Η οικονομική ανισότητα και το οικονομικό στρες αποδυναμώνουν την εμπιστοσύνη στη δημοκρατία, με πολλούς πολίτες να θεωρούν ότι το σύστημα είναι στημένο για τους πλούσιους και αδιάφορο για τις καθημερινές ανάγκες. Το συμπέρασμα προκύπτει από νέα έρευνα που δείχνει αυξανόμενη αμφισβήτηση για τον τρόπο λειτουργίας των οικονομιών και των κυβερνήσεων.
Οι άνθρωποι σε ολόκληρη την G20 θέλουν να μετασχηματιστούν οι οικονομίες τους, όμως δεν εμπιστεύονται πλέον τις κυβερνήσεις τους για να οδηγήσουν αυτή την αλλαγή. Το εύρημα βρίσκεται στην καρδιά της Έρευνας Γη για Όλους 2026, με τίτλο Ανακατασκευή εμπιστοσύνης: Στημένες οικονομίες, κατακερματισμένες κοινωνίες και η ανάγκη για αλλαγή, η οποία βασίζεται σε έρευνα της Ipsos σε 17 χώρες για λογαριασμό της Earth4All.
Ενώ τα δύο τρίτα λένε ότι η δημοκρατία είναι ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης, τέσσερις στους δέκα υποστηρίζουν ότι ένας ισχυρός ηγέτης θα υπηρετούσε καλύτερα τη χώρα τους. Η υποστήριξη για τη δημοκρατία παραμένει ισχυρή κατ αρχήν, αλλά στην πράξη αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο.
Επτά στους δέκα ερωτηθέντες, ή 70%, λένε ότι υπάρχει υπερβολικά μεγάλη οικονομική ανισότητα στη χώρα τους. Σχεδόν τα δύο τρίτα, 65%, πιστεύουν ότι το σύστημα είναι στημένο προς όφελος των πλουσίων και ισχυρών, ενώ το 69% ζητεί σημαντικές αλλαγές στο οικονομικό σύστημα, έναντι μόλις 8% που διαφωνούν.
Παρά τη σαφή εντολή για αλλαγή, η εμπιστοσύνη στις κυβερνήσεις ότι μπορούν να την υλοποιήσουν έχει υποχωρήσει. Μόνο το 31% πιστεύει ότι η κυβέρνησή τους θα λάβει αποφάσεις που θα ωφελούν την πλειοψηφία των ανθρώπων σε είκοσι ή τριάντα χρόνια από σήμερα, από 39% το 2024.
Η εικόνα αυτή διαπερνά και τον ευρύτερο κοινωνικό ιστό. Τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων, 67%, λένε ότι η χώρα τους είναι πιο διχασμένη από ό,τι πριν από μια δεκαετία, αναφέροντας ένταση μεταξύ υποστηρικτών διαφορετικών πολιτικών κομμάτων, μεταξύ ατόμων με υψηλά και χαμηλά εισοδήματα, μεταξύ μεταναστών και γηγενών, αλλά και μεταξύ όσων ανησυχούν για το κλίμα και όσων είναι σκεπτικιστές.
Η Kate Pickett, συν-συγγραφέας της έκθεσης, καθηγήτρια για την Κατανόηση των Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Υόρκης, μέλος της Λέσχης της Ρώμης και συν-συγγραφέας του βιβλίου The Spirit Level, δήλωσε ότι άνθρωποι από όλο το φάσμα εισοδήματος, σε κάθε χώρα, έχουν καταλήξει στην ίδια διάγνωση: πως το σύστημα είναι στημένο και η ανισότητα έχει φτάσει σε υπερβολικό βαθμό. Πρόσθεσε ότι η κατάρρευση της εμπιστοσύνης είναι βαθιά ανησυχητική, επειδή όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν πως η κυβέρνησή τους θα ενεργήσει προς το συμφέρον τους μακροπρόθεσμα, διαβρώνεται η αίσθηση του κοινού μέλλοντος από το οποίο εξαρτώνται οι υγιείς κοινωνίες.
