Οι οικονομικές πιέσεις, οι αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο και η μεταβολή των κοινωνικών αντιλήψεων συνδέονται με μια σαφή τάση: οι γάμοι διαρκούν περισσότερο πριν φτάσουν σε διαζύγιο. Τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η απόφαση για το τέλος ενός γάμου δεν λαμβάνεται πια γρήγορα, ακόμη και όταν ένα ζευγάρι έχει ήδη καταλάβει πως η σχέση του δεν μπορεί να συνεχιστεί.
Η ιστορία που μοιράστηκε η Σίλια με τον Guardian είναι χαρακτηριστική. Χρειάστηκε δύο χρόνια από τη στιγμή που συνειδητοποίησε ότι ο 12ετής γάμος της δεν οδηγούσε πουθενά μέχρι να ξεκινήσει τη διαδικασία του διαζυγίου.
«Το προσέγγισα με πολύ μεθοδικό τρόπο», είπε. «Ήξερα ότι οι γυναίκες σχεδόν πάντα καταλήγουν σε χειρότερη οικονομική κατάσταση μετά το διαζύγιο, ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά, οπότε αφιέρωσα τον χρόνο που χρειαζόμουν για να δώσω ώθηση στην καριέρα μου πριν πατήσω το κουμπί εξόδου».
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Βρετανίας (ONS), η μέση διάρκεια ενός γάμου πριν από το διαζύγιο έφτασε τα 13 χρόνια στην Αγγλία και την Ουαλία το 2025. Πρόκειται για αύξηση σε σχέση με τα 12,7 χρόνια το 2023 και σημαντική απόκλιση από τα 8,9 χρόνια που καταγράφονταν το 1985.
Παράλληλα, έχει μειωθεί αισθητά το ποσοστό των ζευγαριών που χωρίζουν μέσα στην πρώτη δεκαετία του γάμου. Από τα ζευγάρια που παντρεύτηκαν το 2015, εκτιμάται ότι το 16,3% είχε χωρίσει μέχρι τη συμπλήρωση δέκα ετών. Για όσους παντρεύτηκαν το 1995, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 24,7%.
Τα στοιχεία δεν δείχνουν από μόνα τους γιατί συμβαίνει αυτή η αλλαγή. Ωστόσο, ειδικοί εξετάζουν οικονομικούς, κοινωνικούς και νομικούς παράγοντες που μπορεί να εξηγούν την τάση.
Το κόστος του χωρισμού λειτουργεί ως ένα από τα βασικά εμπόδια.
Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια Έμμα Χίτσινγκς από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, το διαζύγιο μπορεί να είναι νομικά ευκολότερο, όμως ο διαχωρισμός ενός νοικοκυριού σε δύο παραμένει δύσκολος.
Η αύξηση του κόστους ζωής, τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων, οι φορολογικές επιβαρύνσεις, τα έξοδα φροντίδας των παιδιών και τα σχολικά δίδακτρα δημιουργούν ένα σύνθετο οικονομικό περιβάλλον για όσους σκέφτονται να χωρίσουν.
Όσο περισσότερο διαρκεί ένας γάμος, τόσο περισσότερο μπορεί να έχουν συνδεθεί μεταξύ τους τα οικονομικά των δύο συζύγων, γεγονός που κάνει τον διαχωρισμό ακόμη πιο περίπλοκο.
Σε αυτό προστίθενται οι περιορισμοί στη νομική αρωγή για πολλές ιδιωτικές διαδικασίες οικογενειακού δικαίου στην Αγγλία και την Ουαλία. Για αρκετά ζευγάρια, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θέλουν να χωρίσουν, αλλά και αν μπορούν πρακτικά να αντέξουν οικονομικά τη ζωή μετά τον χωρισμό.
Πέρα από τα χρήματα και τη νομοθεσία, οι κοινωνικές συνθήκες φαίνεται να παίζουν επίσης ρόλο.
Η κοινωνιολόγος Τζούλια Κάρτερ υποστηρίζει ότι η ευρύτερη αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή μπορεί να επηρεάζει τις αποφάσεις των ζευγαριών.
Ακόμη και όταν ένας γάμος δεν θεωρείται ιδανικός, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να διστάζουν να προσθέσουν μια ακόμη πηγή αβεβαιότητας στη ζωή τους. Το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο όταν υπάρχουν παιδιά, καθώς η διάλυση ενός νοικοκυριού συνεπάγεται αλλαγές στη στέγαση, την οικονομική κατάσταση και την καθημερινότητα ολόκληρης της οικογένειας.
