Η δυνατότητα να επιβραδυνθεί η νόσος Αλτσχάιμερ με τις νέες θεραπείες είναι πλέον πραγματικότητα και στην Ελλάδα. Τουλάχιστον 35 ασθενείς λαμβάνουν τον τελευταίο χρόνο ένα νέο μονοκλωνικό αντίσωμα σε εξειδικευμένα νοσοκομεία της χώρας, ενώ τα κλινικά δεδομένα δείχνουν ότι το φάρμακο μπορεί να αναχαιτίσει σε σημαντικό βαθμό τη γνωστική και λειτουργική επιδείνωση σε επιλεγμένους ασθενείς.
«Δεν πρόκειται για πανάκεια ούτε για οριστική θεραπεία της νόσου Alzheimer, αλλά για μια πολλά υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση. Αξίζει να εξετάζεται η χορήγησή της σε ασθενείς που πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια και είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν τους πιθανούς κινδύνους, έπειτα από πλήρη ενημέρωση», δηλώνει σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου η νευρολόγος-ψυχίατρος, πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών και του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer, Παρασκευή Σακκά.
Η ίδια εξηγεί ποιοι μπορούν να λάβουν τα νέα φάρμακα, σε ποια νοσοκομεία χορηγούνται, ποια κριτήρια πρέπει να πληρούν οι ασθενείς και πόσο σοβαρές μπορεί να είναι οι παρενέργειες. Παράλληλα, δίνει πρακτικές οδηγίες για το πότε η εξασθένηση της μνήμης πρέπει να κινητοποιεί τον ίδιο τον άνθρωπο και την οικογένειά του, αλλά και πώς μπορεί να ενημερωθεί και να αναζητήσει βοήθεια.
Δεκαεννέα νέα κέντρα Ημέρας αναμένεται να προστεθούν στο δίκτυο δομών για την άνοια μέσα στους επόμενους μήνες, καθώς η πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών αναφέρεται και στην ενίσχυση των υπηρεσιών φροντίδας για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους.
Πού να πας όταν εξασθενεί η μνήμη; Η ερώτηση αυτή, σύμφωνα με τη δρ. Σακκά, γίνεται κρίσιμη όταν η έκπτωση της μνήμης αρχίζει να επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ανθρώπου και όχι απλώς όταν ξεχνά ονόματα, γενικές πληροφορίες ή γεγονότα.
Τότε, ο ασθενής πρέπει να απευθυνθεί σε ειδικό, σε ιατρείο μνήμης. Στη χώρα λειτουργούν πλέον 37 εξειδικευμένα δημόσια ιατρεία μνήμης, σε πανεπιστημιακά και γενικά νοσοκομεία, καθώς και σε Κέντρα Ημέρας για την Άνοια, ενώ 3 λειτουργούν σε ιδιωτικά νοσοκομεία. Αν δεν υπάρχει κοντά εξειδικευμένο ιατρείο μνήμης, μπορεί να απευθυνθεί σε νευρολόγο ή ψυχίατρο της περιοχής, ενώ και οι οικογενειακοί γιατροί και οι παθολόγοι γνωρίζουν πώς να εξετάσουν ένα άτομο με προβλήματα μνήμης και να ζητήσουν τον απαραίτητο έλεγχο.
Το δίκτυο των δομών για την άνοια αναμένεται να ενισχυθεί με 19 νέα Κέντρα Ολοκληρωμένης Ημερήσιας Φροντίδας σε όλη την Ελλάδα. Μέχρι σήμερα λειτουργούν ήδη 33 Κέντρα Ημέρας, εκ των οποίων τα 7 διαθέτουν και κινητές μονάδες, ενώ η ανάθεση των νέων κέντρων σε δικαιούχους φορείς, κυρίως μη κυβερνητικές οργανώσεις, έχει ήδη ολοκληρωθεί και η λειτουργία τους αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στους επόμενους μήνες, καθώς απομένουν διαδικαστικά ζητήματα.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερωθούν για τα Κέντρα Ημέρας μέσω της ιστοσελίδας της Εταιρείας Alzheimer, αλλά και καλώντας στη γραμμή βοήθειας για την άνοια 1102, με αστική χρέωση. Εκεί μπορούν να μάθουν πού βρίσκεται η πλησιέστερη δομή, ώστε να αποφύγουν την άσκοπη ταλαιπωρία.
Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι σχεδόν 250.000 άνθρωποι πάσχουν από άνοια, ενώ η νόσος Alzheimer αντιστοιχεί, ανάλογα με τις μελέτες, στο 70% έως 80% των περιστατικών. Πρόκειται για την πιο εμβληματική μορφή έκπτωσης μνήμης και νοητικών λειτουργιών και, όπως επισημαίνεται, για μία από τις πιο δύσκολες και ταχύτερα εξελισσόμενες μορφές της νόσου.
Τα νέα φάρμακα, όπως το lecanemab και το donanemab, έχουν εγκριθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση για επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ. Πρόκειται για δύο μονοκλωνικά αντισώματα κατά του βήτα αμυλοειδούς, της πρωτεΐνης που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Alzheimer, η οποία είναι η συχνότερη αιτία άνοιας.
Στην ευρωπαϊκή αγορά κυκλοφορεί το donanemab, το οποίο χορηγείται πλέον και στην Ελλάδα. Το φάρμακο έχει λάβει άδεια από τον ΕΟΦ και, παρότι δεν αποζημιώνεται μέσω των συνήθων διαδικασιών, μπορεί να χορηγηθεί μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης (ΣΗΠ), που αφορά ακριβά φάρμακα και φάρμακα εξωτερικού. Ήδη, 35 ασθενείς λαμβάνουν τη συγκεκριμένη θεραπεία στη χώρα μας τον τελευταίο χρόνο, στα νοσοκομεία Αττικόν, Ευαγγελισμός, Τζάνειο, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας, Γεννηματάς και Υγεία.
Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να απευθύνονται σε εξειδικευμένα ιατρεία μνήμης ή στον θεράποντα νευρολόγο τους, ώστε να αξιολογηθεί αν πληρούν τα κριτήρια χορήγησης.
Οι νέες θεραπείες απευθύνονται σε ασθενείς που βρίσκονται στα πρώιμα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ. Δεν πρέπει να υπάρχει σοβαρή συστηματική νόσος, όπως προχωρημένος καρκίνος, βαριά καρδιοπάθεια ή σοβαρά ρευματολογικά νοσήματα που απαιτούν μακροχρόνιες θεραπείες με σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Επίσης, αποκλείονται ασθενείς με συγκεκριμένο ιστορικό σοβαρών εγκεφαλικών επεισοδίων ή εγκεφαλικών αιμορραγιών, καθώς και όσοι λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι ακόμη η δυνατότητα τακτικής παρακολούθησης με μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου, ενώ η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί κριτήριο αποκλεισμού, καθώς στις μελέτες συμμετείχαν και άτομα προχωρημένης ηλικίας.
Η δονανεμάμπη χορηγείται ενδοφλεβίως μία φορά τον μήνα, σε ημερήσια νοσηλεία, με τον ασθενή να παραμένει στο νοσοκομείο για περίπου τρεις έως τέσσερις ώρες. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν εγκεφαλικό οίδημα ή αιμορραγικές αλλοιώσεις στον εγκέφαλο, που μπορεί να εμφανιστούν σε ποσοστό έως και 20%. Ωστόσο, οι σοβαρές ή συμπτωματικές περιπτώσεις είναι κάτω του 6%, ενώ η διακοπή της θεραπείας λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών αφορά περίπου το 1,5% των ασθενών.
Η νόσος Alzheimer είναι μια καταστροφική νόσος, η οποία διαρκεί κατά μέσον όρο 11-12 χρόνια και καταλήγει σε πλήρη έκπτωση των νοητικών λειτουργιών και απώλεια της αυτονομίας του ασθενούς. Τα νέα μονοκλωνικά αντισώματα στοχεύουν το βήτα αμυλοειδές που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και μπορούν να επιβραδύνουν σημαντικά την εξέλιξη της νόσου.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα κλινικών μελετών διάρκειας περίπου 18 μηνών, η δονανεμάμπη μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική και λειτουργική επιδείνωση έως και κατά 35%. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να διατηρήσει για μεγαλύτερο διάστημα τις νοητικές του ικανότητες και τη λειτουργικότητά του.
Οι 35 άνθρωποι που λαμβάνουν τη θεραπεία στην Ελλάδα είναι ηλικίας από 55 έως 88 ετών, ενώ η δρ. Σακκά σημειώνει ότι η θεραπεία μπορεί να ενδείκνυται ακόμη και για έναν 88χρονο, εφόσον βρίσκεται σε πολύ καλή φυσική κατάσταση και πληροί τα απαραίτητα κριτήρια.
Η εμπειρία δείχνει ότι οι ασθενείς φοβούνται τις ανεπιθύμητες ενέργειες, όμως απευθύνονται στα ειδικά ιατρεία, ζητούν πληροφορίες και, εφόσον καλυφθεί το κόστος του φαρμάκου, προχωρούν στη θεραπεία. Τα επόμενα χρόνια αναμένεται να προστεθούν και άλλα μονοκλωνικά αντισώματα κατά του βήτα αμυλοειδούς στη θεραπευτική φαρέτρα, ενώ οι μελέτες μακροχρόνιας παρακολούθησης όσων ξεκίνησαν τις νέες θεραπείες πριν από τρία ή τέσσερα χρόνια δίνουν ενθαρρυντικά δεδομένα.
Στην περίπτωση της δονανεμάμπης, τα θεραπευτικά οφέλη φαίνεται να διατηρούνται έως και τέσσερα χρόνια. Δεν πρόκειται για πανάκεια ούτε για οριστική θεραπεία της νόσου Alzheimer, αλλά για μια πολλά υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση, η χορήγηση της οποίας αξίζει να εξετάζεται σε ασθενείς που πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια και είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν τους πιθανούς κινδύνους, έπειτα από πλήρη ενημέρωση.
Η πρόληψη αρχίζει πολύ νωρίς, ήδη από την αρχή της μέσης ηλικίας. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι το βήτα αμυλοειδές, το «σκουπίδι» που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και συνδέεται με τη βλάβη των νευρώνων, μπορεί να αρχίσει να εναποτίθεται έως και 20 χρόνια πριν από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.
Στην πράξη, η πρόληψη περιλαμβάνει καθημερινές συνήθειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο ζωής του καθενός: σωματική άσκηση, κυρίως αεροβική, αλλά και ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης και ισορροπίας, νοητική άσκηση, υγιεινή διατροφή, έλεγχο της πίεσης, του σακχάρου, της χοληστερίνης, της παχυσαρκίας και του βάρους, αποχή από το κάπνισμα, περιορισμό του αλκοόλ, καλή όραση και ακοή, προστασία του κεφαλιού από τραυματισμούς, καλή ψυχολογία και επαφή με άλλους ανθρώπους.
