Στο Παρίσι, η Art Basel Paris βρέθηκε στο επίκεντρο, την ώρα που έξω από το Grand Palais διαδηλώσεις κατά της οικονομικής ανισότητας και της συγκέντρωσης πλούτου και εξουσίας κυριαρχούσαν στην επικαιρότητα.
Λίγα μέτρα πιο πέρα, καλοντυμένοι συλλέκτες, εκπρόσωποι μεγάλων γκαλερί και άνθρωποι της διεθνούς αγοράς τέχνης κινούνταν σχεδόν ανεπηρέαστοι, με έναν πίνακα να μπορεί να αλλάξει χέρια για περισσότερα από δέκα εκατομμύρια δολάρια.
Η αντίθεση ανάμεσα στις δύο εικόνες δύσκολα περνούσε απαρατήρητη. Όπως περιγράφει το Bloomberg, η φετινή διοργάνωση έμοιαζε αρχικά να εξελίσσεται σε έναν κόσμο προστατευμένο από όσα συνέβαιναν έξω από αυτόν.
Οι ημέρες αποκλειστικής πρόσβασης για τους σημαντικότερους συλλέκτες κύλησαν χωρίς προβλήματα, παρά τις προειδοποιήσεις για κινητοποιήσεις και επεισόδια.
Η έκθεση αποτελεί πάντοτε ένα κάλεσμα για δράση και μια δύναμη κινητοποίησης, δήλωσε την Τετάρτη ο διευθύνων σύμβουλος της Art Basel, Νόα Χόροβιτς, προσθέτοντας ότι αυτό γινόταν ιδιαίτερα αισθητό στη συγκεκριμένη συγκυρία.
Μία ημέρα αργότερα, όμως, η πραγματικότητα έξω από το Grand Palais ανέτρεψε τον προγραμματισμό.
Επισκέπτες περιηγούνται στη διεθνή έκθεση μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης Art Basel Paris, στο Grand Palais στο Παρίσι της Γαλλίας, στις 21 Οκτωβρίου 2026. Φωτογραφία: REUTERS/Abdul Saboor
Οι διαδηλώσεις έφτασαν μέχρι την Art Basel
Την Πέμπτη, οι διοργανωτές ανακοίνωσαν ότι η Art Basel Paris θα ολοκληρωνόταν την Παρασκευή, δύο ημέρες νωρίτερα από το προγραμματισμένο, εξαιτίας του ενδεχομένου νέων διαδηλώσεων στη γαλλική πρωτεύουσα κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου.
Σε ανακοίνωσή τους ξεκαθάρισαν ότι η απόφαση δεν ελήφθη ελαφρά τη καρδία, υπογραμμίζοντας πως η ασφάλεια όλων των εμπλεκομένων αποτελούσε απόλυτη προτεραιότητα.
Η εξέλιξη είχε ιδιαίτερο συμβολισμό. Μια διοργάνωση που είχε καταφέρει να προσελκύσει μερικούς από τους πλουσιότερους συλλέκτες του κόσμου, παρά την κοινωνική ένταση, αναγκαζόταν τελικά να προσαρμοστεί σε αυτήν.
Βέβαια, όπως επισημαίνει το Bloomberg, όταν ανακοινώθηκε το πρόωρο κλείσιμο, οι περισσότεροι μεγάλοι αγοραστές είχαν ήδη ολοκληρώσει τις επισκέψεις τους.
Πίνακες των 10 εκατομμυρίων δολαρίων
Οι αναφορές για τις πωλήσεις αποτυπώνουν την οικονομική πραγματικότητα της διεθνούς αγοράς τέχνης, τουλάχιστον στο ανώτερο επίπεδό της.
Η γκαλερί Hauser & Wirth ανακοίνωσε ότι πούλησε δύο έργα του 1965, έναν πίνακα του Γκέρχαρντ Ρίχτερ και έναν του Γκέοργκ Μπάζελιτς, με την τιμή καθενός να κυμαίνεται γύρω στα 10 εκατομμύρια δολάρια.
Αντίστοιχα, η David Zwirner ανέφερε την πώληση ενός έργου του Ρίχτερ έναντι 8,5 εκατομμυρίων δολαρίων και ενός πίνακα του Ρόμπερτ Ράιμαν για 4 εκατομμύρια.
Η Pace Gallery ανακοίνωσε επίσης ότι έργο του Ζαν Ντιμπιφέ, χρονολογημένο το 1964, πωλήθηκε για περισσότερα από 5 εκατομμύρια δολάρια.
Τα ποσά είναι εντυπωσιακά, αν και το Bloomberg διευκρινίζει ότι οι συγκεκριμένες πληροφορίες προέρχονται από τις ίδιες τις γκαλερί και δεν αποτελούν ανεξάρτητα επιβεβαιωμένα στοιχεία συναλλαγών.
