Τα καφέ επισκευής, οι γνώσεις που περνούν από γενιά σε γενιά και η χαρά να δίνεις λίγο περισσότερο χρόνο σε κάτι που θεωρούσες άχρηστο.
Ένα φωτιστικό που δεν ανάβει, μια φρυγανιέρα που σταμάτησε να λειτουργεί, ένα παντελόνι που σκίστηκε. Η πρώτη σκέψη, αρκετές φορές, είναι να αγοράσουμε καινούργιο. Η δεύτερη, να αφήσουμε το χαλασμένο σε κάποιο ντουλάπι, με την υπόσχεση ότι κάποια στιγμή θα ασχοληθούμε. Όσοι έχουμε ένα τέτοιο ντουλάπι γνωρίζουμε περίπου πόσο διαρκεί αυτή η υπόσχεση.
Υπάρχει, όμως, και μια τρίτη επιλογή. Να πάρουμε το αντικείμενο, να συναντήσουμε ανθρώπους που γνωρίζουν κάτι περισσότερο και να προσπαθήσουμε να το επισκευάσουμε μαζί.
Αυτή είναι η ιδέα των καφέ επισκευής, των λεγόμενων Repair Cafés. Πρόκειται για δωρεάν συναντήσεις, στις οποίες εθελοντές με διαφορετικές δεξιότητες βοηθούν τους επισκέπτες να επιδιορθώσουν καθημερινά αντικείμενα. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από τη Martine Postma στο Άμστερνταμ, το 2009, και, έκτοτε, διαδόθηκε σε πολλές χώρες.
Ένα παλιό Discman και μια καινούργια περιέργεια
Ένα από τα παραδείγματα που παρουσιάζει το ίδιο το δίκτυο έρχεται από την Ουτρέχτη. Ο εθελοντής Bas περιγράφει πως ένα Discman της δεκαετίας του 1990 τράβηξε την προσοχή ενός νεαρού. Του έδωσε εργαλεία για να ασχοληθεί με αυτό και το ενδιαφέρον του κράτησε. Αναφέρει επίσης έναν φοιτητή που έφτασε με μια φρυγανιέρα και βρήκε ευχαρίστηση στη διαδικασία της επισκευής και της μάθησης.
Κάπου εδώ βρίσκεται κάτι που αφορά και τη δική μας γενιά. Μπορούμε να χειριζόμαστε με άνεση αρκετές εφαρμογές, αλλά να στεκόμαστε αμήχανοι μπροστά σε ένα αντικείμενο που σταμάτησε να δουλεύει. Όχι επειδή αδιαφορούμε απαραίτητα. Ίσως επειδή δεν βρέθηκε κάποιος να μας δείξει ή επειδή συνηθίσαμε ότι η λύση βρίσκεται στην επόμενη αγορά.
Το να σου δείξει κάποιος πώς λειτουργεί κάτι είναι και ένας τρόπος να σου δώσει περισσότερη αυτονομία. Την επόμενη φορά μπορεί να καταλάβεις καλύτερα το πρόβλημα, να γνωρίζεις τι να ρωτήσεις ή πότε χρειάζεται να απευθυνθείς σε έναν επαγγελματία.
Οι μεγαλύτεροι έχουν κάτι να δείξουν
Στο Repair Café του Houten, στην Ολλανδία, μεγάλο μέρος των εθελοντών είναι άνω των εξήντα, ενώ συμμετέχουν και άνθρωποι άνω των ογδόντα. Η προσέλκυση νεότερων αποτελεί, όπως εξηγούν οι ίδιοι, ζήτημα συνέχειας και μεταφοράς γνώσεων.
Αυτή η συνάντηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο μεγαλύτερος άνθρωπος διαθέτει μια δεξιότητα που μπορεί να φανεί χρήσιμη. Ο νεότερος έχει την ευκαιρία να μάθει, να δοκιμάσει και να ρωτήσει χωρίς να χρειάζεται να γνωρίζει ήδη την απάντηση.
Και η συζήτηση αποκτά μια συγκεκριμένη αφορμή. Ένα ρούχο, ένα ποδήλατο, μια συσκευή. Δεν απαιτείται να συμφωνούμε στη μουσική, στην πολιτική ή στο πώς περνάμε τον ελεύθερο χρόνο μας για να συνεργαστούμε πάνω σε κάτι μικρό.
Ίσως, μάλιστα, μέσα από αυτή τη συνεργασία να βρούμε και περισσότερα πράγματα να πούμε.
Πριν το πετάξουμε
Ναι, αλλά δεν επισκευάζονται όλα. Προφανώς. Ούτε μπορεί μια εθελοντική συνάντηση να υποκαταστήσει κάθε επαγγελματία. Το ίδιο το δίκτυο επισημαίνει ότι οι επισκέπτες συχνά παραπέμπονται σε επαγγελματίες επισκευαστές.
Η αξία της προσπάθειας βρίσκεται και στο ότι μπαίνει ξανά η επισκευή στη συζήτηση. Πριν αποφασίσουμε ότι ένα αντικείμενο τελείωσε τον κύκλο του, μπορούμε να εξετάσουμε αν έχει ακόμη κάτι να προσφέρει.
Βέβαια, η ευθύνη δεν εξαντλείται στον καταναλωτή. Για να επισκευάζεται κάτι, χρειάζεται να έχει κατασκευαστεί με τρόπο που το επιτρέπει και να υπάρχουν τα κατάλληλα ανταλλακτικά. Η καλή διάθεση έχει όρια όταν συναντά προϊόντα που δυσκολεύουν ακόμη και την πρόσβαση στο εσωτερικό τους.
Δεν ξέρω, μπορεί να υπάρχει λίγος ρομαντισμός στην ιδέα μιας παρέας που μαζεύεται γύρω από ένα τραπέζι με εργαλεία. Μπορεί, πάλι να έχω μια τάση εξιδανίκευσης αρκετών γεγονότων και καταστάσεων.
Υπάρχει, όμως, και κάτι πολύ πρακτικό. Λιγότερα έξοδα, λιγότερα αντικείμενα στα σκουπίδια και μια γνώση που βρίσκει τον επόμενο άνθρωπό της.
Και ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε τι θα χρειαζόταν για μια τέτοια συνάντηση στη γειτονιά μας. Κάποιοι άνθρωποι, ένας διαθέσιμος χώρος και η διάθεση να ξεκινήσουμε. Το χαλασμένο φωτιστικό, πάντως, περιμένει ήδη στο ντουλάπι.
