Η Ισλανδία επιστρέφει στο ευρωπαϊκό προσκήνιο, καθώς το δημοψήφισμα του Σαββάτου μπορεί να ανοίξει ξανά τον δρόμο για ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ. Στις Βρυξέλλες, η προσδοκία είναι προσεκτική αλλά υπαρκτή, με το βλέμμα στραμμένο σε ένα πιθανό νέο «success story» για την Ένωση.
Οι κάτοικοι αυτού του μικρού ηφαιστειογενούς νησιού στη μέση του βόρειου Ατλαντικού απαντούν αύριο, Σάββατο, σε ένα ευαίσθητο ερώτημα: «Η Ισλανδία πρέπει να αρχίσει και πάλι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;»
Η χώρα των 400.000 κατοίκων έχει ήδη τοποθετηθεί μία φορά για το ίδιο θέμα.
Η Ισλανδία υπέβαλε την υποψηφιότητά της για ένταξη στην ΕΕ το 2009, μετά τη χρηματοοικονομική κρίση που έπληξε την οικονομία της με την κατάρρευση του τραπεζικού τομέα.
Οι Βρυξέλλες και το Ρέικιαβικ διαπραγματεύονταν επί χρόνια, προτού η Ισλανδία τερματίσει την υποψηφιότητά της το 2015 με μια απλή επιστολή.
– Ο ιδεώδης υποψήφιος –
Και ύστερα ήρθε η Γροιλανδία.
Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να αρπάξει αυτό το γειτονικό αυτόνομο έδαφος της Δανίας είχαν ιδιαίτερο αντίκτυπο στην Ισλανδία, την άμυνα της οποίας εγγυώνται οι Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ.
Οι ισλανδικές αρχές έφεραν έτσι ξανά στο τραπέζι την ένταξη, εκτιμώντας ότι, αν μπουν στην ομάδα των 27 χωρών, αυτό θα είναι ωφέλιμο για τη χώρα τους «στο υφιστάμενο γεωπολιτικό πλαίσιο».
Την άνοιξη ανακοινώθηκε ένα μάλλον διστακτικό σχέδιο δημοψηφίσματος, όχι για να ενταχθεί απευθείας η Ισλανδία στην Ένωση, αλλά για να ξαναρχίσει η συζήτηση για την ένταξή της. Το δημοψήφισμα του Σαββάτου δεν αφορά την ένταξη της χώρας στην ΕΕ, καθώς η έγκριση μιας ενδεχόμενης ενταξιακής συνθήκης θα χρειαστεί νέο δημοψήφισμα.
Δημοσκόπηση της εφημερίδας DV που δημοσιοποιήθηκε στα τέλη Ιουλίου έδωσε προβάδισμα στο στρατόπεδο του «ναι», με περίπου 53%. Αντίθετα, δημοσκόπηση της Gallup αυτόν τον μήνα έδειξε τους ψηφοφόρους μοιρασμένους: 46% υπέρ του «ναι», 46% υπέρ του «όχι» και 8% αναποφάσιστους.
Η ΕΕ, πάντως, έχει αρχίσει ξανά να ονειρεύεται.
«Πιστεύω πως θέλουν ένα ‘success story’» για να δώσουν ξανά ώθηση στο ευρωπαϊκό σχέδιο, λέει στο Γαλλικό Πρακτορείο πηγή στις Βρυξέλλες που ζήτησε να μην κατονομαστεί.
Η τελευταία ένταξη στον ευρωπαϊκό συνασπισμό ήταν το 2013, με την Κροατία. Από τότε μεσολάβησαν το Brexit, οι αργές εξελίξεις των υποψήφιων χωρών των δυτικών Βαλκανίων και το άνοιγμα ενός τεράστιου έργου με την Ουκρανία.
Σε αυτό το τοπίο, για ορισμένες πρωτεύουσες η Ισλανδία μοιάζει να είναι ο ιδανικός υποψήφιος.
Σε απόσταση άνω των 2.000 χιλιομέτρων από τις Βρυξέλλες σε ευθεία γραμμή, το νησί έχει ήδη «αγκυροβολήσει» στην Ευρωπαϊκή Ένωση: ανήκει στον χώρο Σένγκεν και συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), άρα εφαρμόζει ήδη μεγάλο μέρος της νομοθεσίας της ΕΕ.
– Ξεσηκωμός για τα σκουμπριά –
Παρά ταύτα, η ΕΕ δεν σκέφτηκε καν να επιβιβαστεί σε αεροπλάνο για το Ρέικιαβικ με ευρωπαϊκές σημαιούλες στο χέρι.
Οι ισλανδικές αρχές ζήτησαν ρητά από τις Βρυξέλλες να κρατήσουν χαμηλό προφίλ κατά την προεκλογική περίοδο πριν από το δημοψήφισμα, ώστε να αποφευχθεί οποιαδήποτε κατηγορία περί ανάμιξης.
«Αν ο ισλανδικός λαός αποφασίσει να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να συμμετάσχει σ’ αυτές με τρόπο εποικοδομητικό και στις καλύτερες προθεσμίες», δήλωσε με φειδώ ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Γκιγιόμ Μερσιέ.
Σύμφωνα με διπλωμάτες, οι διαπραγματεύσεις θα επικεντρωθούν κυρίως στις ποσοστώσεις αλιείας για τα σκουμπριά.
