Τα δικαιώματα των καλλιτεχνών βρέθηκαν στο επίκεντρο εκδήλωσης της Left στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με κεντρικό μήνυμα ότι η Ευρώπη χρειάζεται νέα νομοθεσία πριν οι πλατφόρμες και η Τεχνητή Νοημοσύνη διαμορφώσουν τους κανόνες χωρίς τους δημιουργούς. Η συζήτηση είχε τίτλο «Ακούς τα τραγούδια τους… Άκου και τη φωνή τους!» και διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του Κώστα Αρβανίτη.
Αυτό ήταν το βασικό συμπέρασμα της εκδήλωσης, που οργάνωσε η Ομάδα της Left στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με πρωτοβουλία του αντιπροέδρου της και ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, Κώστα Αρβανίτη.
Ερμηνευτές, συνθέτες, εκπρόσωποι σωματείων και οργανισμών συλλογικής διαχείρισης, αλλά και νομικοί από την Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, συμφώνησαν ότι το σημερινό πλαίσιο δεν προστατεύει επαρκώς όσους δημιουργούν και ότι, όσο δεν αλλάζει, το κόστος το επωμίζονται οι ίδιοι. Η συζήτηση ανέδειξε την αντίφαση της ψηφιακής εποχής: η μουσική είναι πιο προσιτή από ποτέ, όμως όσοι τη δημιουργούν και την ερμηνεύουν συνεχίζουν να παλεύουν για αμοιβή, δικαιώματα και επαγγελματική επιβίωση.
«Πίσω από κάθε τραγούδι που ακούμε, πίσω από κάθε stream, υπάρχουν άνθρωποι», υπογράμμισε ο Κώστας Αρβανίτης. Απέρριψε την εικόνα μιας τεχνολογίας ουδέτερης και αναπόφευκτης, σημειώνοντας ότι οι πλατφόρμες συγκεντρώνουν οικονομική, πολιτική και τεχνολογική ισχύ και ότι οι καλλιτέχνες διαπραγματεύονται από θέση αδυναμίας.
«Οι καλλιτέχνες είναι εργαζόμενοι, σκληρά εργαζόμενοι», είπε. «Η αξία που παράγεται από τη μουσική πρέπει να επιστρέφει δίκαια και στους ανθρώπους που τη δημιουργούν και την ερμηνεύουν. Το streaming άνοιξε την πρόσβαση στη μουσική, δεν έφτιαξε όμως αυτόματα ένα δίκαιο σύστημα αμοιβής», πρόσθεσε.
Ο αντιπρόεδρος της Left ζήτησε να αμείβονται οι ερμηνευτές και οι εκτελεστές καλλιτέχνες από τους παρόχους streaming κατά παραγγελία και να ελεγχθεί αν το ευρωπαϊκό πλαίσιο έχει ενσωματωθεί και εφαρμόζεται στην πράξη. Παράλληλα, κάλεσε να ανοίξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για δικαιότερη κατανομή του συγγενικού δικαιώματος ανάμεσα σε παραγωγούς και ερμηνευτές, αλλά και να εξεταστεί ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία για την αμοιβή των ερμηνευτών από τη δημόσια ζωντανή εκτέλεση.
Στη σχετική ανακοίνωση υπενθυμίζεται ότι ο κ. Αρβανίτης έχει απευθύνει ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το αν, με βάση τον αριθμό των χρηστών του, το Spotify θα πρέπει να χαρακτηριστεί στο εξής πολύ μεγάλη διαδικτυακή πλατφόρμα και να υπαχθεί στις αντίστοιχες υποχρεώσεις διαφάνειας και εποπτείας. Η Επιτροπή δεν έχει απαντήσει ακόμη.
