Με την υποστήριξη του Ντόναλντ Τραμπ, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων επιδιώκει να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με Βλαντίμιρ Πούτιν και Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Ο ιδιαίτερος ρόλος του μέσα στην Ορθοδοξία και η σταθερή του στάση στην εκκλησιαστική κρίση της Ουκρανίας
Γράφει ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος φοιτητής Νομικής Α.Π.Θ.
Μια ιδιαίτερη πρωτοβουλία, με στόχο να συμβάλει στην προσπάθεια για ειρήνευση στην Ουκρανία, φαίνεται πως επιχειρεί να αναλάβει ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος Γ΄, σε μια περίοδο κατά την οποία η αναζήτηση διαύλων επικοινωνίας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της διεθνούς διπλωματίας.
Ο Προκαθήμενος του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων αποκάλυψε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για τον προγραμματισμό συναντήσεων τόσο με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν όσο και με τον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με στόχο να ανοίξουν δίαυλοι επικοινωνίας και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για έναν «εποικοδομητικό διάλογο».
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δεν προέρχεται από έναν πολιτικό παράγοντα, αλλά από έναν εκ των αρχαιοτέρων Προκαθημένων της Ορθοδοξίας, ο οποίος βρίσκεται επικεφαλής της Εκκλησίας που έχει ως πνευματικό και ιστορικό κέντρο την ίδια την Αγία Γη.
Η συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ
Καθοριστικό σταθμό στην υπόθεση αποτέλεσε η συνάντηση του Πατριάρχη Θεοφίλου Γ΄ με τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, στις 4 Ιουνίου 2026. Κατά τη συνάντηση συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, η προστασία των χριστιανικών κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή, η θρησκευτική ελευθερία και η διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης στους Αγίους Τόπους.
Ο Πατριάρχης απένειμε στον Αμερικανό Πρόεδρο μία από τις υψηλότερες τιμητικές διακρίσεις του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, τον Μεγάλο Σταυρό του Τάγματος του Παναγίου Τάφου.
Ωστόσο, πίσω από τη συνάντηση υπήρχε και μία ευρύτερη διάσταση.
Σε συνέντευξή του στο Breitbart News, ο Πατριάρχης Θεόφιλος Γ΄ αποκάλυψε ότι έλαβε τον Ιούνιο την υποστήριξη του Ντόναλντ Τραμπ για να συμβάλει στη διαμεσολάβηση με στόχο την επίλυση της σύγκρουσης Ρωσίας και Ουκρανίας. Ο Πατριάρχης, πάντως, φρόντισε να καταστήσει σαφή τα όρια του ρόλου του: «Ο ρόλος μου δεν είναι πολιτικός», τόνισε, εξηγώντας ότι η αποστολή του ως θρησκευτικού ηγέτη είναι να διατηρεί ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας και να υπενθυμίζει στους ανθρώπους που λαμβάνουν αποφάσεις την αξία του διαλόγου, της αγάπης και της ειρηνοποιίας.
Ένας Προκαθήμενος με ιδιαίτερη θέση στην Ορθοδοξία
Η επιλογή του Πατριάρχη Ιεροσολύμων για έναν τέτοιο ρόλο δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη μοναδική θέση που κατέχει το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Η ίδια η Ιερουσαλήμ αποτελεί τον τόπο στον οποίο εκτυλίχθηκαν τα κορυφαία γεγονότα της επίγειας ζωής, της Σταύρωσης και της Ανάστασης του Χριστού μας. Για τον λόγο αυτό το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων αναφέρεται παραδοσιακά ως «Μητέρα των Εκκλησιών» και ο ρόλος του υπερβαίνει τα στενά όρια μιας τοπικής εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας.
Ο ίδιος ο Πατριάρχης Θεόφιλος Γ΄ υπογράμμισε στη συνέντευξή του ότι το Πατριαρχείο αποτελεί σημείο αναφοράς για την ενότητα, τον διάλογο και την ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ των λαών και ότι η αποστολή της συμφιλίωσης αποτελεί σήμερα μία από τις μεγαλύτερες ευθύνες του.