Οι Βρυξέλλες κατηγορούν την Ισλανδία ότι υπεραλιεύει το συγκεκριμένο είδος, το οποίο έχει κινηθεί προς βορρά για να ξεφύγει από την άνοδο της θερμοκρασίας που καταγράφεται στον πλανήτη. Ο κλάδος έχει καθοριστική σημασία για την ισλανδική οικονομία και το Ρέικιαβικ έχει δεσμευθεί να κρατήσει σκληρή στάση σε κάθε μπρα-ντε-φερ για το ζήτημα.
Οι συνομιλίες αναμένεται να είναι δύσκολες. Ωστόσο, όπως λέει η πηγή στις Βρυξέλλες, «δεν πιστεύω πως έχουν διάθεση να μπλοκάρουν την ένταξη για μια ιστορία ψαριών».
Από την άλλη πλευρά, ο φόβος των Ισλανδών ότι θα χάσουν τον έλεγχο των αλιευμάτων τους βρίσκεται στον πυρήνα του δημοψηφίσματος, σημειώνει το Ρόιτερς.
Για πολλούς, η ουσία της ψηφοφορίας είναι μια ανταλλαγή: αν τα χαμηλότερα επιτόκια και μια θέση στο τραπέζι της Ευρώπης αξίζουν την παραχώρηση μέρους του ελέγχου επί των αλιευμάτων και της αυτοδιάθεσης που σφράγισε την ανεξαρτησία της Ισλανδίας μετά τον χωρισμό της από τη Δανία, πριν από οκτώ δεκαετίες.
Η αλιεία παραμένει κεντρική για την οικονομία, αλλά και για την ταυτότητα της Ισλανδίας, μαζί με το αλουμίνιο και τον τουρισμό.
«Η αλιευτική βιομηχανία είναι ένα σύμβολο της κυριαρχίας της Ισλανδίας, καθώς είναι το θεμέλιο της οικονομικής ανεξαρτησίας της», λέει ο Έιρικουρ Μπέργκμαν, καθηγητής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Μπίφροστ.
Η Χάιντρουν Μαρτεϊνσντότιρ, επικεφαλής της ένωσης αλιέων Fisheries Iceland, αναφέρει ότι ο τομέας επεξεργάζεται πλήρως τα αλιεύματά του στην Ισλανδία, αντί να τα εξάγει ωμά, ένα σύστημα που μπορεί να καταργηθεί με την ένταξη στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ. «Έχουμε το 100% του κέρδους στην Ισλανδία και θέλουμε να το διατηρήσουμε», τόνισε.
Κανένας υπουργός Εξωτερικών, λέει ο Μπέργκμαν, δεν θα μπορούσε ποτέ να υπογράψει μια συνθήκη που θα παραχωρούσε τον έλεγχο: «Ο άνθρωπος αυτός θα απελαύνονταν από τη χώρα».
– Ασφάλεια και Ρωσία –
Η Ισλανδία βρίσκεται σε γεωπολιτικό σταυροδρόμι, στο λεγόμενο «θαλάσσιο πέρασμα GIUK» που περιλαμβάνει τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και τη Βρετανία και το οποίο το ΝΑΤΟ θεωρεί εδώ και καιρό κρίσιμη πύλη για την παρακολούθηση ρωσικών ναυτικών κινήσεων προς τον ανοιχτό ωκεανό.
Η χώρα δεν διαθέτει δικό της στρατό και η άμυνά της στηρίζεται στη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και σε διμερή συμφωνία με την Ουάσινγκτον που υπογράφηκε το 1951.
Ειδικοί υποστηρίζουν όμως ότι η προεδρία Τραμπ, με τους δασμούς και τις απειλές για τη Γροιλανδία, ανάγκασε τους Ισλανδούς να επανεκτιμήσουν ζητήματα που μέχρι πρότινος θεωρούσαν δεδομένα, παρότι η απόφαση για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος είχε ληφθεί πριν από τη δεύτερη θητεία του Τραμπ.
«Το όλο ζήτημα της Γροιλανδίας έκανε τους Ισλανδούς να σταματήσουν και να επανεξετάσουν τη σχέση με τις ΗΠΑ και να θέσουν το ερώτημα αν οι ΗΠΑ είναι ένας αξιόπιστος εταίρος … κάτι που ποτέ μέχρι τώρα δεν αποτελούσε ζήτημα στην Ισλανδία», λέει ο Μπέργκμαν.
Η υπουργός Εξωτερικών Θόργκερντουρ Γκουναρσντότιρ δήλωσε στο Ρόιτερς ότι το ΝΑΤΟ και το αμυντικό σύμφωνο με τις ΗΠΑ θα παραμείνουν το θεμέλιο της ασφάλειας της Ισλανδίας, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, όμως η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε και πάλι να είναι «μια πολύτιμη προσθήκη», ειδικά για την οικονομική ασφάλεια.
Για τις απειλές του Τραμπ κατά της Γροιλανδίας, η Ισλανδή υπουργός είπε: «Είμαστε απογοητευμένοι από την εκστρατεία πίεσης που διεξάγεται εναντίον τόσο των Γροιλανδών όσο και της Δανίας».
Η μεγαλύτερη ανησυχία, τόνισε, βρίσκεται αλλού. «Η κύρια ανησυχία μας επικεντρώνεται στις δραστηριότητες της Ρωσίας, κυρίως στην Ουκρανία, αλλά επίσης στις θαλάσσιες δραστηριότητές τους στα ύδατά μας και κοντά σ’ αυτά, στον βόρειο Ατλαντικό».