Η Κάρτερ συνδέει αυτή την τάση και με τις αλλαγές στις αντιλήψεις για τις γυναίκες. Επισημαίνει ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν την πλειονότητα εκείνων που ξεκινούν διαδικασίες διαζυγίου. Κατά συνέπεια, η καθυστέρηση των διαζυγίων μπορεί να αντανακλά και αλλαγές στις συνθήκες υπό τις οποίες οι γυναίκες αποφασίζουν να εγκαταλείψουν έναν γάμο.
Μια ακόμη εξήγηση αφορά την αυξανόμενη συμβίωση πριν από τον γάμο. Σύμφωνα με τη δημογράφο Μπριένα Περέλι-Χάρις, πάνω από το 90% των ανθρώπων στη Βρετανία συγκατοικούν πριν παντρευτούν.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να έχει μετατρέψει τον γάμο σε πιο επιλεκτικό θεσμό. Τα ζευγάρια έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν μαζί και να διαπιστώσουν αν η σχέση τους λειτουργεί πριν προχωρήσουν στον γάμο. Όσα τελικά παντρεύονται ενδέχεται να είναι ήδη πιο σταθερά ως ζευγάρια.
Με αυτή την έννοια, η μείωση των διαζυγίων στα πρώτα χρόνια του γάμου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι άνθρωποι μένουν περισσότερο σε προβληματικές σχέσεις από ό,τι στο παρελθόν.
Μπορεί επίσης να σημαίνει ότι ένα μεγαλύτερο μέρος των σχέσεων που δεν θα λειτουργούσαν δεν φτάνει ποτέ στον γάμο.
Η τάση δεν περιορίζεται στη Βρετανία. Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με στοιχεία του Pew Research Center, η μέση διάρκεια των γάμων που κατέληξαν σε διαζύγιο αυξήθηκε από 10 χρόνια το 2008 σε 12 χρόνια το 2023.
Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και σε ευρωπαϊκές χώρες. Στη Γερμανία, η μέση διάρκεια των γάμων που κατέληξαν σε διαζύγιο ήταν 14,6 έτη το 2025, ενώ στην Ολλανδία έφτασε τα 14,7 έτη. Στο Βέλγιο, η μέση διάρκεια ήταν 12,03 έτη το 2024.
Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι απολύτως συγκρίσιμοι, καθώς κάθε χώρα συλλέγει και παρουσιάζει τα στοιχεία για τα διαζύγια με διαφορετικό τρόπο. Ωστόσο, δείχνουν ότι η μεγαλύτερη διάρκεια των γάμων πριν από το διαζύγιο δεν είναι αποκλειστικά βρετανική εξέλιξη.
Τα στοιχεία για τα ομόφυλα ζευγάρια προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο στην εικόνα. Το 2025, η μέση διάρκεια των ομόφυλων γάμων που κατέληξαν σε διαζύγιο ήταν 7,5 χρόνια για τα ανδρικά ζευγάρια και 6,6 χρόνια για τα γυναικεία ζευγάρια.
Οι αριθμοί, ωστόσο, χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία, καθώς ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου θεσπίστηκε στην Αγγλία και την Ουαλία μόλις το 2014.
Συνολικά, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική εξήγηση για την αυξανόμενη διάρκεια των γάμων πριν από το διαζύγιο. Η οικονομική πίεση, η στεγαστική κρίση, τα έξοδα ανατροφής των παιδιών, οι αλλαγές στη νομοθεσία, η πανδημία, η συμβίωση πριν από τον γάμο και η γενικότερη κοινωνική αβεβαιότητα μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα.
Όπως επισημαίνει ο Γκρεγκ Σίλι του ONS, μέχρι να υπάρξουν περισσότερες έρευνες, οι συγκεκριμένες εξηγήσεις παραμένουν υποθέσεις. Αυτό που καταγράφεται με σαφήνεια, όμως, είναι η αλλαγή στη διάρκεια: οι γάμοι διαρκούν περισσότερο όταν καταλήγουν σε διαζύγιο, γεγονός που δείχνει ότι η απόφαση για το τέλος μιας έγγαμης σχέσης λαμβάνεται μέσα σε ένα πιο σύνθετο οικονομικό, νομικό και κοινωνικό περιβάλλον.
