Η παρουσίαση του βιβλίου «Αχ Μαρία 1980-1990» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών έφερε ξανά στο προσκήνιο την ιστορία και τη ζωντανή μνήμη μιας πολιτιστικής επανάστασης. Η αίθουσα Διδασκαλίας των Φίλων αποδείχθηκε μικρή την Τρίτη 10 Νοεμβρίου, καθώς το κοινό και οι φίλοι γέμισαν τον χώρο για την εκδήλωση που συνδύασε συγκίνηση και αναμνήσεις.
Το βιβλίο, που προέκυψε από τη συζήτηση του Γιάννη Ζουγανέλη με τον Αποστόλη Τουμανίδη, άνοιξε ξανά το «κουτί της μνήμης» και έφερε στο φως εκείνο το πολιτιστικό γεγονός που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στα μουσικά δρώμενα μιας ολόκληρης εποχής, επηρεάζοντας και μεταγενέστερες παραγωγές άλλων καλλιτεχνών.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν, πέρα από τον Γ. Ζουγανέλη, και άλλοι συντελεστές, ανάμεσά τους η Ισιδώρα Σιδέρη, ο Κώστας Τουρνάς, ο Γιάννης Νταλιάνης, η Σοφία Βόσσου, η Βάσια Τριφύλλη και πολλοί ακόμη. Η βραδιά εξελίχθηκε σε μια δημιουργική και διασκεδαστική αφήγηση γύρω από το φαινόμενο του «Αχ Μαρία», που ουσιαστικά έφερε στην Ελλάδα το Μουσική-Θέατρο, όπως είχε ανθίσει στη Γαλλία με μορφές όπως ο Ζακ Μπρελ και στην Ιταλία με τους Τζόρτζο Γκάμπερ, Ντάριο Φο, Έντσο Γιαννάτσι και, για τον ίδιο λόγο της ατμόσφαιρας και των στίχων του, τον Πάολο Κόντε.
Ο Γιάννης Ζουγανέλης τόνισε ότι το «Αχ Μαρία» ξεκίνησε από το πουθενά και δημιούργησε μια σχολή που συνεχίζει να υπάρχει. Όπως είπε, το βιβλίο γράφτηκε γιατί οι παλιότεροι γνωρίζουν την ιστορία, αλλά οι νεότεροι πρέπει να μάθουν την πρωτογενή και παρθενογενή σκέψη και την καλλιτεχνική κατάθεση εκείνης της εποχής.
Ο ίδιος σημείωσε ότι το «Αχ Μαρία» ξεκίνησε από πρόταση του ιδιοκτήτη στον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, ενώ το όνομα δόθηκε από τον Νικόλα Άσιμο. Από το 1980, όπως είπε, όσα συνέβησαν εκεί δημιούργησαν μια σχολή, είτε με συγγενή είτε με διαφορετικό τρόπο, η οποία εξακολουθεί να υπάρχει.
Ο Γιάννης Ζουγανέλης υπογράμμισε επίσης ότι η περίοδος του «Αχ Μαρία» ήταν μια σημαντική δεκαετία, κατά την οποία βρέθηκαν μαζί άνθρωποι γεμάτοι ενέργεια, συνεργάστηκαν και δημιούργησαν. Θύμισε πως στην πρώτη χρονιά συμμετείχαν ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, η Ισιδώρα Σιδέρη, η Σοφία Βόσσου και η Εύη Αρνακή, με μια εξαιρετική ορχήστρα, σε έναν χώρο που, όπως είπε, ήταν δικός τους και τον είχαν δημιουργήσει οι ίδιοι.
Κατά τον ίδιο, υπήρξε και ένας άνθρωπος που τους χρηματοδοτούσε τότε με πενιχρές λογικές, αλλά στη συνείδηση του κοινού καταξιώθηκε, ενώ ο κόσμος τους αποδέχτηκε. «Αυτό για μένα έχει πολύ μεγάλη σημασία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στη συνέχεια εξήγησε ότι το «Αχ Μαρία», μαζί με την επόμενη δισκογραφία, έφερε το ροκ στο προσκήνιο και το καθιέρωσε ως δημοφιλή μουσική που εκφράζει λαϊκές προσδοκίες. Όπως είπε, το ροκ είναι η ψυχή της σύγχρονης ζωής και το ελληνικό ροκ έκανε παρεμβάσεις σε ζητήματα ανισότητας και διαφορετικότητας, με τη δική του γλώσσα και τους δικούς του καλλιτέχνες.
Μέσα στο «Αχ Μαρία» είδαμε ένα πολυθέαμα, με θέατρο, σκετς και μουσική αυτοσχεδιαστική στιγμή. Ο Γιάννης Ζουγανέλης είπε ότι το ροκ υπάρχει παντού, είναι τρόπος σκέψης και, στο «Αχ Μαρία», η μουσική δεν έμοιαζε με όσα ίσχυαν μέχρι τότε, αλλά μετατράπηκε σε ένα πολυθέαμα που ένωσε διαφορετικές μορφές έκφρασης.
