Την ώρα που πύραυλοι και drones διασχίζουν τον ουρανό από την Ευρώπη έως τη Μέση Ανατολή, ένας άλλος, αθέατος αλλά εξίσου επικίνδυνος ανταγωνισμός εξελίσσεται στον βυθό των ωκεανών. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα υποβρύχια καλώδια, με κράτη και εταιρείες να ενισχύουν την άμυνά τους απέναντι σε απειλές που αυξάνονται.
Τόσο τα κράτη όσο και οι εταιρείες επενδύουν μεγάλα ποσά σε νέες τεχνολογίες για υποβρύχια χρήση, καθώς εντείνονται οι ανησυχίες για την ευπάθεια κρίσιμων υποδομών, όπως καλώδια τηλεπικοινωνιών και αγωγοί ενέργειας που διασχίζουν τον βυθό.
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στο λεγόμενο υβριδικό πόλεμο, έναν όρο που περιλαμβάνει κυβερνοεπιθέσεις, ενεργειακό σαμποτάζ, παραπληροφόρηση και οικονομική πίεση, με ή χωρίς συμβατικές στρατιωτικές μεθόδους.
«Είναι το μεταβαλλόμενο περιβάλλον απειλών που έφερε αυτό το ζήτημα στο προσκήνιο», δήλωσε η Κάτια Μπέγκο (Katja Bego), ανώτερη ερευνήτρια στο Chatham House, στο CNBC.
Οι ραγδαίες εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη, τα drones και την αυτόνομη τεχνολογία ανοίγουν επίσης τον δρόμο για νέες προσεγγίσεις στην υποβρύχια επιτήρηση, πρόσθεσε.
Από αυτόνομα υποβρύχια οχήματα έως αισθητήρες που συνδέονται με υποβρύχια καλώδια, κυβερνήσεις και στρατιωτικές συμμαχίες αναζητούν τρόπους για καλύτερη παρακολούθηση των υποδομών που στηρίζουν την παγκόσμια οικονομία.
«Ολόκληρη η οικονομία μας βασίζεται σε αυτό», ανέφερε η Μπέγκο.
Τον Σεπτέμβριο του 2022, μήνες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, εκρήξεις προκάλεσαν ρήξεις στους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα.
Οι ερευνητές κατέληξαν ότι οι αγωγοί, που είχαν κατασκευαστεί για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τη Ρωσία στη Γερμανία, είχαν υποστεί σκόπιμη δολιοφθορά.
Το περιστατικό αυτό, μαζί με ζημιές σε υποθαλάσσιες υποδομές σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως η Αρκτική – όπου εξελίσσεται παράλληλα και ο ανταγωνισμός για την κυριαρχία επί του ορυκτού πλούτου και των εμπορικών διαδρομών – και η περιοχή κοντά στην Ταϊβάν, έχει στρέψει την προσοχή των κυβερνήσεων σε τρωτά σημεία που είχαν παραμεληθεί τις δεκαετίες μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, σύμφωνα με την Μπέγκο.
«Αυτό το θέμα έχει παραμεληθεί για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, οπότε υπάρχει πολύς δρόμος να καλυφθεί», είπε.
Περισσότερα από 1,5 εκατομμύρια χιλιόμετρα υποθαλάσσιων καλωδίων επικοινωνιών βρίσκονται σε λειτουργία παγκοσμίως από τις αρχές του 2026, σύμφωνα με την TeleGeography, εταιρεία έρευνας τηλεπικοινωνιών που παρακολουθεί τα παγκόσμια υποθαλάσσια καλωδιακά δίκτυα.
Παράλληλα με τα καλώδια τηλεπικοινωνιών και τους αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου, ένα διαρκώς μεγαλύτερο δίκτυο υποθαλάσσιων καλωδίων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας συνδέει τις αγορές ρεύματος και μεταφέρει ενέργεια από υπεράκτια αιολικά πάρκα προς την ξηρά.
Η εκτεταμένη χρήση drones στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας έχει δείξει πώς τα αυτόνομα συστήματα που λειτουργούν εξ αποστάσεως μπορούν να αλλάξουν τη φύση του πολέμου.
