Η ακραία ζέστη συνδέεται με ένα πολύ ευρύτερο φάσμα προβλημάτων υγείας, όπως δείχνουν δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Science Advances, με τους γιατρούς να καταγράφουν από αφυδάτωση και θερμοπληξία έως δερματικές παθήσεις και τραυματισμούς από τροχαία ατυχήματα. Την ίδια ώρα, έως και 590 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως εννέα ετών σε όλο τον κόσμο βιώνουν κάθε χρόνο θερμικό στρες λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Οι ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη είναι δύσκολο να αποτυπωθούν στα στοιχεία, καθώς στα ιατρικά αρχεία συνήθως αναγράφεται η πάθηση για την οποία νοσηλεύεται ο ασθενής και όχι αν η ζέστη συνέβαλε στην εμφάνισή της. Έρευνα του Πανεπιστημίου Northwestern ακολούθησε μια διαφορετική προσέγγιση, εμπνευσμένη από μεθόδους της γονιδιωματικής. Οι ερευνητές εξέτασαν 1.803 διαγνώσεις σε σχεδόν ένα εκατομμύριο επισκέψεις σε Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών και μονάδες επείγουσας φροντίδας στο Σικάγο, από το 2011 έως το 2023. Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν 100 ημέρες ακραίας ζέστης, με θερμοκρασίες 33,7 °C και άνω.
Η ανάλυση ανέδειξε 33 διαγνώσεις που συνδέονται με την έκθεση σε ακραία ζέστη, αρκετές από τις οποίες ήταν απρόσμενες ή είχαν μελετηθεί ελάχιστα. Στα περιστατικά που συσχετίστηκαν με τη ζέστη περιλαμβάνονταν δερματικά εξανθήματα και οιδήματα, οξεία νεφρική ανεπάρκεια, πολλαπλή σκλήρυνση, ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές, τσιμπήματα και δήγματα εντόμων, τροχαία ατυχήματα, αλλά και επιθετική συμπεριφορά και τραυματισμοί από πυροβόλα όπλα.
«Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε ακραία ζέστη, συχνά εμφανίζουν πιο επιθετική συμπεριφορά, επομένως αυτό μπορεί να αποτελεί έναν παράγοντα που συμβάλλει στα ευρήματα. Όταν κάνει πολλή ζέστη, το σώμα βρίσκεται υπό στρες, αλλά και το μυαλό. Αυτό μπορεί να αποσπά την προσοχή ή να αυξάνει την ευερεθιστότητα, γεγονός που ενδέχεται να οδηγεί σε περισσότερα ατυχήματα», επισημαίνει ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, ο Ντάνιελ Χόρτον, αναπληρωτής καθηγητής Επιστημών της Γης, του Περιβάλλοντος και των Πλανητών στο πανεπιστήμιο Northwestern.
Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι οι προετοιμασίες απέναντι στην κλιματική αλλαγή ίσως χρειάζεται να έχουν πολλές διαφορετικές μορφές και να λαμβάνουν υπόψη ένα ευρύτερο φάσμα επιπτώσεων στην υγεία από αυτό που αναγνωρίζεται σήμερα, σημειώνουν οι συγγραφείς.
—
Θερμική καταπόνηση εκατομμυρίων παιδιών
—
Σε δεύτερη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο ίδιο περιοδικό υπολογίστηκε ότι έως και 560 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως εννέα ετών παγκοσμίως, δηλαδή το 43% όλων των παιδιών αυτής της ηλικιακής ομάδας, βιώνουν κάθε χρόνο τουλάχιστον έναν μήνα, δηλαδή 30 ή περισσότερες ημέρες, θερμικής καταπόνησης εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Η μελέτη επικεντρώνεται στην υγρή ζέστη, τον συνδυασμό υψηλής θερμοκρασίας και υψηλής υγρασίας, που θεωρείται πιο επικίνδυνος από την ξηρή, επειδή η αυξημένη υγρασία δυσκολεύει την εξάτμιση του ιδρώτα και, άρα, την ικανότητα του οργανισμού να αποβάλλει θερμότητα και να δροσίζεται. Έτσι, μπορεί να προκύψουν επικίνδυνα επίπεδα θερμικού στρες.
Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην ακραία ζέστη, καθώς το σώμα τους θερμαίνεται πιο γρήγορα από των ενηλίκων, ο μηχανισμός εφίδρωσης δεν λειτουργεί το ίδιο αποτελεσματικά και εξαρτώνται από τη φροντίδα των ενηλίκων για την προστασία τους. Η υπερθέρμανση μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, όπως αφυδάτωση και επικίνδυνη θερμοπληξία, ενώ μπορεί επίσης να επηρεάσει τη μάθηση και τη γνωστική ανάπτυξη.
Η κλιματική αλλαγή έχει σχεδόν τριπλασιάσει τον αριθμό των παιδιών που εκτίθενται παγκοσμίως σε συνολικά τουλάχιστον πέντε μήνες, ή 150 ημέρες, θερμικού στρες. Σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή, ο αριθμός αυτός θα ήταν 120 εκατομμύρια παιδιά, δηλαδή το 9% των παιδιών. Σήμερα, όμως, φτάνει τα 350 εκατομμύρια, ή το 27%.
Η διεθνής ομάδα ερευνητών, με επικεφαλής το Vrije Universiteit Brussel, διαπίστωσε ότι η έκθεση των παιδιών στην ακραία ζέστη είναι μεγαλύτερη από κάθε άλλη ηλικιακή ομάδα και σχεδόν τριπλάσια σε σχέση με τα 190 εκατομμύρια άτομα ηλικίας 60 έως 69 ετών, που αντιμετωπίζουν την ίδια πρόσθετη απειλή για την υγεία τους. Τα παιδιά, λοιπόν, ήδη εκτίθενται δυσανάλογα σε επικίνδυνες συνθήκες υγρής ζέστης που προκαλούνται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ενώ η έκθεσή τους αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο όσο η θερμοκρασία του πλανήτη συνεχίζει να ανεβαίνει.
Με βάση τα προβλεπόμενα σενάρια κλιματικής αλλαγής για υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου και 2 βαθμούς Κελσίου, ο αριθμός των παιδιών ηλικίας έως εννέα ετών που θα εκτίθενται σε τουλάχιστον έναν μήνα επικίνδυνης ζέστης αναμένεται να αυξηθεί σε 620 εκατομμύρια, ή το 49% των παιδιών, στο σενάριο του 1,5 °C και σε 650 εκατομμύρια, ή το 59%, στο σενάριο των 2 °C.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, στη Μεσόγειο σήμερα 13,2 εκατομμύρια παιδιά, το 19% των παιδιών, εκτίθενται σε έναν τουλάχιστον μήνα θερμικού στρες και ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 15,8 εκατομμύρια, ή 26%, στο σενάριο της αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου και τα 21,1 εκατομμύρια παιδιά, ή 40%, στο σενάριο των 2 βαθμών Κελσίου.
Οι αυξήσεις στην υγρή ζέστη καταγράφονται στις τροπικές περιοχές και στις φτωχότερες χώρες, όπου ο πληθυσμός είναι νεότερος και, κατά συνέπεια, επηρεάζεται μεγαλύτερος αριθμός παιδιών. Η νότια και νοτιοανατολική Ασία και η δυτική Αφρική είναι οι περιοχές με τον μεγαλύτερο αριθμό παιδιών που εκτίθενται σήμερα σε επικίνδυνο θερμικό στρες.
Μ.Κουζινοπούλου
(*Χάρτης που αποτυπώνει τον αριθμό των παιδιών που επηρεάζονται από θερμικό στρες παγκοσμίως και τον αριθμό των ημερών θερμικής καταπόνησης ετησίως λόγω ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. CREDIT: PIETROIUSTI ET AL. 2026)
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ EPA/TERESA SUAREZ
