Σημαντική χρηματοδότηση από το EIC έλαβε το ελληνικό έργο Mini-Me, που αναπτύσσει νέα τεχνολογία αναζήτησης υποψήφιων θεραπευτικών μορίων για ασθένειες με λάθος αναδίπλωση πρωτεϊνών. Η ερευνητική προσπάθεια συνδυάζει κυκλικές μίνι πρωτεΐνες, μαζική παραγωγή παραλλαγών και αξιολόγηση με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι ασθένειες που σχετίζονται με την παθολογική αναδίπλωση πρωτεϊνών ξεπερνούν τις 100 και περιλαμβάνουν τη νόσο Αλτσχάιμερ, τη νόσο Πάρκινσον, την αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS), τις συστηματικές αμυλοειδώσεις και τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
Παρότι διαφέρουν μεταξύ τους, μοιράζονται έναν κοινό μηχανισμό: όταν οι πρωτεΐνες χάσουν τη φυσιολογική τρισδιάστατη δομή τους, μπορούν να σχηματίσουν συσσωματώματα και να προκαλέσουν βλάβες σε κύτταρα και ιστούς. Η ανάπτυξη θεραπειών που παρεμβαίνουν απευθείας σε αυτές τις διεργασίες παραμένει δύσκολη επιστημονική πρόκληση.
Το έργο Mini-Me στοχεύει να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση με την ανάπτυξη κυκλικών μίνι πρωτεϊνών ως νέας κατηγορίας υποψήφιων θεραπευτικών μορίων και με τη δημιουργία μιας αυτοβελτιούμενης πλατφόρμας ανακάλυψης.
Οι περισσότερες σημερινές προσεγγίσεις αναζητούν μόρια που απλώς προσδένονται σε έναν στόχο. Στις νόσους πρωτεϊνικής αναδίπλωσης, όμως, αυτό δεν αρκεί. Χρειάζονται μόρια που μπορούν πραγματικά να αλλάξουν τη συμπεριφορά μιας πρωτεΐνης που αναδιπλώνεται λανθασμένα και συσσωρεύεται σε μορφή τοξικών διαμορφώσεων, σημειώνει ο συντονιστής του έργου, δρ Γεώργιος Σκρέτας, διευθυντής του Ινστιτούτου Βιοκαινοτομίας του Ερευνητικού Κέντρου Βιοϊατρικών Επιστημών (ΕΚΕΒΕ) «Αλέξανδρος Φλέμιγκ».
Με το Mini-Me θέλουμε να δείξουμε ότι μπορούμε να σχεδιάζουμε μια νέα κλάση θεραπευτικών μορίων με συστηματικό, εξελίξιμο και βιολογικά σχετικό τρόπο, προσθέτει.
—
Το Mini-Me ως εξέλιξη του πολλά υποσχόμενου φαρμακευτικού μορίου RSQ-020
—
Πρόσφατα είχε παρουσιαστεί η ανακάλυψη από την ερευνητική ομάδα του Γιώργου Σκρέτα ενός νέου φαρμακευτικού μορίου, του RSQ-020, που στοχεύει στην πρωτεΐνη Ταυ. Όταν η Ταυ αναδιπλώνεται λανθασμένα και δημιουργεί συσσωματώματα, ευθύνεται για πολλές σοβαρές νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ενώ σε προκλινικές μελέτες το μόριο κατάφερε να αποκαταστήσει την ικανότητα μάθησης και μνήμης σε ζώα με συμπτώματα Αλτσχάιμερ.
Το Mini-Me, εξηγεί ο κ. Σκρέτας, «αποτελεί φυσική συνέχεια και τεχνολογική εξέλιξη της προηγούμενης ανακάλυψης του RSQ-020», ενός μικρού κυκλικού πεπτιδίου που ανέδειξε τη δυνατότητα τέτοιων μορίων να παρεμβαίνουν σε παθολογικές διεργασίες αναδίπλωσης και συσσώρευσης της πρωτεΐνης Ταυ. Ενώ το RSQ-020 αποτέλεσε ένα πρώτο συγκεκριμένο παράδειγμα αυτής της προσέγγισης, το Mini-Me περνά στο επόμενο επίπεδο με την ανάπτυξη κυκλικών μίνι-πρωτεϊνών, μιας νέας και πιο σύνθετης κατηγορίας μορίων με μεγαλύτερη δομική πολυπλοκότητα και δυνατότητα ακριβέστερης στόχευσης δύσκολων πρωτεϊνικών στόχων. Στόχος του έργου, συμπληρώνει ο ίδιος, είναι να μετατρέψει αυτή την τεχνολογική εξέλιξη σε μια ευρύτερη πλατφόρμα ανακάλυψης και βελτιστοποίησης νέων θεραπευτικών μορίων για νόσους πρωτεϊνικής αναδίπλωσης, όπως οι ταυοπάθειες και οι αμυλοειδώσεις.