«Εδώ στην Ευρώπη ρυθμίζουμε, δεν απορρυθμίζουμε», είπε ο Στάθης Δρογώσης, τραγουδοποιός και μουσικός, αναπληρωτής γενικός γραμματέας του Δ.Σ. του Οργανισμού ΕΡΑΤΩ. Επισήμανε ότι, παρά το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για τα δικαιώματα των δημιουργών, η πραγματικότητα για τους ερμηνευτές δεν έχει βελτιωθεί όσο αναμενόταν. Χρειάζονται, πρόσθεσε, νέες νομοθετικές παρεμβάσεις, ουσιαστικός έλεγχος των πλατφορμών και μια συνολικότερη αλλαγή κουλτούρας που θα αναγνωρίζει τη μουσική ως τέχνη και όχι απλώς ως ψηφιακό περιεχόμενο.
Το πού καταλήγουν τα χρήματα αποτυπώθηκε με ένα απλό παράδειγμα που παρουσίασε η δημοσιογράφος και στιχουργός Φωτεινή Λαμπρίδη. Όπως είπε, από κάθε 100 ευρώ που εισπράττει μια πλατφόρμα από συνδρομές και διαφημίσεις, μετά τον ΦΠΑ, τα περίπου 30 τα κρατά η ίδια. Τα 55 κατευθύνονται σε δικαιώματα ηχογράφησης, δισκογραφικές και άλλους παράγοντες. Τα υπόλοιπα 15 καταλήγουν στους δικαιούχους των έργων και μοιράζονται σε στιχουργούς, συνθέτες, εκδότες και οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης. Πολλοί καλλιτέχνες, όπως σημείωσε, χρηματοδοτούν πλέον μόνοι τους τις ηχογραφήσεις τους. Έφερε επίσης το παράδειγμα μαθητή της που μοιράστηκε ένα μουσικό μοτίβο με πλατφόρμα ΑΙ και έναν χρόνο μετά το άκουσε στο τραγούδι κάποιου άλλου, ο οποίος το υπέγραψε ως δικό του.
Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, «τα νούμερα που ακούστηκαν δεν αφήνουν περιθώρια ωραιοποίησης.
Σύμφωνα με τον Ισπανό μουσικό Nacho García Vega, μόλις το 0,45% των καλλιτεχνών μπορεί να ζήσει από το streaming, ενώ το 90% βγάζει γύρω στα χίλια δολάρια. Σε έρευνα της IAO σε σχεδόν 10.000 καλλιτέχνες, το 85% απάντησε ότι τα έσοδα δεν μοιράζονται δίκαια.
Ο Βέλγος διοργανωτής φεστιβάλ Hans Francken θύμισε ότι παλιά ένα βίντεο και ένα τραγούδι αρκούσαν για να ξεκινήσει μια καριέρα, ενώ σήμερα η πόρτα για τα νέα ταλέντα είναι ανοιχτή όσο «μία χαραμάδα». Εξήγησε ότι ένα τραγούδι χρειάζεται σχεδόν ένα εκατομμύριο streams για να καλύψει το κόστος της παραγωγής του. Έφερε και ένα παράδειγμα που δείχνει ποιος αποφασίζει τι ακούμε: στις 50 κορυφαίες θέσεις του βελγικού streaming δεν υπάρχει ούτε ένα βελγικό τραγούδι, γιατί οι λίστες διαμορφώνονται στο Παρίσι. «Έχουμε χάσει τον έλεγχο πάνω στη δική μας κουλτούρα», είπε, και «αυτό δεν αφορά μόνο το Βέλγιο».
Με την Τεχνητή Νοημοσύνη, το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο. «Κανείς δεν μας ρώτησε εμάς τους καλλιτέχνες πώς νιώθουμε με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Βρεθήκαμε ξαφνικά να τρέχουμε πίσω από έναν αγώνα ήδη τετελεσμένο και συμφωνημένο χωρίς εμάς», είπε η Νατάσα Μποφίλιου, ερμηνεύτρια και γενική γραμματέας του Δ.Σ. του Οργανισμού ΕΡΑΤΩ.