Πίσω, όμως, από τις πωλήσεις εκατομμυρίων διαμορφώνεται μια λιγότερο εντυπωσιακή εικόνα.
Επισκέπτες περνούν μπροστά από το γλυπτό Tour Turbulente (1973-1981) του Ζαν Ντιμπιφέ, το οποίο εκτίθεται στο περίπτερο της γκαλερί Gladstone, στο πλαίσιο της διεθνούς έκθεσης μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης Art Basel Paris, στο Grand Palais του Παρισιού, στις 21 Οκτωβρίου 2026. Φωτογραφία: REUTERS/Abdul Saboor
Δύο διαφορετικοί κόσμοι στην αγορά της τέχνης
Η διεθνής αγορά τέχνης φαίνεται να κινείται με δύο ταχύτητες. Από τη μία, οι εξαιρετικά εύποροι συλλέκτες εξακολουθούν να επενδύουν τεράστια ποσά σε αναγνωρισμένους δημιουργούς του 20ού αιώνα. Από την άλλη, οι νεότεροι καλλιτέχνες και οι μικρότερες γκαλερί αντιμετωπίζουν σημαντικά μεγαλύτερες δυσκολίες.
Στην Art Basel Paris, οι πρώτες αναφορές από τις μικρότερες γκαλερί του δεύτερου επιπέδου ήταν αισθητά πιο συγκρατημένες σε σχέση με εκείνες των μεγάλων εκθετών.
Το γεγονός αναδεικνύει μια αντίφαση: η αγορά μπορεί να καταγράφει πωλήσεις πολλών εκατομμυρίων δολαρίων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ευημερία αφορά το σύνολο του καλλιτεχνικού κόσμου.
Από την Ελβετία στο Παρίσι: Η τέχνη ως διεθνής αγορά
Η Art Basel ξεκίνησε το 1970 στην Ελβετία, με συνιδρυτή τον σημαντικό έμπορο τέχνης Ερνστ Μπέγιελερ. Αρχικός στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένας χώρος συνάντησης συλλεκτών και εμπόρων τέχνης, με έμφαση στους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα.
Με την πάροδο των δεκαετιών, η διοργάνωση εξελίχθηκε σε έναν διεθνή θεσμό, επεκτεινόμενο στο Μαϊάμι, το Χονγκ Κονγκ και, από το 2022, στο Παρίσι.
Οι εκθέσεις της δεν περιορίζονται πλέον στις αίθουσες όπου παρουσιάζονται τα έργα. Συνοδεύονται από εγκαίνια, κοινωνικές εκδηλώσεις, ιδιωτικές συναντήσεις και πάρτι, μετατρέποντας την αγορά τέχνης σε ένα ευρύτερο πεδίο οικονομικής και κοινωνικής επιρροής.
Επισκέπτες περιηγούνται στη διεθνή έκθεση μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης Art Basel Paris, στο Grand Palais του Παρισιού, στις 21 Οκτωβρίου 2026. Φωτογραφία: REUTERS/Abdul Saboor
Η τέχνη, ο πλούτος και οι διαδηλωτές
Αυτή ακριβώς η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και στην οικονομική ισχύ βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής των διαδηλωτών.
Ορισμένοι από όσους απειλούσαν να διαταράξουν τη διοργάνωση κατηγορούσαν την Art Basel ότι διαιωνίζει τον ιμπεριαλισμό και την εξουσία της υπερεθνικής αστικής τάξης.
Για τους επικριτές της, επομένως, η έκθεση δεν αποτελούσε απλώς μια πολιτιστική διοργάνωση, αλλά και σύμβολο ενός οικονομικού συστήματος στο οποίο η τέχνη λειτουργεί ως προνόμιο όσων διαθέτουν τεράστια περιουσία.
Το πρόωρο κλείσιμο έδειξε ότι ακόμη και ένας θεσμός με τη διεθνή επιρροή της Art Basel δεν μπορούσε να παραμείνει εντελώς απομονωμένος από τις κοινωνικές εξελίξεις.
Ωστόσο, το ουσιαστικό ερώτημα είναι κατά πόσο οι κινητοποιήσεις επηρέασαν πραγματικά την οικονομική δραστηριότητα της έκθεσης.
Με τους σημαντικότερους συλλέκτες να έχουν ήδη πραγματοποιήσει τις αγορές τους και τα ακριβότερα έργα να έχουν βρει αγοραστές, η εικόνα που προκύπτει είναι περισσότερο σύνθετη.
Οι διαδηλώσεις κατάφεραν να αλλάξουν το πρόγραμμα της Art Basel Paris, όχι όμως, τουλάχιστον σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία, τους συσχετισμούς ισχύος στην κορυφή της αγοράς τέχνης.
