«Είναι φίλος μου». Μια φράση του Ντόναλντ Τραμπ, μπροστά στις κάμερες, αρκούσε για να συμπυκνώσει την αμηχανία της Ευρώπης απέναντι στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Την ώρα που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στηρίζουν την Ουκρανία, επιβάλλουν κυρώσεις στη Ρωσία και επενδύουν δισεκατομμύρια στην αμυντική τους θωράκιση, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται να αντιμετωπίζει τον Βλαντίμιρ Πούτιν ως έναν προσωπικό συνομιλητή με τον οποίο μπορεί να συνεννοηθεί και να οικοδομήσει μια νέα σχέση.
Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ στη Σενζέν της Κίνας, στο περιθώριο της συνόδου της APEC, δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική φωτογραφία. Είναι μια εικόνα που αποτυπώνει την επιστροφή της πολιτικής των ισχυρών, με τις μεγάλες δυνάμεις να διεκδικούν τον καθορισμό των διεθνών ισορροπιών και τις υπόλοιπες χώρες να κινδυνεύουν να βρεθούν στη θέση του θεατή.
Η Ευρώπη, που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των συνεπειών του πολέμου στην Ουκρανία, απουσιάζει από το τραπέζι των αποφάσεων. Και αυτή η απουσία δεν είναι απλώς συμβολική.
«Είναι φίλος μου» – Το μήνυμα Τραμπ προς τον Πούτιν
Πριν από την τριμερή συνάντηση, ο Τραμπ είχε κατ’ ιδίαν επαφές με τον Ρώσο και τον Κινέζο πρόεδρο. Κατά τη συνάντησή του με τον Πούτιν, οι δύο άνδρες αντάλλαξαν χειραψία, με τον Αμερικανό πρόεδρο να τον αποκαλεί «φίλο μου» και να δηλώνει ότι οι δυο τους γνωρίζονται εδώ και πολλά χρόνια, αφήνοντας να εννοηθεί πως μπορούν να προκύψουν «πολλά υπέροχα πράγματα» από τη μεταξύ τους συνεννόηση.
Trump to Putin: Who is he? It’s my friend. Nice to see you. https://t.co/WXoYtBzfLi
— Clash Report (@clashreport) November 19, 2026
Η εικόνα αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη στάση που έχει υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Οι κυρώσεις, η οικονομική και στρατιωτική στήριξη του Κιέβου, οι προσπάθειες περιορισμού της ρωσικής επιρροής και η συζήτηση για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας αποτελούν βασικούς άξονες της πολιτικής των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Για την Ουάσιγκτον, ωστόσο, η Ρωσία φαίνεται να αποτελεί έναν συνομιλητή με τον οποίο μπορούν να αναζητηθούν συμφωνίες, ακόμη και όταν οι διαφωνίες παραμένουν βαθιές. Ο Τραμπ επιδιώκει να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που μπορεί να διαπραγματευτεί με όλους και να κλείσει ανοιχτά μέτωπα. Το ερώτημα είναι ποιο τίμημα μπορεί να έχει αυτή η προσέγγιση για την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Ουκρανία κινδυνεύει να γίνει υπόθεση των ισχυρών
Το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό άγχος δεν αφορά μόνο τις θερμές χειραψίες μεταξύ Τραμπ και Πούτιν, αλλά το ενδεχόμενο να διαμορφωθεί μια συμφωνία για τον πόλεμο χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της ίδιας της Ουκρανίας.
Ο πόλεμος βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων, ωστόσο η διπλωματική κινητικότητα διεξάγεται μεταξύ ηγετών που διαθέτουν τη δύναμη να επηρεάσουν καθοριστικά την πορεία του. Η Ουκρανία, που πληρώνει με ανθρώπινες ζωές και καταστροφές το τίμημα της ρωσικής εισβολής, δεν συμμετέχει στην τριμερή συνάντηση. Το ίδιο ισχύει για τις ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες θα κληθούν να διαχειριστούν τις συνέπειες οποιασδήποτε συμφωνίας για την ασφάλεια της ηπείρου τους.
Η ανησυχία για μια νέα Γιάλτα, όπου οι μεγάλες δυνάμεις θα χαράξουν σφαίρες επιρροής εις βάρος μικρότερων χωρών, μπορεί να μην ανταποκρίνεται πλήρως στις σημερινές συνθήκες. Ωστόσο, η σύγκριση δεν είναι τυχαία. Υπενθυμίζει ότι όταν οι ισχυροί διαπραγματεύονται μεταξύ τους, οι λαοί που επηρεάζονται από τις αποφάσεις τους δεν είναι πάντα εκείνοι που έχουν τον τελευταίο λόγο.
Η συνάντηση που δεν χρειαζόταν συμφωνία για να πετύχει
Οι προσδοκίες για ουσιαστικές συμφωνίες στη Σενζέν ήταν περιορισμένες. Οι τρεις ηγέτες είχαν διαφορετικές προτεραιότητες, από τον πόλεμο στην Ουκρανία και το Ιράν έως το εμπόριο, την τεχνολογία και τον πυρηνικό ανταγωνισμό. Ωστόσο, η ίδια η συνάντηση είχε τη δική της πολιτική αξία.
Για τον Πούτιν, αποτέλεσε ευκαιρία επιστροφής σε ένα διεθνές περιβάλλον υψηλού επιπέδου, δίπλα στους ηγέτες δύο ισχυρότερων οικονομικά και πολιτικά χωρών, μετά τη διεθνή απομόνωση που ακολούθησε την εισβολή στην Ουκρανία. Για τον Σι Τζινπίνγκ, η Κίνα αναδείχθηκε σε διπλωματικό κέντρο, με τον ίδιο να εμφανίζεται ως συνομιλητής που μπορεί να συγκεντρώσει τις μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη. Ο Τραμπ, από την πλευρά του, επιχείρησε να προβάλει την προσωπική του ικανότητα να διατηρεί σχέσεις με ηγέτες που βρίσκονται σε αντιπαράθεση μεταξύ τους.
