Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται αντιμέτωπος με μια οδυνηρή πολιτική δοκιμασία στις περιφερειακές εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ, όπου η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προηγείται σταθερά στις δημοσκοπήσεις έναντι της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU).
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, το αποτέλεσμα αυτό απειλεί να πυροδοτήσει αλυσίδα εξελίξεων, φέρνοντας στο τραπέζι ακόμα και το ενδεχόμενο αντικατάστασής του (Kanzlertausch), καθώς τα διαθέσιμα μετεκλογικά σενάρια εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για τη σταθερότητα της κυβέρνησης.
Αυξανόμενη πολιτική πίεση και αμφισβήτηση του Φρίντριχ Μερτς
Με συμπληρωμένους 16 μήνες στη διακυβέρνηση της χώρας, ο Φρίντριχ Μερτς καταγράφει τα χαμηλότερα ποσοστά δημοτικότητας που έχουν σημειωθεί ποτέ για Γερμανό καγκελάριο.Στις σπάνιες περιοδείες του στην ανατολική Γερμανία ήρθε αντιμέτωπος με έντονες αποδοκιμασίες από οργισμένους πολίτες, οι οποίοι τον αποκάλεσαν «Πινόκιο» και «πολεμοκάπηλο», αναγκάζοντας το επιτελείο του μέχρι και σε ακύρωση προγραμματισμένης συνέντευξης τύπου.
Ο καγκελάριος επιμένει να αποφεύγει τις δημόσιες προβλέψεις, δηλώνοντας σε πρόσφατη τηλεοπτική του συνέντευξη: «Δεν κάνω εικασίες σήμερα για το τι θα συμβεί την επόμενη μέρα [των εκλογών]. Θα αξιολογήσουμε την κατάσταση υπό το φως των εκλογικών αποτελεσμάτων και θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μην πέσει η Σαξονία-Άνχαλτ στα χέρια των ριζοσπαστών». Παρά ταύτα, ο Γιούλιαν Σάχε, στέλεχος του CDU από το Μαγδεμβούργο, επιβεβαίωσε την αυξανόμενη πίεση, σημειώνοντας: «Δεδομένης της δυσαρέσκειας, των αριθμών των δημοσκοπήσεων και του γεγονότος ότι θα διεξαχθούν πρόσθετες εκλογές τον επόμενο χρόνο… η πίεση για θεμελιώδεις αλλαγές φυσικά θα αυξηθεί. Σίγουρα θα μπορούσα να φανταστώ ότι κάποιοι θα πιέσουν για την παραίτηση του Φρίντριχ Μερτς. Αλλά μένει να δούμε αν αυτή είναι η λύση».
Σενάριο 1: Η πιθανότητα αυτοδυναμίας της AfD και η τακτική της «απομυθοποίησης»
Στην περίπτωση που η AfD, υπό τον επικεφαλής υποψήφιό της Ούλριχ Σίγκμουντ, εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στη Σαξονία-Άνχαλτ, θα πρόκειται για την πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο που η ακροδεξιά αναλαμβάνει αυτόνομη διακυβέρνηση γερμανικού κρατιδίου. Μια τέτοια εξέλιξη θα συνιστούσε ιστορική ταπείνωση για τον Φρίντριχ Μερτς, χρεώνοντάς του την πρώτη άνοδο της ακροδεξιάς στην κυβερνητική εξουσία.
Ορισμένοι συντηρητικοί πολιτικοί εκτιμούν ωστόσο ότι η ανάληψη της εξουσίας από την AfD θα μπορούσε να απομυθοποιήσει το κόμμα στα μάτια των ψηφοφόρων. Ο Αλεξάντερ Ρόισερ, στέλεχος του CDU στη Σαξονία-Άνχαλτ, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Την ημέρα που [ο Σίγκμουντ] θα γίνει πρωθυπουργός, θα έχει τελειώσει. Αυτή είναι η εικασία μου. Θα αποτύχει ως πρωθυπουργός του κρατιδίου. Δεν θα είναι σε θέση να εκπληρώσει όλες τις υποσχέσεις που έχει δώσει».
