Τα παλιά κτίρια του Ηρακλείου βγαίνουν στο προσκήνιο μέσα από ιστορικούς περιπάτους που αποκαλύπτουν άγνωστες πλευρές της πόλης. Η δράση επιχειρεί να συνδέσει το παρελθόν με το σήμερα, μέσα από την αρχιτεκτονική κληρονομιά και την καθημερινή διαδρομή των πολιτών.
Μέσα από αυτή τη σειρά δράσεων της Αντιδημαρχίας Εθελοντισμού του Δήμου Ηρακλείου και της εθελοντικής ομάδας «ΦΙΛΟΠΟΛΙΣ», οι πολίτες καλούνται να γνωρίσουν την πόλη μέσα από τα κτίριά της και τις ιστορίες που κρύβουν οι προσόψεις τους.
Ο ιστορικός περίπατος έρχεται να απαντήσει σε ερωτήματα για το πόσες ιστορίες κρύβονται πίσω από τις προσόψεις των παλιών κτιρίων, πόσα μνημεία της καθημερινής μας διαδρομής προσπερνάμε χωρίς να γνωρίζουμε τις εποχές που σημάδεψαν την πορεία τους, τους ανθρώπους που συνδέθηκαν μαζί τους, αλλά και τα γεγονότα που καθόρισαν την ιστορία τους.
Πρόκειται για τη δράση «Τα Παλιά Κτίρια μας αφηγούνται Ιστορίες…», που μετατρέπει τους δρόμους της πόλης σε ζωντανές σελίδες ιστορίας.
Η αντιδήμαρχος Εθελοντισμού του Δήμου Ηρακλείου, Φιλαρέτη Δαφέρμου- Χρονάκη, σημείωσε ότι η πρωτοβουλία ξεπερνά τα όρια μιας απλής περιήγησης, με στόχο να αναδειχθεί η ιστορική φυσιογνωμία του Ηρακλείου και να ενισχυθεί η σχέση των πολιτών με την πολιτιστική τους κληρονομιά.
«Τα παλιά κτίρια δεν είναι απλώς στοιχεία του αστικού τοπίου, είναι ζωντανά τεκμήρια της ιστορικής διαδρομής της πόλης, φορείς μνήμης και αδιάψευστοι μάρτυρες των εποχών, των ανθρώπων και των γεγονότων που διαμόρφωσαν την ταυτότητά της. Μέσα από αυτή την περιπατητική διαδρομή, επιδιώκουμε να κοιτάξουμε την πόλη με διαφορετική ματιά, να ανακαλύψουμε τις ιστορίες που κρύβονται πίσω από τις προσόψεις των κτιρίων της και να συνειδητοποιήσουμε ότι η προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς προϋποθέτει, πρώτα απ’ όλα, γνώση, ευαισθητοποίηση και αγάπη για τον τόπο μας».
Οι περιηγήσεις στο Ηράκλειο ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 2026, με στόχο να συνεχιστούν και να δίνουν σε κατοίκους και επισκέπτες τη δυνατότητα να ανακαλύπτουν κάθε φορά διαφορετικές πτυχές της ιστορίας της πόλης. Η πιο πρόσφατη περιήγηση έγινε από τον αρχιτέκτονα-μηχανικό Ηρακλή Πυργιανάκη, ο οποίος φώτισε την αρχιτεκτονική και ιστορική διαδρομή σημαντικών κτιρίων του ιστορικού κέντρου.
Αναφερόμενος στις διαδρομές αυτές, ο κ. Πυργιανάκης είπε ότι η ανάδειξη των κτιρίων δεν αφορά μόνο την ιστορική πληροφορία ή την αρχιτεκτονική τους αξία, αλλά και τη συνειδητοποίηση της ευθύνης που συνοδεύει την πολιτιστική κληρονομιά.
«Είναι πάρα πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε την ταυτότητα όλων αυτών των κτιρίων. Ποιοι ήταν οι ιδιοκτήτες τους, πότε κτίσθηκαν, τι υλικά χρησιμοποιήθηκαν, σε τι ρυθμό ανεγέρθηκαν, εάν υπήρχε σκοπιμότητα στην επιλογή του αρχιτεκτονικού ρυθμού. Όλα αυτά τα κτίρια αποτελούν μέρος της ιστορίας της πόλης, που εάν την γνωρίζουμε σίγουρα θα την αγαπήσουμε περισσότερο. Και εάν ποτέ χρειαστεί θα την υπερασπισθούμε με μεγαλύτερο σθένος, διότι η προσωπική μας ιστορία αποτελεί μέρος της ιστορίας της πόλης» ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Πυργιανάκης, προσθέτοντας ότι «είναι η καλύτερη περιουσία που μπορούμε να αφήσουμε στις επόμενες γενεές, οπότε χρέος μας είναι να γνωρίζουμε, προκειμένου να μπορούμε και να διασώσουμε όλα αυτά τα κτίρια».
