Εξαιρουμένου απροόπτου, ή αλλιώς έκπληξης της τελευταίας στιγμής, η έσχατη εναπομείνουσα συμφωνία ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών που είχε υπογραφεί ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία θα λήξει σε μερικές ημέρες–σαν να μην τρέχει τίποτα.
Η ισχύς της Νέας START, που πνέει τα λοίσθια, τερματίζεται την Πέμπτη 5η Φεβρουαρίου, μεγεθύνοντας τον κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων, με το παγκόσμιο φόντο πιο ευμετάβλητο παρά ποτέ. Και, ως αυτό το στάδιο, τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Αμερικανοί τηρούν σιγή ασυρμάτου για το αν θα υπάρξει συνέχεια και ποια θα είναι.
Η συνθήκη που υπογράφτηκε το 2010 αποτελούσε πυλώνα των συμφωνιών αφοπλισμού της Μόσχας και της Ουάσιγκτον. Προέβλεπε ότι κάθε πλευρά θα περιόριζε το οπλοστάσιό της στις 1.550 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές, τους εκτοξευτήρες και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά στα 800 και, ακόμη, μηχανισμούς επαληθεύσεων.
Όμως οι επιθεωρήσεις ανεστάλησαν το 2023, εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία. Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «καλή ιδέα» την παράταση της ισχύος της συνθήκης για έναν χρόνο, όπως υπέδειξε ο ρώσος ομόλογός του Βλαντίμιρ Πούτιν, τον Σεπτέμβριο. Αλλά η Ουάσιγκτον ουδέποτε απάντησε επισήμως στη ρωσική πρόταση.
Κατόπιν κατέλαβε εξαπίνης τον κόσμο ολόκληρο, ανακοινώνοντας, λίγο προτού συναντηθεί με τον κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Κορέα στα τέλη Οκτωβρίου, τη βούλησή του οι ΗΠΑ να ξαναρχίσουν δοκιμές πυρηνικών όπλων–κάτι που δικαιολόγησε επικαλούμενος τα «προγράμματα δοκιμών» άλλων χωρών.
Ο αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε πως «ο πρόεδρος Τραμπ θα αποφασίσει για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων σε δικό του χρονοδιάγραμμα». Επίσης, ανέφερε ότι ο ρεπουμπλικάνος «θέλει να διατηρηθούν τα όρια που είχαν επιβληθεί στα πυρηνικά όπλα και να εμπλακεί η Κίνα στις διαπραγματεύσεις για τον έλεγχο των εξοπλισμών».
Οι διαπραγματεύσεις ενόψει της ανανέωσης της ισχύος της συνθήκης παρέμειναν σε αδιέξοδο καθ’ όλη τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ (2017-2021); ο αμερικανός πρόεδρος αξίωνε ήδη τότε να συμπεριληφθεί η Κίνα σε συμφωνία για τον έλεγχο των οπλοστασίων.
Ωστόσο, οι παρατηρητές εκτιμούν ότι ο κόσμος είναι «αντιμέτωπος με κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων εξαιτίας της αποσύνθεσης του νομικού πλαισίου για τον έλεγχο των εξοπλισμών», προειδοποίησε ο γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό στην αρχή της χρονιάς.
«Είναι ξεκάθαρο ότι η συνθήκη (σ.σ. η Νέα START) φθάνει στο τέλος της», κρίνει ο Αλεξάντερ Χραμτσίκιν, ρώσος στρατιωτικός αναλυτής. Τι θα κάνουν οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί αφού εκπνεύσει η ισχύς του κειμένου, εν μέσω διαπραγματεύσεων για να τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία;
Ο Βασίλι Κάτσιν, διευθυντής του κέντρου ευρωπαϊκών και διεθνών μελετών στην ανώτατη σχολή οικονομίας, εκτιμά πως οι Αμερικανοί «σιωπούν ώστε κανένας να μην μπορεί να προετοιμαστεί για το τι θα κάνουν».
Οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν το 2019 από άλλη συνθήκη για τον αφοπλισμό που είχαν συνάψει το 1987 με τη Ρωσία για τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς (INF). Άλλο σημαντικό ραντεβού προς παρακολούθηση είναι η διάσκεψη για την αναθεώρηση της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (TNP), τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη, που υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει σε διπλωματική αποτυχία, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί.
