Πώς ο σκύλος δείχνει στρες ακόμη κι όταν μοιάζει ήρεμος; Πίσω από μια φαινομενικά ήσυχη στάση, ο σκύλος μπορεί να νιώθει έντονη πίεση χωρίς να τη δείχνει με εμφανείς αντιδράσεις.
Η ακινησία, η στάση του σώματος και μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά του είναι ενδείξεις που χρειάζονται προσοχή, γιατί δεν σημαίνουν πάντα ότι το ζώο αισθάνεται άνετα. Το ερώτημα είναι πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε όσα προσπαθεί να μας επικοινωνήσει.
Ο εκπαιδευτής σκύλων, Πάνος Κυριακόπουλος, ρίχνει φως σε όσα πρέπει να παρατηρούμε.
Όπως επισημαίνει, η απουσία έντονης αντίδρασης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας σκύλος αισθάνεται άνετα. Ένας σκύλος βρίσκεται σε ένα πολυσύχναστο εμπορικό κέντρο, με ανθρώπους να κινούνται γύρω του, δυνατούς ήχους να ακούγονται και άλλα σκυλιά να περνούν σε κοντινή απόσταση. Ο ίδιος δεν γαβγίζει, δεν τραβάει το λουρί και δεν δείχνει να αντιδρά. Για πολλούς, αυτή η εικόνα μπορεί να μοιάζει με ένδειξη ηρεμίας.
Ένας σκύλος που αισθάνεται άνετα συνήθως παρουσιάζει χαλαρούς μυς, φυσική στάση και ελεύθερη κίνηση.
Όταν ένας σκύλος δείχνει σημάδια δυσφορίας, δεν χρειάζεται να τον πιέσουμε να παραμείνει σε μια κατάσταση προκειμένου να «συνηθίσει»
Ο κ. Κυριακόπουλος διευκρινίζει πως ένας σκύλος μπορεί να μένει ακίνητος ή να μην εκδηλώνει έντονη συμπεριφορά, ενώ ταυτόχρονα βιώνει σημαντική συναισθηματική πίεση. Η συμπεριφορά του δεν πρέπει να κρίνεται μόνο από το τι κάνει, αλλά και από το πώς το κάνει, από τη στάση του σώματός του και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες βρίσκεται. Σημειώνει επίσης ότι η πραγματική ηρεμία δεν είναι απλώς η απουσία αντίδρασης· είναι μια κατάσταση στην οποία ο σκύλος μπορεί να επεξεργάζεται τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος χωρίς να αισθάνεται ότι απειλείται ή πιέζεται.
Η εξωτερική εικόνα ενός σκύλου δεν αποκαλύπτει πάντα όσα βιώνει. Για να κατανοήσουμε καλύτερα τη συμπεριφορά του, χρειάζεται να δώσουμε προσοχή και στις λιγότερο εμφανείς αντιδράσεις του.
«Στη συμπεριφορά των σκύλων, η αντίδραση στο στρες δεν εκδηλώνεται πάντοτε με γάβγισμα, έντονη κινητικότητα ή προσπάθεια απομάκρυνσης. Ορισμένοι σκύλοι μπορεί να αντιδράσουν με ακινησία, μια συμπεριφορά που περιγράφεται ως “πάγωμα” (freezing)», αναφέρει ο εκπαιδευτής.
Σε αυτήν την κατάσταση ο σκύλος, όπως επισημαίνει, περιορίζει τις κινήσεις του, παραμένει ακίνητος και μπορεί να δείχνει εξωτερικά ήσυχος. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδεχθεί το περιβάλλον ή ότι αισθάνεται ασφαλής. Μπορεί να βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης πίεσης ή να προσπαθεί να διαχειριστεί μια συνθήκη που τον δυσκολεύει.
Αντίστοιχα, ένας σκύλος που δεν αντιδρά όταν κάποιος τον πλησιάζει ή τον χαϊδεύει επίμονα δεν είναι απαραίτητα ένα ζώο που απολαμβάνει την επαφή, αναφέρει ο ίδιος.
Αφού η ακινησία δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ηρεμίας, το επόμενο βήμα είναι να παρατηρήσουμε προσεκτικά τη γλώσσα του σώματός του. Η συνολική εικόνα μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε πώς αισθάνεται ο σκύλος σε μια συγκεκριμένη συνθήκη.