Η Μπέγκο χαρακτήρισε το θαλάσσιο περιβάλλον ως «τον επόμενο λογικό τομέα».
Οι εταιρείες του τομέα της άμυνας προετοιμάζονται ήδη για αυτή τη μεταβολή.
Η ιταλική ναυπηγική εταιρεία Fincantieri ανακοίνωσε τον Ιούλιο τα σχέδιά της να αποκτήσει πλειοψηφικά μερίδια σε τέσσερις εταιρείες, έναντι περίπου 600 εκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την επέκταση των δυνατοτήτων της στα υποβρύχια και επιφανειακά drones, τις θαλάσσιες τοπογραφικές έρευνες και τις υποβρύχιες επικοινωνίες.
Η εταιρεία αξιοποιεί την εμπειρία άνω του ενός αιώνα στα υποβρύχια για να περάσει, όπως λέει ο διευθύνων σύμβουλος Pierroberto Folgiero, από τον συμβατικό υποβρύχιο κόσμο σε έναν μη συμβατικό, που περιλαμβάνει μικρότερα υποβρύχια, drones και υποβρύχιες τηλεπικοινωνίες.
Σε συνέντευξή του στο CNBC τον Ιούλιο, ο Folgiero περιέγραψε τις υποβρύχιες τηλεπικοινωνίες ως τον πραγματικό καταλύτη αυτού του νέου οικοσυστήματος.
Ο ίδιος οραματίζεται τα μελλοντικά επιφανειακά πλοία να λειτουργούν ως μητρικά σκάφη, συντονίζοντας δίκτυα οχημάτων που κινούνται πάνω από τον βυθό και σε όλο το εύρος της υδάτινης στήλης.
Η Fincantieri δεν είναι η μόνη. Μεγάλοι όμιλοι της άμυνας, όπως η γαλλική Thales, έχουν αναπτύξει δραστηριότητες που καλύπτουν το σόναρ, τον ανθυποβρυχιακό πόλεμο, την ανίχνευση ναρκών και τα αυτόνομα υποβρύχια συστήματα, καθώς μικρές και μεγάλες εταιρείες διεκδικούν ρόλο στη νέα αγορά δραστηριοτήτων κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού.
Η Euroatlas, εταιρεία αμυντικής τεχνολογίας με έδρα τη Γερμανία, είναι μία ακόμη εταιρεία που έχει στραφεί προς τον δυνητικά κερδοφόρο τομέα της προστασίας του θαλάσσιου βυθού.
Έχει αναπτύξει το αυτόνομο υποβρύχιο όχημα GrayShark, το οποίο μπορεί να μεταβεί σε μια καθορισμένη περιοχή και να εκτελέσει αποστολή χωρίς συνεχή ανθρώπινο έλεγχο, σύμφωνα με την Verineia Codrean, διευθύντρια στρατηγικής και συνεργασιών της εταιρείας.
Το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να αποφεύγει εμπόδια και να ακολουθεί προκαθορισμένες οδηγίες όταν συναντά κάτι απροσδόκητο. Στην επιθεώρηση ενός αγωγού, για παράδειγμα, θα μπορούσε να εντοπίσει ένα αντικείμενο που μοιάζει με νάρκη, να αναφέρει την ανακάλυψη και να περιμένει από χειριστή να αποφασίσει αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Αντί να φυλάσσεται κάθε μίλι καλωδίου με πολεμικά πλοία, η Codrean περιγράφει ένα μέλλον με στόλους αυτόνομων οχημάτων που θα περιπολούν συνεχώς στρατηγικές περιοχές του θαλάσσιου βυθού και θα συγκεντρώνονται όταν κάποιο από αυτά εντοπίσει κάτι ασυνήθιστο.
«Είναι πρακτικά αδύνατο να καλυφθεί ολόκληρος ο ωκεανός», δήλωσε η Codrean στο CNBC.
«Απλώς πρέπει να γνωρίζουμε ποιες είναι οι περιοχές που παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ώστε να έχουμε συνεχή εικόνα για το τι συμβαίνει εκεί».
