Μια διαφορετική Κρήτη, γεμάτη συναισθήματα και κοινές εμπειρίες. Έτσι περιγράφει τις ημέρες μέχρι το Πάσχα ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός Μανώλης Λαγουδιανάκης από το Σμάρι Πεδιάδος, αναδεικνύοντας έναν κόσμο όπου τα έθιμα αποτελούσαν τρόπο ζωής. Από την Καθαρά Δευτέρα, με την έναρξη της Σαρακοστής, η αντίστροφη μέτρηση για το Πάσχα ξεκινούσε με τον παραδοσιακό χαρταετό.
Η καθημερινότητα άλλαζε, καθώς η νηστεία και οι εκκλησιαστικές προετοιμασίες έμπαιναν στο επίκεντρο. «Κάθε Παρασκευή πηγαίναμε στην εκκλησία για να ακούσουμε τον Ακάθιστο Ύμνο», θυμάται ο κ. Λαγουδιανάκης, ενώ τα παιδιά προετοιμάζονταν για τα εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής.
Η προετοιμασία για το Πάσχα δεν ήταν ατομική, αλλά συλλογική, με την κοινότητα να ενώνεται. Την παραμονή της Σταυροπροσκυνήσεως, όλοι μάζευαν λουλούδια για τις «ροδαρές», ενώ το Σάββατο του Λαζάρου, τα παιδιά συγκέντρωναν «πέρδικες», τις κρητικές ορχιδέες, για να φτιάξουν τον «Λάζαρο» και να ψάλλουν τα κάλαντα.
Η Μεγάλη Εβδομάδα ήταν η κορύφωση της πίστης και της παράδοσης. «Τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί γυρνούσαμε το χωριό για να πούμε τα Πάθη του Χριστού», ενώ το βράδυ, η κοινότητα συγκεντρωνόταν για την περιφορά του Επιταφίου, σε μια τελετή γεμάτη συγκίνηση.
Η προσμονή κορυφωνόταν το Μεγάλο Σάββατο, με τα παιδιά να έχουν ήδη μαζέψει ξύλα για τη «φουνάρα». Όπως θυμάται ο κ. Λαγουδιανάκης, «με το “Χριστός Ανέστη” ανάβαμε τη φωτιά», ενώ η οικογένεια συγκεντρωνόταν γύρω από το τραπέζι για να γιορτάσει.
«Είχαμε λιγότερα, αλλά ήμασταν πιο κοντά», σημειώνει με συγκίνηση, υπογραμμίζοντας ότι πίσω από τα έθιμα κρύβεται η συνοχή της κοινότητας. Οι κοινές προετοιμασίες και οι τελετές ήταν ο τρόπος που οι άνθρωποι ένιωθαν ότι ανήκουν κάπου, χτίζοντας δεσμούς που έκαναν τα χωριά να λειτουργούν σαν μια μεγάλη οικογένεια.
Αυτές οι μνήμες διαμόρφωσαν γενιές ανθρώπων, με τον κ. Λαγουδιανάκη να αναφέρει ότι σήμερα προσπαθούν στο Σμάρι Πεδιάδος να διατηρούν τα έθιμα, επιστρέφοντας στην αίσθηση του «μαζί».
