Η συνάντηση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Mar-a-Lago δεν οδήγησε σε ουσιαστική πρόοδο όσον αφορά το ουκρανικό ζήτημα.
Παράλληλα, όμως, δεν κατέληξε σε διπλωματική αποτυχία, όπως είχε συμβεί κατά τη θορυβώδη συνάντηση των δύο προέδρων στο Οβάλ Γραφείο τον Φεβρουάριο.
Μόνο το γεγονός ότι δεν σημειώθηκε κάποιο ναυάγιο στο χθεσινό τετ-α-τετ θεωρείται θετικό, δεδομένης της περίπλοκης και ασταθούς σχέσης Τραμπ – Ζελένσκι, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Sky News.
Ωστόσο, πίσω από τις εικόνες και τις δηλώσεις, αναδείχθηκαν ορισμένα κρίσιμα στοιχεία που λειτουργούν ως δείκτες για το πού μπορεί — ή δεν μπορεί — να κατευθυνθεί η αμερικανική πολιτική μετά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Η γλώσσα του σώματος του Ζελένσκι και τα όρια της υπομονής
Οι εκφράσεις του Ζελένσκι κατά τη διάρκεια της κοινής εμφάνισης μιλούσαν από μόνες τους. Σε αρκετές στιγμές φαινόταν εμφανώς εκνευρισμένος, ιδίως όταν ο Τραμπ αντιμετώπισε μια κρίσιμη για την Ουκρανία διαπραγμάτευση με επιπόλαιες παρατηρήσεις για το γεύμα στο Mar-a-Lago ή για τη σωματική διάπλαση Ουκρανών στρατηγών.
Η πιο χαρακτηριστική στιγμή ήρθε όταν ο Τραμπ δήλωσε ότι «η Ρωσία θέλει να πετύχει η Ουκρανία», προκαλώντας ένα αυθόρμητο γέλιο και ένα σήκωμα των ώμων από τον Ζελένσκι — μια σπάνια στιγμή ρωγμής στο συνήθως πλήρως ελεγχόμενο προφίλ του.
Εγγυήσεις ασφαλείας: συμφωνία χωρίς λεπτομέρειες
Το βασικό πολιτικό μήνυμα της συνάντησης Τραμπ – Ζελένσκι αφορά στις εγγυήσεις ασφαλείας:
-Ο Ζελένσκι φάνηκε να θεωρεί δεδομένη κάποια μορφή αμερικανικής στρατιωτικής «ομπρέλας».
-Δεν διευκρινίστηκε τι ακριβώς σημαίνει αυτό στην πράξη.
-Ουκρανικές πηγές τονίζουν ότι οι εγγυήσεις ασφαλείας αποτελούν τον πυρήνα του σχεδίου.
Ο ίδιος ο Ζελένσκι παρουσίασε την πρόοδο με αριθμούς:
-Συμφωνία κατά 90% στα 20 σημεία του ειρηνευτικού σχεδίου
-100% εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ για την Ουκρανία
-Εγγυήσεις ΗΠΑ–Ευρώπης–Ουκρανίας: «σχεδόν» συμφωνημένες
Η ασάφεια σε αυτό το σημείο είναι καθοριστική, καθώς αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής στρατιωτικής παρουσίας στο ουκρανικό έδαφος — μια κόκκινη γραμμή για τη Μόσχα.
Τα 20 σημεία του ειρηνευτικού σχεδίου
Βασικοί άξονες της υπό διαμόρφωση συμφωνίας:
-1. Επαναβεβαίωση της ουκρανικής κυριαρχίας
-2. Πλήρης συμφωνία μη επίθεσης Ουκρανίας–Ρωσίας με μηχανισμό παρακολούθησης
-3. Ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία
-4. Διατήρηση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων στους 800.000 στρατιώτες
-5. Εγγυήσεις τύπου Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ από ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και Ευρωπαίους συμμάχους
-6. Θεσμοθέτηση ρωσικής πολιτικής μη επίθεσης σε Ευρώπη και Ουκρανία
-7. Ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ και προνομιακή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά
-8. Διεθνές πακέτο ανάπτυξης για την Ουκρανία
-9. Ταμεία οικονομικής ανάκαμψης, ανοικοδόμησης και ανθρωπιστικής βοήθειας
-10. Επίσπευση συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου ΗΠΑ–Ουκρανίας
-11. Επιβεβαίωση μη πυρηνικού καθεστώτος της Ουκρανίας
-12. Εκκρεμότητα για τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια
-13. Εκπαιδευτικά προγράμματα κατά του ρατσισμού και των διακρίσεων
-14. Το εδαφικό ζήτημα, όπως λέει ο Ζελένσκι, είναι το πιο περίπλοκο σημείο και παραμένει άλυτο. Η Ρωσία θέλει ολόκληρη την ανατολική Ουκρανία. Το Κίεβο θέλει να σταματήσουν οι μάχες στα σημερινά μέτωπα. Η Ουάσινγκτον έχει προτείνει αποστρατιωτικοποιημένες ζώνες και μια ελεύθερη οικονομική ζώνη.
-15. Δέσμευση μη αλλαγής συμφωνιών διά της βίας
-16. Ελεύθερη εμπορική χρήση Δνείπερου και Μαύρης Θάλασσας
-17. Ανθρωπιστική επιτροπή για επιστροφή αιχμαλώτων και απαχθέντων παιδιών
-18. Διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία μετά την υπογραφή της συμφωνίας
-19. Νομικά δεσμευτική συμφωνία υπό Συμβούλιο Ειρήνης με πρόεδρο τον Τραμπ
-20. Άμεση κατάπαυση του πυρός μετά τη συμφωνία όλων των πλευρών
Το πιο δύσκολο σημείο παραμένει το εδαφικό:
-Η Ρωσία απαιτεί πλήρη έλεγχο της ανατολικής Ουκρανίας
-Το Κίεβο θέλει πάγωμα των συγκρούσεων στα σημερινά μέτωπα
-Η Ουάσινγκτον προτείνει αποστρατιωτικοποιημένες ζώνες και ελεύθερη οικονομική περιοχή
Καμία από αυτές τις προτάσεις δεν έχει γεφυρώσει το χάσμα.
Τα σταθερά δεδομένα πίσω από τη «διπλωματία»
Παρά την πολυπλοκότητα των σχεδίων και τη φρασεολογία περί προόδου, τρία θεμελιώδη σημεία παραμένουν:
-Ο Τραμπ θέλει να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά όχι απαραίτητα με όρους δικαιοσύνης
-Ο Πούτιν δεν έχει δείξει ειλικρινή διάθεση τερματισμού της σύγκρουσης
-Η Ουκρανία δεν προτίθεται να αποδεχθεί μια ταπεινωτική «ειρήνη» με όρους υποταγής.
Από το αρχικό αμερικανικό σχέδιο 26 σημείων —που έμοιαζε με ρωσικό κατάλογο επιθυμιών— φτάσαμε σε ένα πιο «συμπιεσμένο» σχέδιο 20 σημείων, με αρκετές ουκρανικές παραχωρήσεις, σημειώνει το Sky News υπογραμμίζοντας ότι πλέον, Ευρώπη και Κίεβο περιμένουν από τον Τραμπ να στρέψει την πίεση προς τη Μόσχα. Το κατά πόσον θα γίνει αυτό, είναι άλλο θέμα.
