Η Αννα Πολιτκόφσκαγια δολοφονήθηκε στη Μόσχα πριν από 20 χρόνια, όμως το όνομά της εξακολουθεί να συνδέεται με τη δημοσιογραφική γενναιότητα και την κριτική απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η ρώσίδα δημοσιογράφος παραμένει σύμβολο θάρρους, σε μια περίοδο που ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο ολοκληρωτισμός στη Ρωσία επαναφέρουν στο προσκήνιο όσα είχε προβλέψει.
Στις 7 Οκτωβρίου 2006, ανήμερα των γενεθλίων του Πούτιν, η δημοσιογράφος της Novaïa Gazeta δέχθηκε πυρά μέσα στο ασανσέρ της πολυκατοικίας όπου έμενε στη Μόσχα.
Για τους ρώσους αντιφρονούντες, η δολοφονία της ήταν σημείο καμπής στη διολίσθηση του Κρεμλίνου προς τον μετασοβιετικό ολοκληρωτισμό, μια πορεία που ξεκίνησε με την άνοδο του Βλαντίμιρ Πούτιν στην εξουσία πριν από περισσότερα από 25 χρόνια.
Ως τον θάνατό της, σε ηλικία 48 ετών, η Αννα Πολιτκόφσκαγια, που είχε ήδη επιζήσει από απόπειρα δηλητηρίασης το 2004, είχε καταγράψει και τεκμηριώσει τα εγκλήματα πολέμου που αποδίδονταν στον ρωσικό στρατό κατά τον δεύτερο πόλεμο της Τσετσενίας (1999-2009), τον οποίο εξαπέλυσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Σε συνέντευξή της είχε περιγράψει τον πόλεμο ως εργαλείο που χρησιμοποίησε ο ρώσος ηγέτης για να παγιώσει τις τσαρικές του φιλοδοξίες μέσα από έναν αιματηρό πόλεμο.
Σήμερα, η Ουκρανία, από όπου καταγόταν ο πατέρας της Αννα Πολιτκόφσκαγια, ρημάζεται από τη ρωσική εισβολή του 2022 και τον πόλεμο του Βλαντίμιρ Πούτιν. Εκεί, ο ρωσικός στρατός κατηγορείται ξανά για εγκλήματα πολέμου.
Η Ρωσία, μετά τον ατελή πλουραλισμό των δεκαετιών του 1990 και του 2000, βρίσκεται πλέον στη μέγγενη του Κρεμλίνου, που έχει συντρίψει κάθε αντίθετη φωνή.
«Ολα όσα συμβαίνουν στην Ρωσία είχαν προβλεφθεί από την Αννα Πολιτκόφσκαγια», λέει ο Σεργκέι Σοκολόφ, διευθυντής της Novaïa Gazeta.
Η δημοσιογράφος με τα ασημένια μαλλιά, μητέρα δύο παιδιών, επέκρινε με οξύτητα την κυβέρνηση που εγκατέστησε ο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Τσετσενία μετά τη στρατιωτική ήττα των αυτονομιστών.
Με το αιχμηρό και γλαφυρό της ύφος, είχε παρομοιάσει τον σκληρό Τσετσένο ηγέτη Ραμζάν Καντίροφ με «μικρό δράκο» που το Κρεμλίνο πρέπει να ταΐζει διαρκώς «για να μην ξερνάει φωτιά».
«Λέγαμε ότι υπερέβαλλε»
Το 2014, πέντε άνδρες, ανάμεσά τους τέσσερις Τσετσένοι, καταδικάστηκαν σε βαριές ποινές φυλάκισης για τη δολοφονία της Αννα Πολιτκόφσκαγια. Ο ένας πήρε χάρη το 2023 επειδή πολέμησε στην Ουκρανία.
Οι ηθικοί αυτουργοί της δολοφονίας, ανήμερα των γενεθλίων του Πούτιν, δεν βρέθηκαν ποτέ. Το Κρεμλίνο και ο Ραμζάν Καντίροφ αρνήθηκαν κάθε εμπλοκή.