Υποστήριξε ότι πρόκειται ουσιαστικά για πρόβλημα κλίμακας, καθώς φρεγάτες, υποβρύχια και αεροσκάφη θαλάσσιας περιπολίας είναι υπερβολικά ακριβά και σπάνια για να διατηρούν συνεχή παρουσία στις τεράστιες περιοχές όπου βρίσκονται καλώδια, αγωγοί και άλλα στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία.
«Ο υποβρύχιος χώρος αντιμετωπίζει ένα ευρύτερο φάσμα προβλημάτων που δεν υπήρχε μέχρι τώρα», είπε, προσθέτοντας ότι, από μαθηματική άποψη, τα επανδρωμένα μέσα δεν μπορούν να βρίσκονται παντού όταν εμφανίζονται τέτοια ζητήματα, είτε πρόκειται για σαμποτάζ είτε για κίνηση από εχθρικό υποβρύχιο.
Τα αυτόνομα οχήματα δεν αναπτύσσονται μόνο για την παρακολούθηση των υποδομών.
Παράλληλα με τον ανθυποβρυχιακό πόλεμο, όπου υποβρύχια στοχεύουν άλλα επανδρωμένα υποβρύχια, η Codrean μιλά και για τις λεγόμενες αποστολές κατά των αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων (AUV), που αποσκοπούν στην ανίχνευση, την παρακολούθηση και την αναγνώριση αυτόνομων και μη επανδρωμένων υποβρύχιων οχημάτων που χειρίζονται άλλες χώρες.
«Ό,τι κατασκευάζουμε εμείς, το κατασκευάζουν και οι μη σύμμαχοί μας ή οι εχθροί μας», είπε.
«Επειδή και άλλοι κατασκευάζουν αυτόνομα υποβρύχια οχήματα, πρέπει να είσαι σε θέση να διακρίνεις ποια προέρχονται από χώρες φιλικές προς το ΝΑΤΟ ή συμμάχους και ποια δεν προέρχονται από φιλικές χώρες», πρόσθεσε η Codrean.
Αυτό αυξάνει την πιθανότητα περισσότερων συγκρούσεων μεταξύ μηχανών κάτω από την επιφάνεια.
Ωστόσο, η Codrean δεν αναμένει ότι τα αυτόνομα οχήματα θα αντικαταστήσουν τα συμβατικά υποβρύχια και πολεμικά πλοία. «Δεν θα ήμουν τόσο κατηγορηματική ώστε να πω ότι θα είναι μόνο drones εναντίον drones, αλλά σίγουρα θα υπάρξει πολύ μεγαλύτερη δραστηριότητα από drones εναντίον drones, μέχρι να χρειαστεί να παρέμβει και ένα επανδρωμένο μέσο», είπε.
Αντίθετα, εκτιμά ότι οι ναυτικές δυνάμεις θα συνδυάζουν όλο και περισσότερο επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα, κάνοντας τη διαλειτουργικότητα μεταξύ τους ολοένα πιο σημαντική.
Ενώ ο Folgiero της Fincantieri ανέφερε ότι οι υποβρύχιες τηλεπικοινωνίες αποτελούν τον πραγματικό καταλύτη για τον αναδυόμενο υποβρύχιο τομέα, η Codrean υποστήριξε ότι οι εξελίξεις στις ακουστικές και άλλες υποβρύχιες επικοινωνίες σημαίνουν πως το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η εμβέλεια και η αυτονομία.
Η Euroatlas αναπτύσσει επίσης έκδοση του GrayShark με κυψέλες καυσίμου υδρογόνου, σχεδιασμένη για έως και 16 εβδομάδες υποβρύχιας λειτουργίας ή 8.000 ναυτικά μίλια, αν και η εταιρεία δεν έχει ακόμη αποδείξει αυτή την αυτονομία υποβρύχια.
Η Euroatlas δηλώνει ότι έχει υπογράψει συμβάσεις για το GrayShark αξίας άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ με ανώνυμους ευρωπαϊκούς ναυτικούς φορείς. Η Codrean ανέφερε ότι τα οχήματα δεν είναι οπλισμένα, ενώ οι αποστολές τους περιλαμβάνουν επιτήρηση, ανίχνευση και αποτροπή.
