Τη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού μηχανισμού που θα μπορεί να ενεργοποιείται σε περιπτώσεις αιφνίδιων και μαζικών μεταναστευτικών αφίξεων έθεσε στο Συμβούλιο Υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης.
Στο πλαίσιο της ελληνικής πρότασης περιλαμβάνεται η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου όταν εκτιμάται ότι βρίσκεται σε εξέλιξη «εργαλειοποίηση» των μεταναστευτικών ροών.
Η πρόταση, την οποία η ελληνική πλευρά συνδέει με περιπτώσεις όπως εκείνες στον Έβρο το 2020 και στη Θέουτα το καλοκαίρι του 2026, μεταφέρει σε ευρωπαϊκό επίπεδο την πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για έναν μόνιμο μηχανισμό αντιμετώπισης αντίστοιχων καταστάσεων.
Το Συμβούλιο της ΕΕ επιβεβαίωσε ότι οι υπουργοί συζήτησαν την ενίσχυση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης μεταναστευτικών κρίσεων, με στόχο την ταχύτερη και συντονισμένη αντίδραση των κρατών-μελών.
Το σχέδιο πέντε σημείων της Κομισιόν
Η συζήτηση πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενός σχεδίου πέντε σημείων για την πρόληψη και αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης.
Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, ενισχυμένη συνεργασία με τρίτες χώρες, ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων και αναβάθμιση της Frontex, βελτίωση των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης, αντιμετώπιση των δικτύων διακινητών και αποτελεσματικότερες επιστροφές.
Η ελληνική πρόταση για αναστολή της διαδικασίας ασύλου, πάντως, δεν περιλαμβάνεται ως τέτοια στο σχέδιο πέντε σημείων που έχει δημοσιοποιήσει η Κομισιόν. Σύμφωνα με την «Εφημερίδα των Συντακτών», σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχουν επιφυλάξεις τόσο για τη νομική διάσταση μιας τέτοιας παρέμβασης όσο και για τον προσδιορισμό των περιπτώσεων στις οποίες μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει «εργαλειοποίηση» της μετανάστευσης.
«Πότε υπάρχει “εργαλειοποίηση” του μεταναστευτικού; Αυτό αλλάζει από φορά σε φορά, επομένως ορισμός δεν μπορεί να υπάρξει. Συνεπώς, πολλά κράτη-μέλη δυσκολεύονται να συμφωνήσουν», ανέφερε στην εφημερίδα Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ απέφυγε να τοποθετηθεί υπέρ μιας «αναστολής ασύλου», σημειώνοντας ότι ένας ενδεχόμενος μηχανισμός θα πρέπει να μπορεί να διακρίνει μια πραγματική ανθρωπιστική κρίση από καταστάσεις που συνδέονται με εγκληματικά δίκτυα, διακινητές, παραπληροφόρηση ή «εργαλειοποίηση» της μετανάστευσης.
Νέοι κανόνες για τις επιστροφές
Την ίδια στιγμή, το Συμβούλιο έδωσε την τελική έγκρισή του στους νέους ευρωπαϊκούς κανόνες για τις επιστροφές ανθρώπων που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Το νέο πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα δημιουργίας κόμβων επιστροφής σε τρίτες χώρες.
Για όσους δεν συνεργάζονται με τις αρμόδιες αρχές στη διαδικασία επιστροφής, προβλέπεται η δυνατότητα επιβολής μέτρων όπως περιορισμός επιδομάτων και παροχών, άρνηση κινήτρων για οικειοθελή επιστροφή, χρηματικά πρόστιμα ή ακόμη και ποινικές κυρώσεις, εφόσον αυτές προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία.
Παράλληλα, θεσπίζεται η «Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής», ενώ η αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων επιστροφής μεταξύ των κρατών-μελών παραμένει προς το παρόν προαιρετική και θα επανεξεταστεί σε τρία χρόνια.
Για υπηκόους τρίτων χωρών που θεωρείται ότι αποτελούν κίνδυνο για την ασφάλεια, οι νέοι κανόνες επιτρέπουν, υπό προϋποθέσεις, απαγόρευση εισόδου αόριστης διάρκειας ή κράτηση για διάστημα μεγαλύτερο των 24 μηνών. Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι τα μέτρα επιστροφής πρέπει να εφαρμόζονται με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης.
