Η βεβαιότητα ότι ο στόχος να περιοριστεί η μέση αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη στους 1,5 βαθμούς Κελσίου είναι πλέον ανέφικτος δεν εκφράζει μόνο τη σημερινή επιστημονική συναίνεση για το παγκόσμιο κλίμα, αλλά και το σημείο εκκίνησης της φετινής παγκόσμιας συνόδου για την κλιματική αλλαγή (COP31), που συνεχίζεται στην Αττάλεια της Τουρκίας. Η σύνοδος, η οποία κάθε χρόνο συζητά την πρόοδο ως προς τη συγκράτηση της ανόδου της θερμοκρασίας του πλανήτη και την αποφυγή υπέρβασης του κατωφλιού μετά το οποίο οι επιπτώσεις γίνονται ακόμη πιο σοβαρές, καλείται πλέον να αποτιμήσει τις αποτυχίες που έχουν θέσει σαφώς την ανθρωπότητα εκτός στόχου.
Θυμίζουμε ότι η προσπάθεια να αντιστραφεί η σημερινή πορεία προς την κλιματική αλλαγή στηριζόταν σε δύο πυλώνες. Ο ένας ήταν η ταχεία απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, που ευθύνονται για την εκπομπή των αερίων τα οποία προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και, κατά συνέπεια, την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Ο άλλος ξεκινούσε από το δεδομένο ότι ο σημερινός όγκος διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα, το βασικό «αέριο του θερμοκηπίου», αρκεί για να συνεχίσει να ανεβαίνει δραματικά η θερμοκρασία του πλανήτη, άρα απαιτείται μαζική απανθρακοποίηση της ατμόσφαιρας, είτε με φυσικούς τρόπους όπως η αναδάσωση είτε με τεχνολογίες δέσμευσης CO2, ώστε να επιστρέψει το σύστημα σε συνθήκες ισορροπίας.
Το πρόβλημα με τους περισσότερους στόχους της διαδικασίας για την κλιματική αλλαγή ήταν ότι στηρίζονταν σε μεθοδολογία χωρίς καμία εγγύηση επιτυχίας. Αυτό συνέβαινε επειδή βασίζονταν, από τη μία, στην εθελοντική δέσμευση των κρατών πάνω σε συγκεκριμένους στόχους και, από την άλλη, στη δυνατότητα οι μηχανισμοί της αγοράς να εξασφαλίσουν, αν όχι να επιταχύνουν, τη διαδικασία, μετατρέποντας την «Πράσινη Μετάβαση» σε πεδίο κερδοφορίας. Ωστόσο, τόσο οι πραγματικές και αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη όσο και το πλέγμα εταιρικών και κρατικών επενδύσεων στα ορυκτά καύσιμα, μαζί με την ειδική ισχύ των εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε αυτά, κάθε άλλο παρά οδηγούν στην απεξάρτηση, την ώρα που η όποια επένδυση στην Πράσινη Μετάβαση λειτουργεί περισσότερο ως συμπληρωματικό πεδίο κερδοφορίας και όχι ως συνολική υποκατάσταση.
Καθόλου τυχαία, η φετινή COP31 σφραγίστηκε από την απροθυμία, ακόμη και στη διαπραγμάτευση για τις διατυπώσεις του τελικού ανακοινωθέντος, να υπάρξουν πραγματικές δεσμεύσεις για τη σταδιακή διακοπή της χρήσης ορυκτών καυσίμων, με αποκορύφωμα την πλήρη διαγραφή κάθε αναφοράς στα ορυκτά καύσιμα στο δεύτερο προσχέδιο ανακοίνωσης για τη σύνοδο της Αττάλειας. Παράλληλα, παγκοσμίως καταγράφεται στροφή προς τα ορυκτά καύσιμα, με πιο χαρακτηριστική τη μετατόπιση των ΗΠΑ κατά τη δεύτερη προεδρία Τραμπ, ενώ πλέον κυβερνήσεις πολύ μεγάλων οικονομιών συμπεριφέρονται σαν η κλιματική αλλαγή να μην υπάρχει.
Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει την πραγματική πρόκληση. Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μόνο ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά και αποτέλεσμα κοινωνικών δομών και μορφών που συνδέονται με την ανάδυση και εμπέδωση του καπιταλισμού, ο οποίος ήταν πάντα «ορυκτός». Αυτό εξηγεί γιατί οι «αγορές» θα εξακολουθήσουν να βρίσκουν χώρο για τα ορυκτά καύσιμα όσο υπάρχει ζήτηση και περιθώριο κερδοφορίας. Στην πράξη, μόνο μια χωρίς προηγούμενο συντονισμένη κρατική παρέμβαση σε παγκόσμια κλίμακα, έξω και πέρα από κάθε λογική αγοράς, κερδοφορίας και συσσώρευσης, θα μπορούσε να οδηγήσει στην αναγκαία παγκόσμια ανακατανομή πόρων και στην κατασκευή υποδομών που θα ανατρέψουν τις σημερινές τάσεις. Έτσι, το σύνθημα «αλλαγή συστήματος όχι κλίματος» μόνο ρητορικό δεν είναι.
![]()