Η κ. Δαφέρμου- Χρονάκη ξεκαθάρισε πάντως ότι η επιδίωξη δεν είναι μια απλή περιήγηση, αλλά η δημιουργία κάθε φορά μιας ουσιαστικής συνάντησης με την ιστορία της πόλης. «Να αναδεικνύουμε, δηλαδή, διαφορετικές πτυχές της, να φωτίζουμε λιγότερο γνωστές ιστορίες και να προσφέρουμε στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να συνδέσουν όσα βλέπουν γύρω τους με το ιστορικό τους υπόβαθρο», όπως ανέφερε.
Στην πιο πρόσφατη δράση, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν σε κτίρια και τοπόσημα που αποτυπώνουν διαφορετικές περιόδους της ιστορίας του Ηρακλείου. Ανάμεσά τους το κτίριο της Περιφέρειας Κρήτης, το ιστορικό κτίριο του ΙΤΕ στη συμβολή των οδών Αβέρωφ και Ζωγράφου, αλλά και στάσεις σε κτίρια ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας της οδού Έβανς, όπως το κτίριο που συνδέεται με το ΕΦΚΑΦΙ, την υπηρεσία των μουσουλμανικών δικαστηρίων, που στέγασε άλλοτε και το σχολείο Απόλλων, καθώς και το κτίριο στη γωνία των οδών Έβανς και Δικαιοσύνης, όπου στεγάζονταν το Εφετείο και η Λέσχη Αξιωματικών.
Η αφήγηση στην πλατεία Λιονταριών στράφηκε στην κρήνη Μοροζίνι, το Δουκικό Ανάκτορο, τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, τη Λότζια και τον ναό του Αγίου Τίτου, ενώ η δράση ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση κτιρίων που ανεγέρθηκαν από το 1900 έως το 1940 κατά μήκος της οδού 25ης Αυγούστου.
Ο κ. Πυργιανάκης τόνισε πως υπάρχουν αρκετά κτίρια που παραμένουν άγνωστα ακόμη και στους ίδιους τους κατοίκους της πόλης. «Ναι σίγουρα υπάρχουν, όπως το κτίριο στην οδό Έβανς που ανήκε κάποτε στο ΕΦΚΑΦΙ (Υπηρεσία Μουσουλμανικών δικαστηρίων), το Δουκικό ανάκτορο στην πλατεία Λιονταριών. Η Λότζια που έχει σημαντική ιστορία που δεν την γνωρίζουν οι πολίτες της πόλης και μάλιστα απασχόλησε κάποτε τα κοινοβούλια Ιταλίας -Γαλλίας – Γερμανίας, τα οποία διαμαρτυρήθηκαν έντονα στην νεοσύστατη Κρητική Πολιτεία για την κατεδάφισή της».
Ιδιαίτερη θέση στις αναφορές του κ. Πυργιανάκη έχει και το κτίριο που στεγάζει το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, για το οποίο, όπως τόνισε, καταστράφηκε δύο φορές και ξανακτίστηκε, συνδέοντας την ιστορία του με εκείνη της πόλης. Επίσης, ανάμεσα στα κτίρια που παραμένουν σε πολλούς άγνωστα είναι ο ερειπωμένος ναός του Αγίου Γεωργίου του Βενετικού, στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου, γνωστή και ως Βαρελάδικα, που αποτελεί, όπως εξήγησε, ένα ακόμη μνημείο που αξίζει να αναδειχθεί.
Η πρωτοβουλία της Αντιδημαρχίας Εθελοντισμού του Δήμου Ηρακλείου και της εθελοντικής ομάδας «ΦΙΛΟΠΟΛΙΣ» απευθύνεται και στη νέα γενιά, καθώς, όπως επισήμανε η κ. Δαφέρμου- Χρονάκη, η γνωριμία με την ιστορία μέσα από την άμεση εμπειρία μπορεί να καλλιεργήσει την πολιτιστική συνείδηση και τον σεβασμό προς το παρελθόν.
Η συγκεκριμένη δράση δεν είναι η μοναδική, αφού από το 2024 η Αντιδημαρχία Εθελοντισμού διοργανώνει και τις «Χαρτοδιαδρομές», με τη συμβολή της ξεναγού και συγγραφέως Αθηνάς Κυριακάκη-Σφακάκη, που δίνει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να γνωρίσουν μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και τόπους ιδιαίτερης ιστορικής και πολιτιστικής αξίας.
«Φιλοδοξία μας είναι αυτές οι πρωτοβουλίες να αποκτήσουν συνέχεια, να αγκαλιαστούν από ανθρώπους κάθε ηλικίας» κατέληξε η αντιδήμαρχος Εθελοντισμού του Δήμου Ηρακλείου.