—
Στο επίκεντρο δύο κατηγορίες ασθενειών
—
Το Mini-Me θα επικεντρωθεί αρχικά σε δύο διαφορετικές κατηγορίες ασθενειών: τις ταυοπάθειες, στις οποίες περιλαμβάνεται η νόσος Αλτσχάιμερ και που σχετίζονται με την παθολογική συσσωμάτωση της πρωτεΐνης Tau στον εγκέφαλο, και τη συστηματική αμυλοείδωση ελαφρών αλυσίδων ανοσοσφαιρινών (AL αμυλοείδωση), μια σοβαρή νόσο που μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε ζωτικά όργανα. Η επιλογή αυτών των δύο εφαρμογών θα επιτρέψει στους ερευνητές να εξετάσουν κατά πόσο η ίδια τεχνολογική προσέγγιση μπορεί να αξιοποιηθεί για διαφορετικούς πρωτεϊνικούς στόχους.
Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Στην περίπτωση της Tau, έχουν εντοπιστεί μίνι πρωτεΐνες που αναστέλλουν τη συσσωμάτωσή της σε πειραματικά συστήματα, διασπούν ινίδια που προέρχονται από εγκεφάλους ασθενών με νόσο Αλτσχάιμερ και νόσο Pick και μειώνουν την παθολογική συσσωμάτωση σε ανθρώπινα κυτταρικά μοντέλα.
Στην περίπτωση των ελαφρών αλυσίδων ανοσοσφαιρινών, έχουν εντοπιστεί άλλες μίνι πρωτεΐνες που ενισχύουν τη σταθερότητα διαφορετικών πρωτεϊνικών παραλλαγών και περιορίζουν την προκαλούμενη από αυτές καρδιοτοξικότητα σε κυτταρικά μοντέλα. Τα ευρήματα αυτά θα αποτελέσουν τη βάση για περαιτέρω βελτιστοποίηση και αξιολόγηση των υποψήφιων μορίων, καθώς και για την τεκμηρίωση της τεχνολογίας σε επόμενα στάδια ανάπτυξης.
Στην κοινοπραξία του έργου συμμετέχουν οκτώ εταίροι από έξι ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Κομβικής σημασίας για την επιτυχία του εγχειρήματος είναι η συμμετοχή της ελληνικής εταιρείας βιοτεχνολογίας ResQ Biotech. Ως βασικός φορέας αξιοποίησης της τεχνολογίας, η εταιρεία αποσκοπεί στη μετατροπή των ερευνητικών αποτελεσμάτων σε προστατεύσιμη τεχνογνωσία και υποψήφια θεραπευτικά μόρια, δημιουργώντας προοπτικές για περαιτέρω ανάπτυξη, διεθνείς συνεργασίες και επενδύσεις.
—
Η χρηματοδότηση από το EIC
—
Το Mini-Me επιλέχθηκε για χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας. Η επιλογή του έγινε ανάμεσα σε 2.103 προτάσεις που υποβλήθηκαν στο πρόγραμμα «EIC Pathfinder Open». Το EIC επέλεξε συνολικά 43 πρωτοποριακά έργα από 30 χώρες, που στοχεύουν να διευρύνουν τα όρια της επιστημονικής ανακάλυψης και να θέσουν τα θεμέλια για τις επαναστατικές καινοτομίες του μέλλοντος. Εκτός από το Mini-Me, θα χρηματοδοτηθεί ακόμη ένα ελληνικό έργο, το SENSEPACK από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
«Το γεγονός ότι το Mini-Me επιλέχθηκε σε μια πρόσκληση με ποσοστό επιτυχίας περίπου 2% και αποτελεί ένα από τα μόλις δύο επιτυχημένα έργα που συντονίζονται από την Ελλάδα δείχνει ότι η ελληνική βιοϊατρική έρευνα μπορεί να σταθεί στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής καινοτομίας», τονίζει ο κ. Σκρέτας.
Τα χρηματοδοτούμενα έργα επωφελούνται όχι μόνο από επιχορήγηση έως τεσσάρων εκατομμυρίων ευρώ, αλλά και από την άμεση συνεργασία με τους διαχειριστές προγραμμάτων του EIC.
Μαρία Κουζινοπούλου
Φωτογραφία – ΠΗΓΗ: Ο ερευνητής Γ. Σκρέτας
