Τρία χρόνια ευρωπαϊκής προσπάθειας για απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια δοκιμάζονται από τις αποφάσεις της Ουάσινγκτον. Η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει ζητούμενο για την ΕΕ, ενώ οι Έλληνες καταναλωτές εξακολουθούν να είναι εκτεθειμένοι στις διεθνείς ανατιμήσεις.
Μια νέα αντίφαση στη δυτική ενεργειακή πολιτική αναδεικνύει η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για τη συμφωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν σχετικά με την προμήθεια ρωσικού ντίζελ. Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να περιορίσει την ενεργειακή εξάρτησή της από τη Μόσχα, ο Αμερικανός πρόεδρος επιλέγει να χαλαρώσει τους περιορισμούς στις ρωσικές εξαγωγές, με βασικό επιχείρημα την ανάγκη αποκλιμάκωσης των τιμών των καυσίμων.
Σύμφωνα με την ανάρτηση του Τραμπ στις 9 Οκτωβρίου, η Ρωσία θα διαθέσει άμεσα περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ στην αμερικανική και την παγκόσμια αγορά. Στη συνέχεια, προβλέπονται άλλοι 500.000 τόνοι τον Νοέμβριο και ένα εκατομμύριο τόνοι αμέσως μετά. Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε, παράλληλα, ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόσθετης παράδοσης τριών εκατομμυρίων τόνων σε σύντομο χρονικό διάστημα, υπό την προϋπόθεση ότι θα το επιτρέψει η κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων. Εφόσον υλοποιηθούν όλες οι ποσότητες που περιέγραψε, το σύνολο θα ξεπεράσει τα 4,8 εκατομμύρια τόνους.
Η ανακοίνωση συνοδεύτηκε από την απόφαση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών να επιτρέψει προσωρινά, μέσω ειδικής άδειας, τις πωλήσεις ρωσικού ντίζελ στην παγκόσμια αγορά, παρά τους υφιστάμενους περιορισμούς. Η χαλάρωση προβλέπεται να διαρκέσει έξι μήνες, έως τον Απρίλιο του 2027. Πρόκειται για μια εντυπωσιακή αναστροφή της αμερικανικής πολιτικής, καθώς έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την ενίσχυση των μέτρων κατά των ρωσικών ενεργειακών εσόδων.
Ο Τραμπ παρουσίασε τη συμφωνία ως μέσο για τη γρήγορη μείωση των τιμών του ντίζελ, επικαλούμενος τις ανάγκες των Αμερικανών αγροτών, κτηνοτρόφων και οδηγών φορτηγών. Η ενεργειακή αναταραχή που συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν και τα προβλήματα εφοδιασμού έχουν αυξήσει την πίεση στην αμερικανική αγορά, καθιστώντας το κόστος των καυσίμων σημαντικό πολιτικό ζήτημα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι οι συγκεκριμένες ποσότητες δύσκολα θα επιφέρουν θεαματική και διατηρήσιμη πτώση των τιμών, καθώς παραμένουν οι περιορισμοί στην παγκόσμια διυλιστική ικανότητα και οι δυσκολίες στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική και οι αντιφάσεις της
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η ΕΕ επιτάχυνε την προσπάθεια διαφοροποίησης των ενεργειακών προμηθειών της, μέσα από το σχέδιο REPowerEU και τις κυρώσεις κατά της Μόσχας. Η μείωση της εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια αποτέλεσε βασικό στόχο, τόσο για τη χρηματοδότηση της ρωσικής πολεμικής μηχανής όσο και για την προστασία της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις γεωπολιτικές πιέσεις.
Η συμφωνία που ανακοίνωσε ο Τραμπ δεν ακυρώνει αυτομάτως αυτή την προσπάθεια, καθώς οι αμερικανικές και οι ευρωπαϊκές κυρώσεις αποτελούν διαφορετικά καθεστώτα. Αναδεικνύει, όμως, τα όρια μιας δυτικής στρατηγικής που δεν στηρίζεται σε ενιαίες προτεραιότητες. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν φθηνότερα καύσιμα για την εγχώρια αγορά τους, ενώ η Ευρώπη καλείται να διατηρήσει την πίεση προς τη Ρωσία, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τις οικονομικές συνέπειες της ενεργειακής κρίσης.
Το πρόβλημα είναι ότι η απεξάρτηση από έναν προμηθευτή δεν σημαίνει ενεργειακή ανεξαρτησία. Η αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων με εισαγωγές από άλλες χώρες δεν απαλλάσσει την Ευρώπη από τις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών ούτε από τις συνέπειες πολεμικών συγκρούσεων.
Και εδώ εντοπίζεται η ευρωπαϊκή αδυναμία. Οι Βρυξέλλες μπορούν να θέτουν φιλόδοξους στόχους, αλλά η πραγματική ανθεκτικότητα απαιτεί επενδύσεις, διαφοροποίηση των πηγών και ουσιαστική προστασία των καταναλωτών. Διαφορετικά, η ενεργειακή στρατηγική κινδυνεύει να παραμείνει μια πολιτική διακήρυξη που δοκιμάζεται κάθε φορά που αλλάζουν οι διεθνείς συσχετισμοί.
Η Ελλάδα αντιμέτωπη με τον λογαριασμό
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις έχουν άμεση οικονομική σημασία. Η εξάρτηση από εισαγόμενα πετρελαϊκά προϊόντα καθιστά την εγχώρια αγορά ευάλωτη στις διεθνείς μεταβολές, με τις επιπτώσεις να μην περιορίζονται στην τιμή που πληρώνει ο οδηγός στο πρατήριο.
Το ντίζελ αποτελεί βασικό καύσιμο για τις μεταφορές, τη διακίνηση εμπορευμάτων και σημαντικές παραγωγικές δραστηριότητες. Επομένως, μια παρατεταμένη αύξηση της τιμής του μπορεί να επιβαρύνει το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και να μεταφερθεί σταδιακά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Αντίστοιχα, μια αύξηση της διεθνούς προσφοράς θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση των τιμών, χωρίς όμως να εγγυάται αντίστοιχη ελάφρυνση για τους Έλληνες καταναλωτές. Η τελική τιμή επηρεάζεται επίσης από τη φορολογία, τα περιθώρια εμπορίας, το κόστος διύλισης και την ισοτιμία ευρώ – δολαρίου.
Το ζητούμενο, συνεπώς, είναι εάν η ελληνική κυβέρνηση διαθέτει αποτελεσματικά εργαλεία για να περιορίσει τις επιπτώσεις μιας νέας ενεργειακής αναταραχής και να διασφαλίσει ότι πιθανές μειώσεις στη διεθνή αγορά θα περάσουν στην πραγματική οικονομία.
Η συμφωνία Τραμπ – Πούτιν υπενθυμίζει ότι η ενέργεια παραμένει πρωτίστως ζήτημα ισχύος και συμφερόντων. Η Ευρώπη επιχείρησε να μετατρέψει την απεξάρτηση από τη Ρωσία σε στρατηγική επιλογή, χωρίς να εξαλείψει την ευαλωτότητά της. Και όσο οι διεθνείς κρίσεις καθορίζουν το ενεργειακό κόστος, τόσο οι πολίτες θα συνεχίζουν να πληρώνουν τις συνέπειες αποφάσεων που λαμβάνονται πολύ μακριά από αυτούς.