Η συνάντηση, επομένως, δεν χρειαζόταν απαραίτητα να καταλήξει σε κάποια ιστορική συμφωνία. Η εικόνα των τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι ήταν από μόνη της ένα πολιτικό μήνυμα, το οποίο ενισχύει την αντίληψη ότι η διεθνής τάξη διαμορφώνεται ολοένα περισσότερο μέσα από συνεννοήσεις μεταξύ των ισχυρών.
Το Βερολίνο επιχειρεί να απαντήσει στην κινεζική σύνοδο
Λίγες ώρες μετά τις επαφές στην Κίνα, η Ευρώπη επιχειρεί να διαμορφώσει τη δική της απάντηση. Στο Βερολίνο, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι συναντά τους Ευρωπαίους ηγέτες και τους εκπροσώπους του «Συνασπισμού των Προθύμων», με τη συμμετοχή Αμερικανών απεσταλμένων, σε μια προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι η ευρωπαϊκή πλευρά δεν θα μείνει εκτός των επόμενων διαπραγματεύσεων.
Ο Ουκρανός πρόεδρος έχει θέσει ως προτεραιότητες την ενίσχυση της αεράμυνας, την ενεργειακή και οικονομική υποστήριξη, τη διπλωματική οδό και τις εγγυήσεις ασφαλείας για την επόμενη ημέρα του πολέμου. Παράλληλα, επιδιώκει την πλήρη συμμετοχή της Ευρώπης στη διαδικασία, γνωρίζοντας ότι μια συμφωνία που θα αφορά το μέλλον της Ουκρανίας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας δεν μπορεί να αφήσει εκτός τις χώρες που θα κληθούν να την εφαρμόσουν.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει ήδη απευθύνει σαφές μήνυμα προς τον Τραμπ, ζητώντας από τις ΗΠΑ να παραμείνουν ευθυγραμμισμένες με τους Ευρωπαίους συμμάχους. «Καμία έκπληξη», ήταν η χαρακτηριστική προειδοποίησή του, με την έκκληση προς την Ουάσιγκτον να παραμείνει στην πλευρά της Ευρώπης και της Ουκρανίας και να εργαστεί για μια πραγματική ειρήνη.
Η ευρωπαϊκή κινητοποίηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις διπλωματικές διαβουλεύσεις. Η Ουκρανία αντιμετωπίζει ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό, ενώ η ανάγκη για όπλα, πυραύλους αναχαίτισης και προστασία των ενεργειακών υποδομών γίνεται ακόμη πιο επιτακτική ενόψει του χειμώνα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει πρόσθετη χρηματοδότηση δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, την ώρα που η Γερμανία αναλαμβάνει ολοένα μεγαλύτερο βάρος στρατιωτικής υποστήριξης.
Η Ευρώπη προσπαθεί, επομένως, να αποδείξει ότι δεν αποτελεί απλώς έναν χρηματοδότη της Ουκρανίας, αλλά έναν πολιτικό παράγοντα που πρέπει να συμμετέχει στις αποφάσεις για το μέλλον της.
Η Ευρώπη περιμένει ακόμη την αμερικανική έγκριση
Η ευρωπαϊκή αδυναμία γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν αναλογιστεί κανείς τη σχέση της με τις ΗΠΑ. Για δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετώπιζε την αμερικανική στρατιωτική παρουσία ως βασικό πυλώνα της ασφάλειάς της. Η εξάρτηση αυτή, όμως, μετατρέπεται σε πολιτικό πρόβλημα όταν η αμερικανική ηγεσία επιλέγει να κινηθεί με βάση τις δικές της προτεραιότητες, χωρίς απαραίτητα να τις ταυτίζει με εκείνες των Ευρωπαίων συμμάχων.
Η Ευρώπη δεν είναι οικονομικά ή πολιτικά ασήμαντη. Διαθέτει ισχυρές οικονομίες, σημαντική διπλωματική επιρροή και τεράστιες δυνατότητες. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει τη δύναμή της σε ενιαία στρατηγική. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών, η εξάρτηση από την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα και η απουσία κοινής γραμμής σε κρίσιμα ζητήματα περιορίζουν την ικανότητά της να διαμορφώνει τις εξελίξεις.
Και όσο η Ευρώπη περιμένει από τον Τραμπ να την καθησυχάσει, να την προστατεύσει ή να της εξασφαλίσει μια θέση στις διαπραγματεύσεις, τόσο περισσότερο κινδυνεύει να επιβεβαιώσει την εικόνα ενός πολιτικού χώρου που έχει ισχύ, αλλά δεν ξέρει πώς να την αξιοποιήσει.
Η συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι μπορεί να μην οδηγήσει σε κάποια ιστορική συμφωνία. Το μήνυμα, όμως, έχει ήδη σταλεί. Οι μεγάλες δυνάμεις συζητούν για το μέλλον του κόσμου και η Ευρώπη παρακολουθεί από έξω, προσπαθώντας παράλληλα να διασφαλίσει ότι δεν θα μείνει εκτός των επόμενων διαπραγματεύσεων.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ο Τραμπ αποκαλεί «φίλο» τον Πούτιν. Είναι ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να χρειάζεται την έγκριση της Ουάσιγκτον για να αποκτήσει πολιτική υπόσταση. Και όσο δεν αποφασίζει να σταθεί πραγματικά στα δικά της πόδια, τόσο θα παραμένει εξωτερικός παρατηρητής σε εξελίξεις που καθορίζουν το δικό της μέλλον.
![]()
