Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ (1926-2026) έφυγε από τη ζωή με όλες τις τιμές που της άξιζαν: το επιστημονικό της έργο αποθεώθηκε, η συμμετοχή της στην αντίσταση κατά του ναζισμού τονίστηκε δεόντως, και η πανεπιστημιακή της καριέρα στη γαλλική και στη διεθνή σκηνή της ιστοριογραφίας αναδείχθηκε στις πολλαπλές της διαστάσεις. Ποιο ήταν, ωστόσο, το στοιχείο εκείνο επί τη βάσει του οποίου ξεκίνησε η Αρβελέρ να χτίζει την αναγνώριση, την ταυτότητα και τη φήμη της; Το να πούμε πως υπήρξε μια από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης βυζαντινολογίας, με πάνδημη αποδοχή και καθοριστική επίδραση στη μελέτη της βυζαντινής ιστορίας, δεν φτάνει. Ας θυμηθούμε καταρχάς τα σημαντικότερα έργα της: Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα (1960), Το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966), Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971), Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη (1976), Η πολιτική ιδεολογία της βυζαντινής αυτοκρατορίας (L’ ideologie politique de l’ empire Byzantine, 1976 ― . μετάφραση. Τ. Δρακοπούλου, Ψυχογιός) και Βυζαντινή γεωγραφία, ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου.
Με την προσέγγισή της, έδωσε έμφαση στη συνέχεια του ρωμαϊκού κράτους, στη διοικητική και ιδεολογική συνοχή της αυτοκρατορίας και στον ρόλο της βυζαντινής πολιτικής σκέψης στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η μεθοδολογία της Αρβελέρ χαρακτηρίζεται από διεπιστημονικότητα, συνδυάζοντας ιστορία, φιλολογία, γεωγραφία και πολιτική θεωρία, κριτική ανάλυση των πηγών, με έμφαση στη ρητορική και ιδεολογική τους διάσταση. Μελετώντας τη βυζαντινή κρατική ιδεολογία, έδειξε τον τρόπο με τον οποίο η αυτοκρατορία νομιμοποιούσε την εξουσία και χειριζόταν την πολυεθνοτική της σύνθεση. Διερευνώντας την πολιτική ιδεολογία του Βυζαντίου και την ιστορική συνέχεια του ελληνισμού, η Αρβελέρ έγινε ένα είδος «φάρου» της βυζαντινής ιστοριογραφίας.
Με το έργο και με τη διδασκαλία της, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δημιούργησε σχολή σκέψης που μετατράπηκε σε φυτώριο για γενιές ιστορικών. Η προσπάθειά της να αναπροσανατολίσει τη δημόσια εικόνα του Βυζαντίου εξακολουθεί να επηρεάζει μέχρι και σήμερα την έρευνα και τον δημόσιο διάλογο.