Σύμφωνα με τον κ. Κυριακόπουλο, ιδιαίτερη σημασία έχει η συνολική στάση του σώματος. Ένας σκύλος που αισθάνεται άνετα συνήθως παρουσιάζει χαλαρούς μυς, φυσική στάση και ελεύθερη κίνηση.
Αντίθετα, ένα άκαμπτο σώμα, τα αυτιά τραβηγμένα προς τα πίσω, η ουρά χαμηλωμένη, το έντονο λαχάνιασμα χωρίς σωματική καταπόνηση και η εμφάνιση του λευκού μέρους των ματιών μπορεί να αποτελούν ενδείξεις δυσφορίας. Όταν, μάλιστα, εμφανίζονται πολλά από αυτά τα σημάδια ταυτόχρονα, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Η αναγνώριση των σημάτων δυσφορίας είναι σημαντική, αλλά εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουμε πώς να αντιδράσουμε. Η διαχείριση του περιβάλλοντος και η προσαρμογή των απαιτήσεων μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη αντιμετώπιση μιας δύσκολης κατάστασης.
Όπως λέει ο εκπαιδευτής, όταν ένας σκύλος δείχνει σημάδια δυσφορίας, δεν χρειάζεται να τον πιέσουμε να παραμείνει σε μια κατάσταση προκειμένου να «συνηθίσει».
Αντίθετα, είναι σημαντικό να αξιολογήσουμε αν το ερέθισμα είναι υπερβολικά έντονο και να προσαρμόσουμε ανάλογα την απόσταση, τη διάρκεια και τις απαιτήσεις.
Η σταδιακή εξοικείωση με ανθρώπους, άλλα ζώα, ήχους και διαφορετικά περιβάλλοντα, υπογραμμίζει ο κ. Κυριακόπουλος, μπορεί να βοηθήσει έναν σκύλο να αναπτύξει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Προϋπόθεση είναι η διαδικασία να πραγματοποιείται με τρόπο που να του επιτρέπει να παραμένει λειτουργικός, χωρίς να κατακλύζεται από τα ερεθίσματα.
Η σωστή διαχείριση των δύσκολων καταστάσεων συνδέεται άμεσα με την κατανόηση των αναγκών του σκύλου. Η εκπαίδευση, επομένως, δεν περιορίζεται στην εκμάθηση εντολών, αλλά περιλαμβάνει και την ανάπτυξη δεξιοτήτων που διευκολύνουν την καθημερινή συμβίωση.
Η εκπαίδευση, λοιπόν, όπως σημειώνει ο κ. Κυριακόπουλος, δεν αφορά αποκλειστικά την εκμάθηση εντολών. Αφορά και την ανάπτυξη δεξιοτήτων που βοηθούν τον σκύλο να διαχειρίζεται διαφορετικές συνθήκες. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε: όταν ένας σκύλος δεν αντιδρά, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν αισθάνεται. Μπορεί απλώς να προσπαθεί να μας επικοινωνήσει κάτι που δεν έχουμε μάθει ακόμη να αναγνωρίζουμε.
Τέλος, ο κ. Κυριακόπουλος λέει: «Με τη βοήθεια ενός επαγγελματία εκπαιδευτή, μαθαίνουμε να διαβάζουμε τη γλώσσα του σώματος και τα σημάδια ηρεμίας του σκύλου μας!».
Ο εκπαιδευτής σκύλων, Πάνος Κυριακόπουλος
● Ο κ. Πάνος Κυριακόπουλος είναι απόφοιτος της Σχολής Functional Dog Training Academy του Γιώργου Κυριακού.
Και, όπως λέει ο ίδιος: «Από την παιδική μου ηλικία λάτρευα τα ζώα, ιδιαίτερα τους σκύλους. Μεγαλώνοντας, θέλησα να αποκτήσω γνώσεις για τον τρόπο σκέψης τους και τη συμπεριφορά τους. Καθημερινά έρχομαι σε επαφή με πολλούς σκύλους και τους κηδεμόνες τους και τους βοηθώ να έχουν μια τέλεια καθημερινή συμβίωση. Χωρίς προβλήματα και ανεπιθύμητες συμπεριφορές».