Με τον γνωστό του οίστρο, ο Γιάννης Ζουγανέλης σημείωσε ότι πιστεύει στο ανθρώπινο, συχνά θαυμαστικό «Αχ» και όχι στο «Ωχ» του πόνου και της απελπισίας. Πρόσθεσε πως το «Αχ Μαρία» δεν ήταν απλός χώρος αναψυχής ή μια τυπική μουσική σκηνή, αλλά ένα ζωντανό κύτταρο ελευθερίας.
Ο ίδιος ανέφερε ακόμη ότι τον ενδιέφερε πρωτίστως να απευθύνεται όχι στη διανόηση, αλλά στον καθημερινό άνθρωπο του μόχθου, καθώς αυτοί αναγνώρισαν στην αυθεντικότητα των καλλιτεχνών τη δική τους φωνή. Γι’ αυτό, είπε, η παρακαταθήκη εκείνων των ανθρώπων δεν έχει ημερομηνία λήξης.
Ιδιαίτερα συναισθηματική ήταν και η τοποθέτηση της Ισιδώρας Σιδέρη, η οποία είπε πως στο «Αχ Μαρία» πήγε για να κάνει ψυχοθεραπεία και ότι μέσα από τα τραγούδια που επέλεγε να τραγουδήσει ανακάλυπτε και αποκάλυπτε αυτό που είναι. Οι αφηγήσεις της έφεραν το κοινό πίσω στα καμαρίνια, στα ρούχα που μετέτρεπε σε κοστούμια, στις μυρωδιές από τον κοκκινιστό τραχανά όταν γράφονταν τα κείμενα, στις ατέλειωτες προετοιμασίες και στη ζεστασιά μιας οικογένειας που νοιαζόταν ο ένας για τον άλλον.
Από την πλευρά του, ο ηθοποιός Γιάννης Νταλιάνης στάθηκε στον ανατρεπτικό και αιρετικό χαρακτήρα των παραστάσεων, θυμίζοντας και τη συμβολή του Διονύση Σαββόπουλου, με τον οποίο έγινε για πρώτη φορά από τη σκηνή του «Αχ Μαρία» η απόδοση των «Μιμιάμβων» του Ηρώνδα. Όπως είπε, τότε ήταν anti-correct και σήμερα το correct συχνά γίνεται σχολαστικότητα που εμποδίζει την τέχνη, η οποία πρέπει να είναι και αναρχική και ανατρεπτική.
Τόνισε ακόμη πως ο ασυμβίβαστος χαρακτήρας των συντελεστών περνούσε σε κάθε νούμερο, σε κάθε σατιρικό σκετς και σε κάθε μουσική αυτοσχεδιαστική στιγμή.
Για τον ανατρεπτικό, αναρχικό ρόλο της τέχνης μίλησε και ο Κώστας Τουρνάς, λέγοντας πως η τέχνη πρέπει να είναι δημιουργική και διεσδυτική. Αναφέρθηκε επίσης στην παρεΐστικη ατμόσφαιρα που κυριαρχούσε στο «Αχ Μαρία» και περνούσε και στον κόσμο, φέρνοντας ως παράδειγμα ένα βράδυ με τον χώρο κατάμεστο και σοβαρά επεισόδια στα Εξάρχεια.
«Το πανηγύρι, το γλέντι, δεν ήταν μόνο στη σκηνή. Η ευχαρίστηση δεν ήταν μόνο στη σκηνή αν ένιωθες ότι κάτι προσφέρεις. Ήταν και στο καμαρίνι, ήταν και στην πρόβα, ήταν και στο σπίτι όταν ήμασταν», πρόσθεσε ο Κώστας Τουρνάς.
Για τη Σοφία Βόσσου, η εμπειρία του «Αχ Μαρία» ήταν καθοριστική για τη διαδρομή της, καθώς εκεί ουσιαστικά καθιερώθηκε. Θύμισε ότι αυτά ήταν τα πρώτα της βήματα μετά τη μπουάτ του Γιάννη Αργύρη και πως ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου την είδε εκεί, πριν της πει ότι σχεδίαζαν κάτι στα Εξάρχεια και τελικά την εντάξουν στην ομάδα.
Μιλώντας μαζί με τον Γ-Β. Δάβο, η Σοφία Βόσσου σημείωσε πως τα πράγματα που μένουν χαραγμένα στη συνείδηση του κόσμου και ανοίγουν δρόμους δεν πεθαίνουν ποτέ. Πρόσθεσε ότι οι παραστάσεις συνέβαλαν στην αναγνώριση μιας ολόκληρης σκηνής και πολλών καλλιτεχνών, ενώ έφεραν το εναλλακτικό και πρωτοπόρο καφεθέατρο, ένα είδος που τότε δεν υπήρχε στην Ελλάδα.
Το βιβλίο για το «Αχ Μαρία» δεν είναι μόνο μια καταγραφή ή μια συλλογή αναμνήσεων, αλλά ένα σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο για το πώς η δράση μιας ομάδας καλλιτεχνών συνέβαλε στην εξέλιξη της μουσικής πρωτοπορίας στην ελληνική σκηνή και στον χώρο του ροκ. Παράλληλα, αποτυπώνει την καθιέρωση ενός πολιτιστικού γεγονότος που δημιούργησε μια ιδιαίτερη σχολή και πολλούς ακολούθους έως σήμερα.
Γιώργης-Βύρων Δάβος
ΦΩΤΟ ΠΗΓΗ
