηθεί τα συνέδρια smart islands και των αντίστοιχων ομογενειακών οργανώσεων. «Η ομογένεια διαθέτει τεχνογνωσία, πόρους, διεθνή εμπειρία και βαθιά συναισθηματική σύνδεση με την πατρίδα της», επισήμανε η πρόεδρος του ΙΗΑ Νίνα Γκατζούλη. Το δίκτυο, διευκρίνισε ο πρώην πρόεδρος ΙΗΑ δρ. Πέτρος Ιωάννου, «θα έχει ενεργό ρόλο, θα προωθεί τα πορίσματα, θα τα μεταφέρει στους φορείς, θα παρακολουθεί την εφαρμογή τους και θα διασφαλίζει την υλοποίησή τους».
Η γενική γραμματέας του Συνδέσμου Δέσποινα Δάλμαρη πρότεινε τη δημιουργία θεσμού επισκέψεων και ανταλλαγής νέων ομογενών στον τόπο καταγωγής τους, ώστε να γνωρίσουν τον πολιτισμό, την ιστορία, αλλά και συγγενείς, με στόχο να ενισχυθεί η συνοχή και η πραγματική επανένωση με την πατρίδα.
Από την πλευρά του, ο επίτιμος πρόεδρος του ΙΗΑ Ευάγγελος Ρήγος, αναφερόμενος στον στόχο του συνεδρίου, εξέφρασε την πίστη ότι η Γαύδος μπορεί και θα αποτελέσει πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά και κομβικό σημείο εθνικής σημασίας για όλα τα μικρά κριτικά νησιά της Ελλάδας.
Αποστολή Κατ. Ρουμελιώτη
