Στις εγκαταστάσεις του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στην Κρήτη εγκαθίσταται ο επίγειος δορυφορικός σταθμός του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, προσθέτοντας μια ακόμη υποδομή στην υποστήριξη των ελληνικών διαστημικών δραστηριοτήτων.
Ο σταθμός θα λειτουργεί ως κέντρο επιχειρησιακής επικοινωνίας με το ελληνικό σμήνος μικροδορυφόρων και θα προσφέρει υπηρεσίες τηλεμετρίας, τηλεχειρισμού και μεταφοράς δεδομένων. Με άλλα λόγια, πρόκειται για την επίγεια υποδομή μέσω της οποίας θα υποστηρίζεται η επικοινωνία με τους μικροδορυφόρους και η διαχείριση των δεδομένων που αποστέλλουν.
Για τη φιλοξενία του σταθμού και του σχετικού εξοπλισμού στις εγκαταστάσεις του ΙΤΕ έχει υπογραφεί σύμβαση μίσθωσης ανάμεσα στο Ίδρυμα και τη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης. Η σύμβαση έχει ημερομηνία έναρξης την 1η Νοεμβρίου 2025.
Η συγκεκριμένη υποδομή εντάσσεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, που υλοποιείται σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA). Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 200 εκατ. ευρώ και η χρηματοδότηση προέρχεται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Γιατί επιλέχθηκε το ΙΤΕ
Η επιλογή του ΙΤΕ για τη φιλοξενία του επίγειου σταθμού συνδέεται με τη μεγάλη ερευνητική δραστηριότητα του ιδρύματος σε επιστημονικούς και τεχνολογικούς τομείς που σχετίζονται με το διάστημα.
Το ΙΤΕ είναι το μεγαλύτερο ερευνητικό κέντρο της χώρας και διαθέτει μακρά παρουσία σε πεδία όπως η δορυφορική τηλεπισκόπηση, η αστροφυσική, οι προηγμένες τηλεπικοινωνίες, οι κβαντικές επικοινωνίες και η διαστημική επιτήρηση.
Σημαντική ερευνητική υποδομή είναι και το αστεροσκοπείο Σκίνακα, που λειτουργεί από κοινού από το ΙΤΕ και το πανεπιστήμιο Κρήτης. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες ερευνητικές υποδομές αστροφυσικής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Παράλληλα, το αστεροσκοπείο εξελίσσεται ώστε να συμβάλει στην ανάπτυξη τεχνολογιών που αφορούν την επιτήρηση του διαστήματος, καθώς και την ασφαλή επικοινωνία μεταξύ επίγειων σταθμών και διαστημικών συστημάτων μέσω λέιζερ.
Η κατασκευή και εγκατάσταση του σταθμού
Επικεφαλής της κοινοπραξίας που ανέλαβε την κατασκευή του επίγειου σταθμού είναι η Open Cosmos Aegean. Την εγκατάσταση της υποδομής ολοκλήρωσε η ελληνική εταιρεία Libre Space Foundation, η οποία διαθέτει τεχνογνωσία στην ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών.
Η νέα εγκατάσταση λειτουργεί έτσι ως σημείο συνάντησης της εθνικής διαστημικής πολιτικής με την ελληνική ερευνητική και τεχνολογική δραστηριότητα, αξιοποιώντας την υπάρχουσα τεχνογνωσία του ΙΤΕ σε τομείς που συνδέονται με τις διαστημικές εφαρμογές.
Παπαστεργίου: Σύνδεση της διαστημικής πολιτικής με την ελληνική έρευνα
Τη σημασία της νέας υποδομής για την αξιοποίηση των διαστημικών δεδομένων από τη χώρα υπογράμμισε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου. Όπως είπε, το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων δημιουργεί τις απαραίτητες υποδομές και δυνατότητες ώστε τα δεδομένα από το Διάστημα να αξιοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από την Πολιτική Προστασία και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έως την προστασία του περιβάλλοντος, τη γεωργία ακριβείας, τη θαλάσσια επιτήρηση και τον χωροταξικό σχεδιασμό.
