Το ερώτημα αν κόβεται το ρουσφέτι είναι ρητορικό, διότι αυτή η πρακτική αποτελεί μία από τις πιο ανθεκτικές παθογένειες του ελληνικού κράτους.
Μια νοοτροπία που είναι βαθιά ριζωμένη στην πολιτική και κοινωνική λειτουργία του. Όλοι συμφωνούν πως η αντιμετώπισή του δεν είναι απλή υπόθεση ούτε μπορεί να επιτευχθεί με μεμονωμένες εξαγγελίες ή επικοινωνιακές κινήσεις. Απεναντίας, απαιτείται ένα συνεκτικό πλέγμα πολιτικών που θα μπορούν να αλλάζουν ουσιαστικά τον τρόπο λειτουργίας του κράτους.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια φαίνεται να παίζει η ενίσχυση του ψηφιακού κράτους. Όπως επισήμανε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, η ψηφιοποίηση διαδικασιών περιορίζει την ανθρώπινη παρέμβαση, άρα και τις δυνατότητες για εξυπηρετήσεις «κάτω από το τραπέζι». Παραδείγματα όπως η ψηφιακή ειδοποίηση κλήσεων της Τροχαίας ή η διασύνδεση κρίσιμων φορέων με ανεξάρτητες αρχές δείχνουν ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα διαφάνειας. Παράλληλα, διαρθρωτικές αλλαγές, όπως η μεταφορά αρμοδιοτήτων σε ανεξάρτητους μηχανισμούς, στοχεύουν στη μείωση των περιθωρίων πολιτικής παρέμβασης. Σε αυτό το πλαίσιο, η λογική της κυβέρνησης είναι σαφής, αφού όσο λιγότερη διακριτική ευχέρεια υπάρχει, τόσο πιο δύσκολο γίνεται το ρουσφέτι.
Χρόνιες αδυναμίες και νέες προκλήσεις
Ωστόσο, η πραγματικότητα παραμένει σύνθετη. Οι πρόσφατες υποθέσεις που βρίσκονται υπό διερεύνηση και οι οποίες σχετίζονται με δημόσια πρόσωπα, όπως πχ του ΟΠΕΚΕΠΕ, αποδεικνύουν ότι το πρόβλημα δεν έχει εξαλειφθεί. Αντίθετα, έρχονται στην επιφάνεια χρόνιες αδυναμίες, αλλά και νέες προκλήσεις, όπως η διαχείριση της πληροφορίας και οι διαρροές που επηρεάζουν την κοινή γνώμη πριν ακόμη αποφανθεί η Δικαιοσύνη.
Η λειτουργία της Δικαιοσύνης
Εδώ αναδεικνύεται και ένας δεύτερος κρίσιμος παράγοντας που σχετίζεται με τη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητά της είναι καθοριστικές, όχι μόνο για την απόδοση ευθυνών αλλά και για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών. Καθυστερήσεις που οδηγούν σε παραγραφές υπονομεύουν κάθε προσπάθεια κάθαρσης και ενισχύουν την αίσθηση ατιμωρησίας.
Μην ξεχνάμε το τεκμήριο της αθωότητας
Την ίδια στιγμή, δεν μπορεί να αγνοηθεί η σημασία του τεκμηρίου αθωότητας. Σε μια εποχή όπου η δημόσια καταδίκη συχνά προηγείται της δικαστικής κρίσης, η ανάγκη για ψύχραιμη διαχείριση της πραγματικότητας είναι επιτακτική. Και αυτό διότι κάθε κοινωνία οφείλει να απαιτεί διαφάνεια και λογοδοσία από όσους την κυβερνούν, χωρίς όμως να διολισθαίνει σε πρόωρα και ως εκ τούτου βιαστικά συμπεράσματα.
Συνοψίζοντας, το ρουσφέτι δεν «κόβεται» από τη μία μέρα στην άλλη. Περιορίζεται σταδιακά μέσα από θεσμικές παρεμβάσεις, με τη συνδρομή της τεχνολογικής προόδου και ισχυρούς ελεγκτικούς μηχανισμούς. Το στοίχημα δεν είναι μόνο πολιτικό αλλά βαθιά κοινωνικό, καθώς αφορά τη μετάβαση από μια κουλτούρα εξυπηρετήσεων σε μια κουλτούρα ισονομίας. Και αυτή η μετάβαση απαιτεί χρόνο, συνέπεια και διαρκή έλεγχο.
