Παρατυπίες στη διαδικασία κατανομής έργων ύψους σχεδόν 10 εκατομμυρίων ευρώ καταγγέλλει η επιστημονική κοινότητα, με αφορμή την ανοιχτή πρόσκληση για ερευνητικά κονδύλια που εξέδωσε πρόσφατα το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως σημειώνουν εκπρόσωποι της επιστημονικής και ερευνητικής κοινότητας, η πρόσκληση δεν ήταν στην πράξη ανοιχτή, καθώς απευθυνόταν σε 9 συγκεκριμένους φορείς, αποκλείοντας άλλους που πληρούσαν τα κριτήρια για να υλοποιήσουν τα ζητούμενα έργα, αλλά και στη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, η οποία υπάγεται στο ίδιο το υπουργείο που δημοσιεύει την πρόσκληση και θα αξιολογήσει τις προτάσεις.
Η πρόσκληση δημοσιεύθηκε αρχικά στις 25 Μαΐου και αφορούσε 10 έργα χρηματοδοτούμενα με 9 εκατ. ευρώ, τα οποία με επόμενη αναθεώρηση στα τέλη Ιουνίου έγιναν 9,25 εκατ. Ως παράδειγμα φορέων που δεν έχουν δικαίωμα υποβολής προτάσεων για ερευνητικά έργα, αν και θα μπορούσαν να τα υλοποιήσουν, εκπρόσωποι της ερευνητικής κοινότητας αναφέρονται στον Σχεδιασμό και ανάπτυξη συστήματος για την αξιοποίηση του Ευρωπαϊκού προγράμματος Destination Earth για μετεωρολογικά και θαλάσσια δεδομένα, έργο που θα ταίριαζε σε φορείς όπως το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, που συλλέγουν τέτοια δεδομένα.
Ας σημειωθεί ότι ένας από τους φορείς στους οποίους απευθύνεται η πρόσκληση είναι και η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ), η οποία δεν διαθέτει τμήμα επιστημονικής έρευνας. Η συμπερίληψή της ενδέχεται ωστόσο να έχει γίνει από λάθος. Ανάμεσα στα λάθη που έχουν ξεφύγει στη διατύπωση της πρόσκλησης, η ΕΥΠ μπορεί να καταγράφηκε ως μητρική υπηρεσία του Κέντρου Τεχνολογικής Υποστήριξης, Ανάπτυξης και Καινοτοµίας (ΚΕΤΥΑΚ), το οποίο λειτουργεί μεν εσωτερικά στην ΕΥΠ, αλλά αποτελεί αυτοτελή υπηρεσία.
Πέραν του ΚΕΤΥΑΚ της ΕΥΠ, αλλά και της υπαγόμενης στο υπουργείο γενικής γραμματείας, η πρόσκληση απευθύνεται στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, τον Δημόκριτο, το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας, την Κοινωνία της Πληροφορίας και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος.
Τα προβλήματα αυτά δεν φαίνεται να πέρασαν απαρατήρητα από το ίδιο το υπουργείο, καθώς στις 3 Ιουλίου δημοσιεύτηκε η ίδια πρόσκληση εκ νέου, με τη φράση Λοιποί φορείς καθ αρμοδιότητα να έχει προστεθεί στη λίστα, ενώ στις 24 Ιουλίου, καταληκτική ημερομηνία υποβολής προτάσεων για την προηγούμενη εκδοχή, δημοσιεύτηκε νέα αναθεώρηση που ανέβαζε τα κονδύλια στα 9,75 εκατ. ευρώ, δηλαδή 500.000 πάνω από την προηγούμενη και 750.000 πάνω από την αρχική.
Παρότι η νέα πρόσκληση όριζε ως καταληκτική ημερομηνία υποβολής των προτάσεων την 29η Σεπτεμβρίου, τόσο η νέα πρόσκληση όσο και η νέα προθεσμία φάνηκαν να έχουν ελάχιστη σημασία. Στις 3 Αυγούστου, μόλις μιάμιση εβδομάδα μετά την τελευταία διορθωμένη πρόσκληση, δημοσιεύτηκε στη Διαύγεια πράξη που απέδιδε ένα από τα έργα ύψους 1,5 εκατ. στο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, ενώ σταδιακά έως τις 2 Σεπτεμβρίου, σχεδόν έναν μήνα πριν από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής προτάσεων, είχαν κυκλοφορήσει άλλες 8 πράξεις που μοίραζαν τα έργα και τα κονδύλια στους διάφορους φορείς.
Ακόμα όμως κι αν δεν υπήρχε το ερώτημα για τα έργα που διαμοιράστηκαν πριν από τη λήξη της προθεσμίας, το δελτίο Τύπου που εξέδωσε την Τρίτη 13 Οκτωβρίου η Ένωση Ελλήνων Ερευνητών αναδεικνύοντας το ζήτημα χαρακτηρίζει τον χρόνο αξιολόγησης των προτάσεων ρεκόρ.