Ο Σεργκέι Σοκολόφ θυμάται το «πείσμα» της Αννα Πολιτκόφσκαγια: «Τίποτε δεν μπορούσε να την αποσπάσει από το θέμα, την ιδέα που υπερασπιζόταν (…) Και δεν υπήρχε θέση ούτε για φήμες ούτε για απλά σχόλια: δεν έγραφε παρά μόνο ό,τι είχε προσωπικά βιώσει και παρατηρήσει».
Ωστόσο παραδέχεται ότι τότε «λέγαμε ότι υπερέβαλλε σχετικά με τους κινδύνους που διέτρεχε η δημοκρατία στην Ρωσία».
Ολοι οι ρώσοι αντιφρονούντες της πρώτης γραμμής που κατήγγειλαν την εισβολή στην Ουκρανία είναι πλέον νεκροί, φυλακισμένοι ή εξόριστοι. Και το μεγαλύτερο μέρος του επικριτικού προς τη ρωσική εξουσία Τύπου λειτουργεί εκτός της Ρωσίας.
Ο Σεργκέι Σοκολόφ λέει ότι η δημοσιογραφία που ενσάρκωσε η Αννα Πολιτκόφσκαγια δεν υπάρχει πια στη Ρωσία: «Δεν μένουν παρά ελάχιστα δημοσιογραφικά εγχειρήματα που, σε ένα πλαίσιο αμείλικτης στρατιωτικής λογοκρισίας, προσπαθούν να λειτουργήσουν. Ολα τα υπόλοιπα είναι προπαγάνδα».
Παράδειγμα μπροστά στην ζοφερή πραγματικότητα
Ο Εγκόρ Φεοκτίστοφ, 28χρονος δημοσιογράφος, ερευνά από το εξωτερικό ευαίσθητα θέματα για λογαριασμό των iStories, ενός από τα βασικά ρωσικά μέσα ερευνητικής δημοσιογραφίας που έχουν καταφύγει στο εξωτερικό.
Για εκείνον, η Αννα Πολιτκόφσκαγια εκφράζει πρώτα απ’ όλα μια ζοφερή πραγματικότητα: η δουλειά του τον εκθέτει σε κίνδυνο σωματικών αντιποίνων και θανάτου. Αλλά η Αννα Πολιτκόφσκαγια είναι επίσης ένα αναγκαίο παράδειγμα «γενναιότητας».
«Αντιλαμβάνομαι ότι αν εγώ δεν γράψω για ορισμένα θέματα, δεν θα το κάνει κανείς. Και θα πω πως άνθρωποι σαν την Πολιτκόφσκαγια εμπνέουν αυτό το θάρρος, αυτήν την σιγουριά».
Εγινε δημοσιογράφος το 2023, αφού διέφυγε από τη Ρωσία, και λέει ότι αυτή η νέα αποστολή του τον βοήθησε να ξεπεράσει μια περίοδο ψυχικής κατάπτωσης.
Μία από τις πρόσφατες έρευνές του αφορά τους νέους κληρωτούς που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή κατά την ουκρανική επίθεση στην περιοχή του Κουρσκ το 2024. Εχει κάνει επίσης σειρά ερευνών για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης από μονάδα των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών, της FSB.
Η Ολγκα Τσουράκοβα, 37 ετών, παραδίδει μαθήματα δημοσιογραφίας στην εξορία και δηλώνει «έκπληκτη» από τον αριθμό των νέων που θέλουν να ακολουθήσουν το επάγγελμα, παρά τους κινδύνους και την έλλειψη χρηματοδότησης.
«Παρά ταύτα, άνθρωποι έρχονται και λένε: Κάποιος πρέπει να κάνει τη δουλειά (…) Και αναφέρουν συχνά την Πολιτκόφσκαγια όταν τους ρωτάνε ποιους έχουν για πρότυπα».
ΕΚ
