Το ΕΜΣΤ ανοίγει δύο νέες εκθέσεις με άξονα τα ίχνη του κοσμοπολιτισμού, στο πλαίσιο του διετούς προγράμματός του που ολοκληρώνεται το 2028. Πρόκειται για τις ατομικές εκθέσεις της Δέσποινας Μεϊμάρογλου, «This is Not a Movie», και της Ήρας Μπουγιουκτασιάν, «Αντιφωνίες», που εγκαινιάζονται στις 10 Δεκεμβρίου 2026.
Από την άνοιξη του 2026, με αφετηρία τις εκθέσεις των Γιάννη Χρήστου, Νίκης Καναγκίνη και Στάθη Λογοθέτη, το πρόγραμμα εξετάζει δημιουργούς των οποίων οι πρακτικές αναπτύχθηκαν σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της εποχής τους, την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, τη μουσική avant-garde και μια βαθιά κοσμοπολίτικη αντίληψη του κόσμου. Στόχος είναι να αναστοχαστεί την κληρονομιά του ιστορικού κοσμοπολιτισμού και τον απόηχό του στο παρόν, μέσα από την ατομική ή συλλογική μνήμη, αλλά και μέσα από τις μορφές του ως λόγου, εικόνας, μουσικής ή αρχιτεκτονήματος.
Κεντρικός άξονας είναι η επανεξέταση του πλούσιου αλλά εύθραυστου βιώματος του κοσμοπολιτισμού στις μεγάλες πόλεις-λιμάνια του πρώην οθωμανικού κόσμου στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Λεβάντε -τη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Αλεξάνδρεια, το Κάιρο και τη Βηρυτό- με αποκορύφωμα τη μεγάλη ομαδική έκθεση «The Cosmopolitans», σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου, το 2027.
Το ευρύτερο πρόγραμμα επιδιώκει να διερευνήσει τις μνήμες, τις παραγωγικές σχέσεις, τις εντάσεις και τις αντιφάσεις του κοσμοπολιτισμού, αναδεικνύοντας τις θετικές και αρνητικές του όψεις, αλλά και τα διδάγματα της ιστορικής του εμπειρίας.
Δέσποινα Μεϊμάρογλου: «This is Not a Movie»
Η έκθεση «This is Not a Movie» της Δέσποινας Μεϊμάρογλου παρουσιάζει μια καλλιτέχνιδα γεννημένη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, λίγο πριν από την εκδίωξη της ελληνικής κοινότητας της πόλης, ως προϊόν ενός κοσμοπολιτισμού που αγκαλιάζει τις γλώσσες, τις χώρες, τους ανθρώπους, τις κοινότητες και τις ιστορίες τους.
Κορυφαία δημιουργός της γενιάς της, η Μεϊμάρογλου (γενν. 1944) είναι γνωστή για ένα έργο που αποδομεί συστηματικά τη μιντιακή γλώσσα, για να αποκαλύψει τον τρόπο με τον οποίο αυτή χειραγωγεί τον αποδέκτη του μηνύματός της, επιβάλλοντας προκατασκευασμένες αντιλήψεις.
Η Μεϊμάρογλου, με θητεία στον χώρο των μίντια και της διαφήμισης, ανέπτυξε μια υβριδική καλλιτεχνική πρακτική ιδιοποίησης δημοσιευμένου υλικού —εικόνες και κείμενα εφημερίδων, ρεπορτάζ περιοδικών, διαφημίσεις και ειδήσεις από την τηλεόραση— αποδομώντας τον τρόπο με τον οποίο τα ΜΜΕ κατασκευάζουν την πραγματικότητα μέσα από στερεοτυπικές εικόνες. Το έργο της αξιοποιεί μια ευρεία γκάμα μέσων, από διαφορετικές τεχνικές εκτύπωσης έως τη βιντεοεγκατάσταση και το βιβλίο.
Η έκθεση προετοιμάστηκε σε συνεργασία με την καλλιτέχνιδα και περιλαμβάνει έργα από ενότητες-σταθμούς της πορείας της. Αξιοποιεί έργα από τη Συλλογή του ΕΜΣΤ, από ιδιωτικές συλλογές όπως η Συλλογή Πορταλάκη, αλλά και άλλα που παραχωρεί η ίδια στο Μουσείο για τις ανάγκες της έκθεσης.
Πιο συγκεκριμένα, συγκεντρώνει έργα που αποτυπώνουν τον σταθερό προβληματισμό της Μεϊμάρογλου γύρω από τη βία και τις πολλαπλές μορφές της, είτε πρόκειται για βία κατά των γυναικών είτε για βία κατά ομάδων, κοινοτήτων και λαών, για κρατική καταστολή, τρομοκρατία ή την κουλτούρα της οπλοκατοχής, μέσα από μια επισκόπηση που καλύπτει τις ποικίλες αποχρώσεις και γεωγραφικές εκδηλώσεις του φαινομένου.
Ήρα Μπουγιουκτασιάν: Αντιφωνίες
Στο έργο της γεννημένης στην Κωνσταντινούπολη, ελληνοαρμενικής καταγωγής Ήρας Μπουγιουκτασιάν, η συχνά τραυματική συλλογική μνήμη, η απώλεια, ο εκπατρισμός και η ιστορία ως ίχνος που επιβιώνει στα υλικά του παρόντος επιστρέφουν για να θυμίσουν κοινά ιστορικά βιώματα, τη κοινή μοίρα των ανθρώπων απέναντι στη βία του πολέμου, ιστορίες που έχουν αποσιωπηθεί, αλλά και την κυκλικότητα της ανθρώπινης εμπειρίας.
Η έκθεση παρουσιάζει έργα της Μπουγιουκτασιάν, φιλοτεχνημένα τα τελευταία τέσσερα χρόνια, τα οποία μετά την πρώτη τους παρουσίαση στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Arter της Κωνσταντινούπολης εκτίθενται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Οι διασπορικές κοινότητες της πολυπολιτισμικής Κωνσταντινούπολης στους όψιμους χρόνους της οθωμανικής αυτοκρατορίας, το τραυματικό ιστορικό βίωμα της διάλυσής τους και του ξεριζωμού και το φάσμα της ατομικής και συλλογικής μνήμης και στις δύο πλευρές του Αιγαίου έχουν κεντρική θέση στο έργο της.
Μέσα από έργα που παραπέμπουν στα τέσσερα στοιχεία της φύσης, η έκθεση ξετυλίγεται ως μια περιήγηση σε τοπία όπου η μνήμη, ο χρόνος και ο τόπος μένουν διαρκώς ρευστά. Περιλαμβάνει έργα που έχουν τις ρίζες τους στα Ταταύλα, την πολυπολιτισμική γειτονιά της Κωνσταντινούπολης όπου γεννήθηκε η καλλιτέχνιδα -παλαιότερα γνωστή ως «Μικρή Αθήνα»- και οι χωρικοί και κοινωνικοπολιτικοί μετασχηματισμοί της οποίας τροφοδοτούν εδώ και καιρό το έργο της. Ο αντίλαλος των ιστορικών ρήξεων που εγγράφονται σε αυτό το τοπίο φτάνει έως την Αθήνα, η οποία φιλοξένησε όσους ξεριζώθηκαν κατά το ταραγμένο παρελθόν της περιοχής.
Παράλληλα, στα έργα της έκθεσης συναντιούνται δύο χαμένα ποτάμια, το Ντολαπντερέ στην Κωνσταντινούπολη και ο Ιλισός στην Αθήνα, που συνομιλούν μέσα από τα μετασχηματισμένα τοπία τους.