Αυτή ακριβώς η θέση αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Ουκρανίας, όπου ο πόλεμος δεν προκάλεσε μόνο μια τεράστια ανθρωπιστική και γεωπολιτική κρίση, αλλά επηρέασε βαθιά και τις σχέσεις μεταξύ των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών.
Η στάση του στην εκκλησιαστική κρίση της Ουκρανίας
Ο Θεόφιλος Γ΄ έχει διατηρήσει όλα αυτά τα χρόνια μια ιδιαίτερη στάση απέναντι στην εκκλησιαστική κρίση που ξέσπασε γύρω από το ζήτημα της ουκρανικής αυτοκεφαλίας.
Το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων δεν εντάχθηκε στις Εκκλησίες που αναγνώρισαν την Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, ενώ ο ίδιος ο Πατριάρχης Θεόφιλος Γ΄ προώθησε τη λογική του πανορθόδοξου διαλόγου ως τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης. Ήδη από το 2019 είχε προτείνει τη σύγκληση αδελφικής συνάντησης των Προκαθημένων των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών, με στόχο να συζητηθεί η διαφύλαξη της ενότητας της Εκκλησίας.
Η πρωτοβουλία αυτή οδήγησε στη γνωστή συνάντηση στο Αμμάν της Ιορδανίας, τον Φεβρουάριο του 2020, στην οποία συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι Εκκλησίες Ιεροσολύμων, Ρωσίας, Σερβίας, Ρουμανίας, Πολωνίας, Τσεχίας και Σλοβακίας.
Η στάση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Πατριάρχης Θεόφιλος Γ΄ κατάφερε να διατηρήσει ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας τόσο με τον ελληνόφωνο ορθόδοξο κόσμο όσο και με τη Ρωσική Εκκλησία, χωρίς να μετατρέψει τον ρόλο του σε παράγοντα περαιτέρω όξυνσης της εκκλησιαστικής αντιπαράθεσης.
Ακόμη και σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών είχαν γίνει εξαιρετικά δύσκολες, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων επέμενε στην ανάγκη διαλόγου και αναζήτησης μιας λύσης που θα μπορούσε να αποκαταστήσει την ενότητα.
Μια σχέση που μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη
Αυτό το ιστορικό εξηγεί, σε σημαντικό βαθμό, γιατί ο Πατριάρχης Θεόφιλος Γ΄ μπορεί σήμερα να διαθέτει ένα στοιχείο που είναι εξαιρετικά πολύτιμο σε οποιαδήποτε προσπάθεια διαμεσολάβησης: τη δυνατότητα να συνομιλεί με διαφορετικές πλευρές χωρίς να έχει ταυτιστεί πλήρως με μία από αυτές.
Η Ρωσία και η Ουκρανία αποτελούν δύο χώρες με βαθιές ορθόδοξες ρίζες. Ο ίδιος ο Πατριάρχης χαρακτήρισε «απίστευτα οδυνηρό» το γεγονός ότι δύο κατά κύριο λόγο ορθόδοξοι λαοί βρίσκονται σε πόλεμο, υπογραμμίζοντας ότι η σύγκρουση έχει προκαλέσει πληγές και στο σώμα της ίδιας της Εκκλησίας.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο ρόλος του δεν περιορίζεται στην προσπάθεια επίτευξης μιας πολιτικής συμφωνίας. Η δική του προσέγγιση είναι πρωτίστως πνευματική: να δημιουργηθεί χώρος για επικοινωνία, να ακουστούν οι διαφορετικές πλευρές και να αποκατασταθεί, όσο είναι δυνατόν, η εμπιστοσύνη.