Η ίδια σημείωσε επίσης ότι, όταν οι πολίτες καταλήγουν στο συμπέρασμα πως η δημοκρατική διαδικασία είναι ανίκανη να ενεργήσει προς το μακροπρόθεσμο συμφέρον του ευρύτερου κοινού, η αίσθηση ενός κοινού μέλλοντος υποχωρεί. Όπως είπε, αυτή η κατάρρευση πλέον διαταράσσει ορατά τον κοινωνικό ιστό και συνοδεύεται από διευρυνόμενες εντάσεις ανάμεσα σε κομματικούς αντιπάλους, ομάδες υψηλού και χαμηλού εισοδήματος, γηγενείς πολίτες και μετανάστες, καθώς και όσους ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή και όσους παραμένουν σκεπτικιστές.
Η υποστήριξη για την ίδια τη δημοκρατία παραμένει ισχυρή κατ αρχήν, καθώς το 68% λέει ότι είναι ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης της χώρας του, όμως στην πράξη αμφισβητείται όλο και περισσότερο. Το 40% δηλώνει ότι η χώρα του θα ήταν σε καλύτερη θέση με έναν ισχυρό ηγέτη χωρίς περιορισμούς από το κοινοβούλιο και τις εκλογές, ποσοστό που ξεπερνά το μισό σε αρκετές χώρες με ανώτερο-μεσαίο εισόδημα.
Η έρευνα είναι η τρίτη σε σειρά που διεξάγει η Earth4All από το 2021 για τις μεταβαλλόμενες στάσεις του κοινού απέναντι στην αλλαγή του κοινωνικού και πολιτικού συστήματος. Ο Owen Gaffney, συν-συγγραφέας της έκθεσης και πρόεδρος της αφηγηματικής ομάδας της Earth4All, είπε ότι η έρευνα καταγράφει ένα κενό που η οργάνωση παρακολουθεί εδώ και αρκετά χρόνια, με το κοινό να ζητά συστημική οικονομική αλλαγή και την κυρίαρχη πολιτική να αποτυγχάνει να την προσφέρει.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι, όταν αυτό το κενό μένει άλυτο, το καλύπτει όποιος είναι πρόθυμος να υποσχεθεί πρώτα ριζική αλλαγή, με δημοκρατικές διασφαλίσεις ή χωρίς. Όπως ανέφερε, η ευκαιρία βρίσκεται σε ένα νέο είδος κοινωνικού συμβολαίου, που θα λαμβάνει σοβαρά υπόψη την κλίμακα της αλλαγής που ζητούν οι άνθρωποι και θα την προσφέρει με δίκαια και δημοκρατικά μέσα.
Η έρευνα διεξήχθη από την Ipsos σε χώρες της G20 μαζί με τη Σουηδία. Η Κίνα και η Σαουδική Αραβία αποκλείστηκαν λόγω ευαισθησίας γύρω από ζητήματα πολιτικής φύσης, ενώ η Ρωσία αποκλείστηκε λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι 17 χώρες που συμμετείχαν αντιπροσωπεύουν συνολικά το 58% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το 38% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 37% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂ από ορυκτά καύσιμα και τη βιομηχανία.
Το Earth4All είναι μια διεθνής πρωτοβουλία για την επιτάχυνση των συστημικών αλλαγών υπέρ ενός δίκαιου μέλλοντος σε έναν πεπερασμένο πλανήτη. Συνδυάζει την καλύτερη διαθέσιμη επιστήμη με τη νέα οικονομική σκέψη, με στόχο να εντοπίσει τις αλλαγές που χρειάζονται για να δημιουργηθεί ευημερία για όλους.
Η πρωτοβουλία υποστηρίζει πέντε βασικούς τρόπους στροφής για την επίτευξη ευημερίας για όλους εντός των ορίων του πλανήτη: εξάλειψη της φτώχειας μέσω πράσινων επενδύσεων και διαγραφής χρεών για τις φτωχότερες χώρες, μείωση της ανισότητας με υψηλότερους φόρους στο κορυφαίο 10%, ενίσχυση των δικαιωμάτων των εργαζομένων και εισαγωγή ταμείων πολιτών, ενδυνάμωση των γυναικών με μεγαλύτερη πρόσβαση στην εκπαίδευση και ισότιμες συντάξεις, αλλαγές στα συστήματα τροφίμων με μείωση των αποβλήτων και ανακοπή της μετατροπής άγριων τοπίων σε γεωργική γη, καθώς και αλλαγές στη χρήση ενέργειας με σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, ηλεκτροδότηση των πάντων και επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές και την ενεργειακή απόδοση.
