Η «Κραυγή» του Edvard Munch συνάντησε τη μουσική στην Καλλίφυτο Δράμας, σε μια εκδήλωση που έφερε κοντά την εικαστική τέχνη και τον ήχο. Με τίτλο «Όταν η τέχνη κραυγάζει: Η κραυγή ως ήχος και εικόνα, με αφετηρία την Κραυγή (Der Schrei der Natur, 1893) του Edvard Munch (1863-1944)», η βραδιά φιλοξενήθηκε στην κεντρική αίθουσα εκδηλώσεων του Κοινωφελούς Ιδρύματος – Πνευματικού Κέντρου «Αιμίλιος Θεοχάρη Καλαϊτζίδης» και άνοιξε έναν νέο κύκλο συνεργασίας πολιτιστικών φορέων.
Η δράση συνδιοργανώθηκε από τη ΣΤΕΓΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΜΘ ΑΕ και το Κοινωφελές Ίδρυμα – Πνευματικό Κέντρο «Αιμίλιος Θεοχάρη Καλαϊτζίδης», σε συνεργασία με το τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου. Η συγκεκριμένη παρουσίαση εντάχθηκε σε σειρά τριών εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν στην Ξάνθη, την Κομοτηνή και τη Δράμα.
Κεντρικό σημείο της βραδιάς ήταν η ομιλία της Αναστασίας Σιώψη, καθηγήτριας του τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, με ειδικότητα στην Αισθητική της Μουσικής. Η ίδια προσέγγισε την «Κραυγή» όχι μόνο ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της νεότερης εικαστικής δημιουργίας, αλλά και ως έργο που μπορεί να «ακουστεί» μέσα από τις πολλαπλές πολιτισμικές και καλλιτεχνικές του αναγνώσεις.
Από την εικόνα του Munch στην «κραυγή» της φύσης
Στο έργο του Munch, μια μορφή που κινείται κατά μήκος της παραλίας πιάνει το κεφάλι της με τα χέρια, αποτυπώνοντας μια κραυγή αγωνίας χωρίς ήχο. Ο φόβος, η αγωνία και η αποξένωση βρίσκονται στον πυρήνα της εικόνας, η οποία έχει συνδεθεί με την εμπειρία του υπαρξιακού τρόμου.
Αυτή ακριβώς η φαινομενική αντίφαση, μια κραυγή που δεν ακούγεται, αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης της ομιλίας. Η «Κραυγή», σύμφωνα με την προσέγγιση της κ. Σιώψη, μπορεί να ιδωθεί ως μια ιδιαίτερα «ηχηρή» απεικόνιση, καθώς η δύναμή της ξεπερνά τα όρια του εικαστικού έργου και αντηχεί σε διαφορετικές πολιτισμικές εκφράσεις.
Στο υλικό της ομιλίας η «Κραυγή» συνδέεται με την ιδέα μιας αρχέγονης κραυγής που βρίσκεται πίσω από τις ανθρώπινες εμπειρίες και τις καλλιτεχνικές εκφράσεις. Η ίδια η φράση του Munch, σύμφωνα με την οποία ο καλλιτέχνης αισθάνεται ότι «μόνος, τρέμοντας με αγωνία» συνειδητοποιεί την «απέραντη, ατέλειωτη κραυγή της φύσης», δίνει μια ακόμη διάσταση στη σχέση ανάμεσα στην εικόνα, το συναίσθημα και τον ήχο.
Η συγκεκριμένη θεματική συνδέεται και με το ευρύτερο επιστημονικό έργο της Αναστασίας Σιώψη, το οποίο επικεντρώνεται στη φιλοσοφία και την αισθητική της μουσικής, στις σχέσεις της μουσικής με τις εικαστικές τέχνες και την αρχιτεκτονική, καθώς και σε μορφές ολικών έργων τέχνης.
Ο μουσικός επίλογος και η νέα συνεργασία
Η ομιλία ολοκληρώθηκε με έναν μουσικό επίλογο, μεταφέροντας τη συζήτηση από την εικόνα στον ζωντανό ήχο. Η φοιτήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου Γρηγορία Ευτυχία Παπαγεωργίου παρουσίασε την «Chaconne» του Johann Sebastian Bach για σόλο βιολί, ενώ ακολούθησε το «Tango Eight» για δύο βιολιά του Αμερικανού συνθέτη Jeremy Cohen, έργο του 2018.
Η μουσική συνέχεια δεν στάθηκε απλώς ένα ξεχωριστό μέρος της βραδιάς, αλλά συνδέθηκε με τον βασικό θεματικό άξονα της εκδήλωσης: τη σχέση ανάμεσα στην εικαστική έκφραση και την ακουστική εμπειρία.
Στην έναρξη της εκδήλωσης, η καλλιτεχνική διευθύντρια του Ιδρύματος, δικηγόρος και συγγραφέας Πολύνα Μπανά, καλωσόρισε θερμά την Αναστασία Σιώψη και τους δύο βιολονίστες και αναφέρθηκε στη συνεργασία που ξεκινά ανάμεσα στο Ίδρυμα και τη ΣΤΕΓΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΜΘ, μέσα από τη συνεργασία με τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Στέγης, Πασχάλη Ξανθόπουλο.
Μιλώντας, η κ. Μπανά εξέφρασε τη χαρά της για το γεγονός ότι η «Κραυγή» του Munch στάθηκε η αφορμή για τη φιλοξενία μιας ξεχωριστής πολιτιστικής εκδήλωσης στη Δράμα. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο πρόγραμμα του Ιδρύματος για τους επόμενους μήνες, το οποίο πρόκειται να παρουσιαστεί αναλυτικά προσεχώς, ενώ εξήρε το έργο της Αναστασίας Σιώψη ως καθηγήτριας και προέδρου του τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου.
Από την πλευρά της, η κ. Σιώψη αναφέρθηκε στο μνημόνιο συνεργασίας που υπογράφηκε μεταξύ του πρύτανη του Ιονίου Πανεπιστημίου, καθηγητή Ανδρέα Φλώρου, και του προέδρου της ΣΤΕΓΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΜΘ, Κωνσταντίνου Κατσιμίγα, με στόχο την υλοποίηση κοινών δράσεων που προάγουν τον πολιτισμό και τις σχέσεις μεταξύ των φορέων.
Η εκδήλωση στην Καλλίφυτο ήταν έτσι ένας από τους τρεις σταθμούς της ίδιας πολιτιστικής πρωτοβουλίας, μετά την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Στη Δράμα, ωστόσο, η συνάντηση της εικαστικής δημιουργίας με τη μουσική πήρε ως κεντρικό σημείο αναφοράς ένα έργο που εξακολουθεί να θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: πώς αποδίδεται ο ήχος ενός συναισθήματος ακόμη κι όταν δεν ακούγεται.