Ο ίδιος ο Πατριάρχης έχει ξεκαθαρίσει ότι η ειρήνη δεν μπορεί να επιτευχθεί με μια απλή και άμεση κίνηση. Χρειάζεται μια σταδιακή πορεία συμφιλίωσης, στην οποία οι ηγεσίες θα πρέπει να ακούσουν όχι μόνο η μία την άλλη, αλλά και τις οικογένειες, τις κοινότητες και τους ανθρώπους που σηκώνουν καθημερινά το βάρος του πολέμου.
Πού βρίσκεται τώρα η προσπάθεια
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι πλέον η υλοποίηση των επαφών που ο ίδιος ο Πατριάρχης Θεόφιλος Γ΄ αποκάλυψε ότι επιδιώκει με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Ο Πατριάρχης δήλωσε ότι εργάζεται για τον προγραμματισμό των δύο συναντήσεων, εκφράζοντας την προσδοκία ότι θα μπορέσει να συνομιλήσει και με τους δύο ηγέτες και να συμβάλει στο άνοιγμα διαύλων επικοινωνίας και σε έναν εποικοδομητικό διάλογο.
Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς οι αμερικανικές προσπάθειες για επανεκκίνηση των ειρηνευτικών συνομιλιών συνεχίζονται, με τους ειδικούς απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, να έχουν πραγματοποιήσει νέες επαφές τόσο στη Μόσχα όσο και στο Κίεβο τις τελευταίες ημέρες.
Μέσα σε αυτό το ευρύτερο διπλωματικό σκηνικό, η πρωτοβουλία του Πατριάρχη Ιεροσολύμων αποκτά μια ξεχωριστή διάσταση: δεν επιχειρεί να υποκαταστήσει τη διεθνή διπλωματία, αλλά να λειτουργήσει συμπληρωματικά, αξιοποιώντας την πνευματική και ιστορική θέση του Πατριαρχείου.
«Μακάριοι οι ειρηνοποιοί»
Η προσέγγιση του Θεοφίλου Γ΄ συνοψίζεται ίσως καλύτερα στα λόγια με τα οποία ο ίδιος απευθύνθηκε στον Ντόναλντ Τραμπ.
«Μακάριοι οι ειρηνοποιοί».
Η φράση του Ευαγγελίου δεν αποτελεί απλώς ένα μήνυμα προς τον Αμερικανό Πρόεδρο. Αποτυπώνει και τη λογική με την οποία ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων επιχειρεί να προσεγγίσει την ουκρανική κρίση: όχι ως πολιτικός παράγοντας που επιδιώκει να επιβάλει μια λύση, αλλά ως θρησκευτικός ηγέτης που θεωρεί καθήκον του να κρατήσει ανοιχτό έναν δρόμο επικοινωνίας όταν οι πολιτικές και στρατιωτικές αντιθέσεις μοιάζουν να έχουν κλείσει κάθε άλλη δίοδο.
Το αν η προσπάθεια αυτή θα μπορέσει να οδηγήσει σε ουσιαστικά αποτελέσματα μένει να φανεί. Η επίτευξη ειρήνης στην Ουκρανία αποτελεί εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, με τεράστιες πολιτικές, στρατιωτικές και γεωπολιτικές παραμέτρους.
Όμως, σε μια σύγκρουση που έχει στοιχίσει χιλιάδες ζωές, έχει ξεριζώσει εκατομμύρια ανθρώπους και έχει τραυματίσει βαθιά ακόμη και την ίδια την ενότητα της Ορθοδοξίας, κάθε σοβαρή προσπάθεια που μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο προς τον διάλογο έχει τη δική της σημασία.
Και ίσως ακριβώς εκεί να βρίσκεται η ιδιαίτερη αποστολή του Πατριάρχη Ιεροσολύμων: να υπενθυμίσει ότι, πέρα από τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, υπάρχουν λαοί, οικογένειες και άνθρωποι που περιμένουν το τέλος του πολέμου και την επιστροφή της ειρήνης.