Παρά τις επενδύσεις και τις τεχνολογικές εξελίξεις, ένα θεμελιώδες πρόβλημα παραμένει: κανείς δεν μπορεί ρεαλιστικά να προστατεύσει κάθε μίλι υποδομής στον βυθό της θάλασσας.
«Δεν νομίζω ότι κανείς, ακούγοντας τους εκπροσώπους του ΝΑΤΟ, θα ισχυριζόταν ότι μπορούμε να προστατεύσουμε ένα δίκτυο άνω του ενός εκατομμυρίου χιλιομέτρων», δήλωσε η Μπέγκο.
Η ευθύνη για την προστασία αυτής της υποδομής παραμένει επίσης ασαφής. Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας υποθαλάσσιας υποδομής ανήκει ή λειτουργεί από ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες παραδοσιακά αναλαμβάνουν τη συντήρηση ρουτίνας και την αντιμετώπιση τυχαίων ζημιών.
Ωστόσο, η προστασία τους από σκόπιμες παρεμβάσεις ή ακόμη και από ένα σενάριο πλήρους πολέμου φέρνει ολοένα και περισσότερο στο προσκήνιο τις κυβερνήσεις και τους στρατούς.
Σύμφωνα με την Μπέγκο, οι κυβερνήσεις πιέζουν για αυστηρότερα μέτρα ασφαλείας, από την ενίσχυση της παρακολούθησης έως την εγκατάσταση αισθητήρων και το θάψιμο των καλωδίων σε μεγαλύτερο βάθος. Τα μέτρα αυτά όμως μπορεί να είναι δαπανηρά, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα ποιος θα αναλάβει το κόστος και πού βρίσκεται τελικά η ευθύνη.
Το αποτέλεσμα, όπως είπε η Μπέγκο, πιθανότατα θα απαιτήσει πολύ στενότερη συνεργασία ανάμεσα στις κυβερνήσεις και στους ιδιοκτήτες υποδομών, πέρα από τα ρυθμιστικά μέτρα.
Η επενδυτική ευκαιρία προσελκύει εταιρείες και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, ενώ η Μπέγκο ανέφερε ότι η Ρωσία και η Κίνα επενδύουν επίσης σημαντικά στον υποβρύχιο τομέα.
«Είναι σαφές ότι διατίθενται πολύ περισσότερα χρήματα εξαιτίας αυτού, καθώς παρατηρείται μια τεράστια έκρηξη στις επενδύσεις σε drones», ανέφερε.
Ωστόσο, η αυτόνομη λειτουργία υποβρυχίως είναι πολύ δυσκολότερη από ό,τι στον αέρα.
Η ορατότητα είναι περιορισμένη, οι επικοινωνίες δύσκολες και τα σήματα δεν μεταδίδονται υποβρυχίως με τον ίδιο τρόπο όπως στον αέρα.
«Δεν πρόκειται για τεχνολογία που να πλησιάζει έστω και κατά διάνοια το επίπεδο των drones που βλέπουμε στην Ουκρανία», δήλωσε η Μπέγκο.
«Γίνεται πρόοδος, αλλά είναι πολύ δύσκολο», πρόσθεσε. «Τα τεχνολογικά εμπόδια είναι πραγματικά αρκετά σημαντικά».
Για τον λόγο αυτό, η Μπέγκο προειδοποίησε να μην αντιμετωπίζονται τα αυτόνομα υποβρύχια οχήματα ως τεχνολογική λύση που μπορεί να εξασφαλίσει την ασφάλεια του θαλάσσιου βυθού.
«Είναι χρήσιμα», είπε. «Πρόκειται κυρίως για αποτροπή και αποστολή μηνυμάτων. Είναι θετικό να υπάρχει ανάπτυξη σε αυτόν τον τομέα. Δεν είναι όμως η πανάκεια που θα λύσει το πρόβλημα».
Πηγή: ot.gr
