Μια διαφορετική εικόνα από εκείνη που αποτυπώνουν οι γενικοί δείκτες της αγοράς εργασίας αντιμετωπίζουν οι νέοι στην Ευρωζώνη, καθώς, παρά την υποχώρηση της συνολικής ανεργίας, το ποσοστό στους κάτω των 25 ετών αυξάνεται. Την ίδια στιγμή, σημαντικές απώλειες θέσεων εργασίας καταγράφονται σε κλάδους υψηλής ειδίκευσης, με την τεχνητή νοημοσύνη να μπαίνει πλέον στη σχετική συζήτηση.
Νέα ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) καταγράφει διεύρυνση της απόστασης μεταξύ των νέων εργαζομένων και του συνόλου της αγοράς εργασίας. Από το 2023, οι νεότερες ηλικίες όχι μόνο δεν επωφελήθηκαν στον ίδιο βαθμό από τη βελτίωση της απασχόλησης, αλλά σε αρκετούς δείκτες η θέση τους επιδεινώθηκε.
Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ Νταβίντ Χαλούπκα και Αντόνιο Ντίας ντα Σίλβα επισημαίνουν ότι η επιβράδυνση της αγοράς εργασίας από το 2023 επηρέασε πολύ περισσότερο τους νέους σε σύγκριση με το σύνολο του εργατικού δυναμικού.
Στο 15,1% η ανεργία των νέων
Τα στοιχεία αποτυπώνουν αυτή την απόκλιση. Από το πρώτο τρίμηνο του 2023 έως το πρώτο τρίμηνο του 2026, η συνολική ανεργία στην Ευρωζώνη μειώθηκε κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας στο 6,3%.
Στον αντίποδα, η ανεργία στους κάτω των 25 ετών διαμορφώθηκε στο 15,1%, περίπου 0,6 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα από τον μέσο όρο του 2023.
Έτσι, ενώ το 2023 η ανεργία των νέων ήταν περίπου 2,1 φορές υψηλότερη από τη γενική ανεργία, πλέον η αναλογία έχει αυξηθεί στις 2,4 φορές.
Η διαφοροποίηση αποτυπώνεται και στη συμμετοχή στην αγορά εργασίας. Το εργατικό δυναμικό ηλικίας 15-24 ετών αυξήθηκε μόλις κατά 0,5% από τις αρχές του 2023 έως τις αρχές του 2026, όταν στο σύνολο η αντίστοιχη αύξηση έφτασε το 2,6%.
Παράλληλα, το ποσοστό συμμετοχής των νέων στην αγορά εργασίας υποχώρησε κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες, την ώρα που ο συνολικός δείκτης ακολούθησε αντίθετη πορεία.
Μεγαλύτερη απαισιοδοξία μεταξύ των νέων πτυχιούχων
Η επιδείνωση, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν περιορίζεται στους νέους με χαμηλότερα προσόντα. Η έρευνα προσδοκιών καταναλωτών της ΕΚΤ καταγράφει αυξημένη απαισιοδοξία μεταξύ των άνεργων νέων που διαθέτουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Για τους περισσότερο καταρτισμένους νέους, μάλιστα, το βασικό εμπόδιο δεν φαίνεται να είναι οι χαμηλές αποδοχές, αλλά η έλλειψη κατάλληλων διαθέσιμων θέσεων εργασίας.
Οι νεότεροι εργαζόμενοι θεωρούνται παραδοσιακά περισσότερο εκτεθειμένοι στις περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης, καθώς διαθέτουν μικρότερη επαγγελματική εμπειρία και εργάζονται συχνότερα με συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή σε πιο επισφαλείς θέσεις.
Η διαφοροποίηση αυτή τη φορά είναι ότι δεν χρειάστηκε να προηγηθεί ύφεση. Σύμφωνα με την ανάλυση, η επιβράδυνση της ανάπτυξης ήταν αρκετή ώστε να αρχίσουν να εμφανίζονται σημαντικές πιέσεις στην απασχόληση των νέων.
Πτώση 18,6% στην τεχνολογία
Ιδιαίτερα έντονο είναι το πρόβλημα σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας, στους οποίους παραδοσιακά κατευθύνεται σημαντικό μέρος των νέων πτυχιούχων.
Από το πρώτο τρίμηνο του 2023 μέχρι το πρώτο τρίμηνο του 2026, η απασχόληση των νέων στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών μειώθηκε κατά 18,6%.
Στις επαγγελματικές υπηρεσίες η πτώση έφτασε το 5,3%, ενώ στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες διαμορφώθηκε στο 3,1%.
Ειδικά στον κλάδο της τεχνολογίας, η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι η μείωση της απασχόλησης των νέων εμφανίζεται μεγαλύτερη από εκείνη που θα μπορούσε να εξηγηθεί αποκλειστικά από την επιβράδυνση της οικονομίας. Πιέσεις καταγράφονται επίσης στη βιομηχανία.
Ο παράγοντας τεχνητή νοημοσύνη
Σε αυτό το σημείο μπαίνει στη συζήτηση και ο πιθανός ρόλος της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης. Οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου περιλαμβάνουν συχνά εργασίες οι οποίες θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένες στην αυτοματοποίηση, όπως η ανάλυση δεδομένων, η σύνταξη βασικών κειμένων, ο προγραμματισμός και διάφορες διοικητικές διαδικασίες.
Η ΕΚΤ, ωστόσο, δεν συνδέει ευθέως την πτώση των θέσεων εργασίας με την AI. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν ακόμη ώστε να αποδειχθεί ότι η γενετική τεχνητή νοημοσύνη ή η τηλεργασία ευθύνονται για τη συγκεκριμένη εξέλιξη.
Μελέτες στις ΗΠΑ έχουν εντοπίσει ενδείξεις αρνητικής επίδρασης της γενετικής AI στην απασχόληση νεότερων εργαζομένων, όμως η εικόνα στην Ευρώπη εμφανίζεται περισσότερο σύνθετη.
Παράλληλα, οι νέοι υψηλής ειδίκευσης εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να αντιμετωπίζουν θετικά τις νέες τεχνολογίες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιχειρήσεις που επενδύουν στην τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζουν ισχυρότερη αύξηση της συνολικής απασχόλησης.
Το βασικό ζήτημα που αναδεικνύεται από την ανάλυση της ΕΚΤ είναι ότι μια οικονομία μπορεί να συνεχίζει να αναπτύσσεται και να διατηρεί χαμηλή συνολική ανεργία, την ώρα που η είσοδος των νεότερων γενεών στην αγορά εργασίας γίνεται δυσκολότερη.
Εφόσον η τεχνολογική αλλαγή οδηγήσει τις επιχειρήσεις σε μεγαλύτερη παραγωγικότητα με μικρότερη ανάγκη για εργαζομένους σε junior θέσεις, η σημερινή πίεση στην απασχόληση των νέων ενδέχεται να αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, αντί να αποτελεί αποκλειστικά αποτέλεσμα του οικονομικού κύκλου.