Ανέδειξε την ανάγκη να προστατευθεί όχι μόνο το εισόδημα, αλλά και η ανθρώπινη διάσταση της δημιουργίας. Όπως σημείωσε, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αντλεί από τον τεράστιο πλούτο της ανθρώπινης καλλιτεχνικής δημιουργίας, να αναπαράγει φωνές, ήχους και χαρακτηριστικά και να παράγει νέο περιεχόμενο χωρίς να αναγνωρίζει τον κόπο εκείνων που το δημιούργησαν. Το «λάθος» και η «ατέλεια», στοιχεία που κάνουν την τέχνη βαθιά ανθρώπινη, κινδυνεύουν να θεωρηθούν περιττά σε ένα σύστημα που επιβραβεύει την ταχύτητα, την ευκολία και τη μαζική κατανάλωση, είπε, προσθέτοντας ότι οι καλλιτέχνες δεν συμμετείχαν ουσιαστικά στις αποφάσεις για την είσοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης στη δημιουργία και τώρα καλούνται να διεκδικήσουν τα αυτονόητα.
Ο συνθέτης Παναγιώτης Καλαντζόπουλος περιέγραψε μια μηχανή που τρέχει «με γκάζι και καθόλου φρένο» και που «ρουφά» στίχους, φωνές και όργανα με πρόσχημα την εκπαίδευση, χωρίς να ρωτήσει κανέναν και χωρίς να πληρώσει, ενώ η πλατφόρμα Spotify, όπως είπε, μιλά για 100.000 νέα κομμάτια την ημέρα με αυξανόμενο μερίδιο ΑΙ, με τα κέρδη της να επενδύονται στην πολεμική βιομηχανία. Όπως ανέφερε, «τα κέρδη από το All you need is Love γίνονται λίπασμα για τις μηχανές θανάτου».
Ο Ιωάννης Μαραγκουδάκης, επικεφαλής Νομικών Θεμάτων του Οργανισμού ΑΠΟΛΛΩΝ, είπε ότι η αγορά δεν αυτορυθμίζεται, γιατί «ρυθμίζει ο ισχυρός», και πρότεινε ένα νομοθετικό πλαίσιο με τρεις πυλώνες: αμοιβή, συναίνεση, διαφάνεια. Η αμοιβή θα είναι ανεκχώρητη και θα διαχειρίζεται συλλογικά, με εισφορά από τις εταιρείες για τα δεδομένα εκπαίδευσης και χωριστό τέλος για το παραγόμενο έργο. Συναίνεση σημαίνει προηγούμενη άδεια (opt-in) και όχι υποχρέωση του δημιουργού να διαμαρτυρηθεί εκ των υστέρων, ενώ το βάρος της απόδειξης ότι δεν παραβιάστηκαν δικαιώματα πρέπει να το σηκώνουν οι εταιρείες, όχι οι δημιουργοί. Οι όροι παλιών συμβάσεων που αρπάζουν κάθε μελλοντική μορφή εκμετάλλευσης πρέπει να θεωρούνται άκυροι.
O Μανώλης Φάμελλος, τραγουδοποιός, συνθέτης και πρόεδρος του Δ.Σ. του Οργανισμού ΕΡΑΤΩ, υπογράμμισε ότι η άμυνα δεν μπορεί να είναι προνόμιο λίγων όπως η Taylor Swift, αλλά δικαίωμα όλων των μουσικών. Επισήμανε ότι οι πλατφόρμες αποφασίζουν σε μεγάλο βαθμό ποιοι καλλιτέχνες θα αποκτήσουν προβολή και με ποιους όρους θα αμειφθούν, ενώ οι δημιουργοί συχνά αναγκάζονται να διαθέτουν τη δουλειά τους για ελάχιστα χρήματα.
Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, κοινή γραμμή όλων των ομιλητών ήταν η εξής: συλλογικές διαπραγματεύσεις και λύσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γιατί ο μεμονωμένος καλλιτέχνης δεν έχει καμία δύναμη απέναντι σε πολυεθνικές.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους οι ευρωβουλευτές Έλενα Κουντουρά, Σάκης Αρναούτογλου, Μαρία Ζαχαρία και Martin Günther, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δουκας, η δήμαρχος Τήλου Μαρία Καμμά και ο πρώην δήμαρχος Αιγάλεω Δημήτρης Μπίρμπας.