Παρά ταύτα, μια εκλογική νίκη της ακροδεξιάς εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους «χιονοστιβάδας». Η AfD εμφανίζεται φαβορί και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, ενώ καταγράφει υψηλά ποσοστά ακόμη και στο αριστερό προπύργιο του Βερολίνου ενόψει των εκλογών της 20ής Σεπτεμβρίου, με τέσσερις επιπλέον περιφερειακές αναμετρήσεις να ακολουθούν το επόμενο έτος. Η εξέλιξη αυτή τροφοδοτεί έντονες συζητήσεις εντός του CDU για τη διατήρηση του «τείχους προστασίας» (Brandmauer), καθώς ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο αποκλεισμός της AfD αναγκάζει τους Συντηρητικούς σε πολιτικά επιζήμιες συμμαχίες με την αριστερά.
Σενάριο 2: Κυβέρνηση μειοψηφίας και η εξάρτηση από την Αριστερά
Εάν η AfD δεν εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία, το CDU θα υποχρεωθεί να αναζητήσει κυβερνητική φόρμουλα με τα υπόλοιπα κόμματα. Καθώς ο Φρίντριχ Μερτς έχει αποκλείσει την επίσημη συνεργασία τόσο με την ακροδεξιά όσο και με το ακροαριστερό Die Linke, το πιθανότερο σχήμα είναι μια κυβέρνηση μειοψηφίας του CDU με το κεντροαριστερό SPD και πιθανώς τους Πράσινους.
Ένα τέτοιο σχήμα θα καθιστούσε το CDU πλήρως εξαρτημένο από τις ψήφους του Die Linke για την εκλογή πρωθυπουργού και την ψήφιση νομοσχεδίων, όπως ήδη συμβαίνει στη Θουριγγία και τη Σαξονία. Παρότι το Die Linke έχει δηλώσει πρόθυμο να παράσχει στήριξη, η εσωτερική αντίσταση στο CDU κλιμακώνεται. Τοπική οργάνωση του κόμματος απέρριψε ήδη κάθε ενδεχόμενο διακυβέρνησης που θα εξαρτάται από την «καλή θέληση, την ανοχή ή τη ρητή συναίνεση» της Αριστεράς, τονίζοντας πως «ένα μοντέλο που δίνει στην Αριστερά de facto βέτο σε ολόκληρο το έργο μιας κεντροδεξιάς κυβέρνησης είναι απαράδεκτο». Τα στελέχη αυτά προειδοποιούν ότι η συγκατοίκηση με την αριστερά ενισχύει το αφήγημα της AfD που παρουσιάζει τους Συντηρητικούς ως «μεταμφιεσμένους αριστερούς».
Αμφισβήτηση των εκλογών και στρατηγική αδιεξόδου
Παράλληλα με το εκλογικό σκηνικό, αυξάνονται οι ανησυχίες ότι η AfD προετοιμάζεται να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας σε περίπτωση που δεν πετύχει την αυτοδυναμία.Το κόμμα έχει ήδη εκδώσει δελτία τύπου θέτοντας υπό αμφισβήτηση την εγκυρότητα των επιστολικών ψήφων, ενώ ο Ούλριχ Σίγκμουντ έχει διατυπώσει παρόμοιες ενστάσεις μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Η τακτική αυτή απειλεί να προκαλέσει πρόσθετη πολιτική αβεβαιότητα, αφήνοντας τη Σαξονία-Άνχαλτ ουσιαστικά ακυβέρνητη και επιτείνοντας τη δυσαρέσκεια στο εσωτερικό του CDU.
Το ενδεχόμενο της «αντικατάστασης καγκελάριου» (Kanzlertausch)
Όποιο κι αν είναι το τελικό αποτέλεσμα των περιφερειακών εκλογών, η πολιτική θέση του Φρίντριχ Μερτς θεωρείται εξαιρετικά εύθραυστη.Οι διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις του Σεπτεμβρίου και οι τέσσερις κάλπες του επόμενου έτους ενδέχεται να πυροδοτήσουν μια αλυσίδα εξελίξεων που θα οδηγήσει στην απομάκρυνσή του.
Στους διαδρόμους της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης διεξάγονται ήδη χαμηλόφωνες συζητήσεις για το ενδεχόμενο ενεργοποίησης της διαδικασίας αντικατάστασης του καγκελάριου (Kanzlertausch), καθώς η απουσία μιας σαφούς και συνεκτικής στρατηγικής από την πλευρά του Μερτς ενισχύει τον φόβο για μια παρατεταμένη πολιτική κρίση.