«Με το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων δημιουργούμε τις υποδομές και τις δυνατότητες που χρειάζεται η χώρα για να αξιοποιεί τα δεδομένα του διαστήματος στην πολιτική προστασία, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την προστασία του περιβάλλοντος, τη γεωργία ακριβείας, τη θαλάσσια επιτήρηση και τον χωροταξικό σχεδιασμό. Η εγκατάσταση του επίγειου σταθμού στο ΙΤΕ ενισχύει αυτή την προσπάθεια και συνδέει την εθνική διαστημική πολιτική με την ελληνική έρευνα και τεχνογνωσία. Στόχος μας είναι ένα ισχυρό διαστημικό οικοσύστημα με ελληνική συμμετοχή, καινοτομία και απτά οφέλη για την κοινωνία και την οικονομία της χώρας μας» δήλωσε ο κ. Παπαστεργίου.
Με την εγκατάσταση του σταθμού στο ΙΤΕ, σύμφωνα με τον υπουργό, ενισχύεται και η σύνδεση της εθνικής διαστημικής πολιτικής με την εγχώρια ερευνητική και τεχνολογική δραστηριότητα, με στόχο την ανάπτυξη ενός διαστημικού οικοσυστήματος που θα συνδυάζει την ελληνική συμμετοχή και την καινοτομία με πρακτικές εφαρμογές και οφέλη για την κοινωνία και την οικονομία.
Χαρμανδάρης: Ενίσχυση της εθνικής διαστημικής στρατηγικής
Ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, χαρακτήρισε την επιλογή του ιδρύματος για τη φιλοξενία του επίγειου σταθμού σημαντική αναγνώριση, αλλά και ευθύνη.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΙΤΕ, η συγκεκριμένη υποδομή ενισχύει την εθνική διαστημική στρατηγική και αναδεικνύει τις δυνατότητες του ιδρύματος σε επίπεδο επιστημονικής έρευνας, ερευνητικών υποδομών και ανθρώπινου δυναμικού για την υποστήριξη έργων υψηλής τεχνολογίας και εθνικής σημασίας.
Παράλληλα, ο κ. Χαρμανδάρης τόνισε τη σύνδεση της έρευνας με την καινοτομία και την αξιοποίηση προηγμένων διαστημικών τεχνολογιών ως βασικούς άξονες της αναπτυξιακής πορείας του ΙΤΕ. Όπως σημείωσε, η δραστηριότητα αυτή συμβάλλει και στην ενίσχυση της διεθνούς θέσης της Ελλάδας στον τομέα του διαστήματος.
Στο επίκεντρο και το SPACE-Crete
Η εγκατάσταση του επίγειου σταθμού πραγματοποιείται παράλληλα με την ενίσχυση της δραστηριότητας του ΙΤΕ στον τομέα των διαστημικών τεχνολογιών.
Πρόσφατα, το ΙΤΕ εξασφάλισε χρηματοδότηση 35 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα HORIZON-WIDERA-2025 για τη δημιουργία του Κέντρου Αριστείας Κρήτης σε Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες (CCEST), μέσω του έργου SPACE-Crete.
Στόχος του έργου είναι να συμβάλει στην ανάδειξη της Κρήτης σε διεθνές κέντρο έρευνας και καινοτομίας στον τομέα του διαστήματος, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη σχετική δραστηριότητα του ΙΤΕ.
Ο επιστημονικός υπεύθυνος του SPACE-Crete και διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης, αναφέρθηκε στη συγκυρία της έναρξης του έργου και της παράλληλης λειτουργίας του επίγειου δορυφορικού σταθμού στις εγκαταστάσεις του ΙΤΕ.
Όπως είπε, το ΙΤΕ μπορεί να συμβάλει τόσο στην εύρυθμη λειτουργία του σταθμού όσο και στην ανάλυση των δεδομένων που θα συλλέγει. Η αξιοποίηση αυτών των δεδομένων, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων υπηρεσιών που θα συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών στην Κρήτη και στην υπόλοιπη Ελλάδα.