Όπως σημειώνουν μέλη της επιστημονικής κοινότητας με τα οποία συνομίλησε το in, πρόκειται για διαδικασία που κανονικά κρατάει μήνες ή σε ακραίες περιπτώσεις ακόμα και χρόνια, ενώ απορία προκαλεί το γεγονός ότι στους επιλαχόντες αυτού του διαστήματος ήταν και η ίδια η γενική γραμματεία του υπουργείου με έργο 880.000 ευρώ.
Παράλληλα, δεν δημοσιεύτηκε ποτέ, όπως προβλέπεται, τελικός πίνακας με τα αποτελέσματα, δεν υπήρξε ενημέρωση για τη συγκρότηση κάποιας επιτροπής ενστάσεων στην οποία θα μπορούσε να προσφύγει κανείς για να αμφισβητήσει τα αποτελέσματα, ούτε έγινε η συνήθης ανακοίνωση που ενημερώνει το κοινό ποια ήταν τα μέλη της επιτροπής που αξιολόγησαν τις προτάσεις.
Γιατί επιλέχθηκαν συγκεκριμένοι φορείς σε ανοιχτή πρόσκληση, αλλά και αν υπήρξαν έργα που εγκρίθηκαν πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης, ρωτά μεταξύ άλλων στο δελτίο Τύπου της η Ένωση Ελλήνων Ερευνητών. Σημειώνεται ότι πρόκειται για το πολλοστό περιστατικό που φέρνει σε σύγκρουση την επιστημονική κοινότητα με την κυβέρνηση για το θέμα των κονδυλίων για την έρευνα, λίγους μόλις μήνες μετά το πολύκροτο ναυάγιο του προγράμματος Trust Your Stars.
Τέτοιες διαδικασίες κλονίζουν την εμπιστοσύνη των ερευνητών και των μελών ΔΕΠ ότι το υπουργείο μπορεί να ενισχύσει την έρευνα με διαφανή και ισότιμο τρόπο για όλους, δήλωσε στο in ο μετεωρολόγος και μέλος του ΔΣ της Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών, Κώστας Λαγουβάρδος.
Τι απαντά το υπουργείο
Εκπρόσωπος του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με τον οποίον συνομίλησε το in, τονίζει ότι τα έργα αυτά δεν αφορούν ερευνητικά κονδύλια R&D, αλλά συγκεκριμένες επιχειρησιακές ανάγκες που σχετίζονται με συγκεκριμένα συστήματα και υπάγονται σε εθνικές στρατηγικές, η υλοποίηση των οποίων ανατέθηκε στο υπουργείο.
Κάποια από αυτά τα έργα, για παράδειγμα, έχουν παραγγελθεί από το ΚΥΣΕΑ, ενώ άλλα καλύπτουν ανάγκες της ΕΥΠ ή της Πυροσβεστικής. Μάλιστα, η αύξηση των κονδυλίων στις αναθεωρημένες προσκλήσεις αφορά παραγγελίες νέων έργων που προστέθηκαν στην πορεία, αν και δεν αναγράφονται στις αναθεωρημένες προσκλήσεις.
Σύμφωνα με το υπουργείο, πρόκειται για έργα που γνώριζε εξαρχής ποιος φορέας θα τα υλοποιήσει και πότε θα ξεκινήσουν. Δηλώνει επίσης ότι με τα κονδύλια που της δόθηκαν, η Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων θα προκηρύξει διαγωνισμό για το σχετικό έργο, ενώ η συνολική προσέγγιση της πρόσκλησης από την πλευρά της ηγεσίας του υπουργείου ήταν να υιοθετήσει λύσεις για να υλοποιηθούν γρήγορα.
Συγκεκριμένα, τονίζει ότι τα έργα θα μπορούσαν να υλοποιηθούν από τις διοικητικές και οικονομικές υπηρεσίες του υπουργείου, αλλά για λόγους αποτελεσματικότητας δεν μπορούσε να τα επωμιστεί το υπουργείο.
Στο ερώτημα του in αν η διαδικασία που ακολουθήθηκε είναι τυπική, το υπουργείο απαντά ότι αν δεν ήταν, τα έργα αυτά δεν θα μπορούσαν να προχωρήσουν, ενώ θεωρεί ότι η προσθήκη της φράσης «λοιποί φορείς καθ αρμοδιότητα» στην τρίτη αναθεώρηση γενικεύει την πρόσκληση, χωρίς να αποκλείει κανέναν.
Όσο για τις αντιδράσεις, εκπρόσωπος του υπουργείου δηλώνει ότι δεν είχαν ακούσει κάποια διαμαρτυρία μέχρι τις τελευταίες μέρες από τους ερευνητές, ενώ οι πρυτάνεις και οι πρόεδροι με τους οποίους είχαν μιλήσει δεν είχαν κάποια ένσταση.
