Η προστασία της μητρότητας αποτελεί κατοχυρωμένο εργασιακό δικαίωμα στην Ελλάδα. Για εκατοντάδες όμως εργαζόμενες στα ερευνητικά κέντρα της χώρας, η εφαρμογή του στην πράξη παραμένει αμφίβολη.
Το τελευταίο διάστημα εργαζόμενοι του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο καταγγέλλουν ότι νέες μητέρες που απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή με δελτίο παροχής υπηρεσιών («μπλοκάκι») δεν απολαμβάνουν την ίδια προστασία με εργαζόμενες στον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα.
Σύμφωνα με τις καταγγελίες, αρκετές γυναίκες βλέπουν τις συμβάσεις τους να μη ανανεώνονται ενώ βρίσκονται σε περίοδο μητρότητας, καλούνται να επιστρέψουν στην εργασία λίγους μόλις μήνες μετά τον τοκετό ή δεν λαμβάνουν την πλήρη εννεάμηνη άδεια ανατροφής παιδιού.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη στις περιπτώσεις ερευνητικών προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ, το Ταμείο Ανάκαμψης ή άλλους ευρωπαϊκούς πόρους. Εκεί, σύμφωνα με εργαζόμενους και συνδικαλιστικούς φορείς, η ισχύουσα νομοθεσία αφήνει κενά, ενώ συχνά προκύπτουν περιορισμοί ως προς το ποιες δαπάνες θεωρούνται επιλέξιμες.
Χαρακτηριστική είναι μαρτυρία εργαζόμενου σε ερευνητικό κέντρο, ο οποίος περιγράφει την κατάσταση που αντιμετώπισε η σύζυγός του μετά τη γέννηση του παιδιού τους:
«Η γυναίκα μου καλείται να επιστρέψει στην εργασία της ενώ το παιδί δεν έχει κλείσει ούτε τον τέταρτο μήνα, με τις επιλογές βρεφικών σταθμών στην περιοχή μας να είναι σχεδόν ανύπαρκτες».
Σύμφωνα με καταγγελίες που έχουν κατατεθεί και στο παρελθόν, νέοι γονείς έχασαν τη δουλειά τους με τη λήξη των συμβάσεών τους, χωρίς να υπάρξει κάποια ειδική προστασία, ακόμη και σε περιπτώσεις μητέρων με βρέφη. Την ίδια στιγμή, στον ιδιωτικό τομέα προβλέπεται νομική προστασία από απόλυση για διάστημα έως και 18 μηνών μετά τον τοκετό.
Στον πυρήνα του ζητήματος βρίσκεται η ιδιαίτερη νομική θέση των ερευνητικών κέντρων, όπως το ΙΤΕ. Παρότι εποπτεύονται από το κράτος και εντάσσονται στους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, λειτουργούν ως Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ), γεγονός που δημιουργεί –όπως καταγγέλλουν εργαζόμενοι– μια διαρκή «γκρίζα ζώνη» στην εφαρμογή των εργασιακών δικαιωμάτων.
Το θέμα ανέδειξε με επίσημη επιστολή της στις 13 Μαΐου η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων σε Ερευνητικά Ιδρύματα Ιδιωτικού Δικαίου (Π.Ο.Σ.Ε.Ε.Ι.Ι.Δ.), απευθυνόμενη στα συναρμόδια υπουργεία και στο γραφείο του πρωθυπουργού. Η Ομοσπονδία κάνει λόγο για σοβαρή ανισότητα σε βάρος εργαζόμενων μητέρων και σημειώνει ότι όσες απασχολούνται με συμβάσεις ΙΔΟΧ ή ΑΠΥ συχνά αποκλείονται από την ειδική παροχή προστασίας μητρότητας, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεν καλύπτονται ούτε από τη ΔΥΠΑ.
Στην επιστολή επισημαίνεται ακόμη ότι ειδικά στα προγράμματα που χρηματοδοτούνται μέσω ΕΣΠΑ, Ταμείου Ανάκαμψης ή ΕΛΙΔΕΚ, οι διαχειριστικές αρχές συχνά δεν αποδέχονται ως επιλέξιμη δαπάνη την αμοιβή εργαζόμενης που κάνει χρήση της άδειας μητρότητας, με αποτέλεσμα –όπως αναφέρεται– να δημιουργούνται «μητέρες δύο ταχυτήτων» στον χώρο της έρευνας.
Η Π.Ο.Σ.Ε.Ε.Ι.Ι.Δ. ζητά νομοθετική ή κανονιστική παρέμβαση, ώστε η εννεάμηνη άδεια προστασίας της μητρότητας να εφαρμόζεται καθολικά για όλες τις εργαζόμενες στα ερευνητικά κέντρα, ανεξάρτητα από τη μορφή της σύμβασής τους.
Όπως υπογραμμίζει στην επιστολή της, η προστασία της μητρότητας «δεν νοείται να εξαρτάται από τον τύπο της σύμβασης, την πηγή χρηματοδότησης του ερευνητικού έργου ή τη νομική ιδιαιτερότητα του εκάστοτε φορέα», καλώντας την Πολιτεία να δώσει άμεση λύση σε ένα ζήτημα που, όπως σημειώνει, αφορά τόσο την ισότητα στην εργασία όσο και τη στήριξη της οικογένειας σε μια περίοδο έντονου δημογραφικού προβληματισμού.
