Η Λίζι Βελάσκεθ, συγγραφέας, YouTuber και ακτιβίστρια κατά του μισαναπηρισμού, έχει μάθει να δέχεται το μίσος σχεδόν καθημερινά.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στη ΔΕΘ — Δείτε το videoΗ Ελίζαμπεθ Αν Βελάσκεθ, που γεννήθηκε στις 13 Μαρτίου 1989, ήρθε στον κόσμο με μια εξαιρετικά σπάνια ασθένεια. Πάσχει από Σύνδρομο Marfan και λιποδυστροφία, δεν πρόκειται ποτέ να παχύνει όσο κι αν τρώει, δεν βλέπει από το ένα μάτι και αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα στην καρδιά.
Η εικόνα της προκαλεί δυσφορία σε πολλούς, τους φοβίζει, τους απομακρύνει και βγάζει στην επιφάνεια το μίσος τους. Η Βελάσκεθ δέχεται εκφοβισμό από παιδί και, στην εφηβεία, μετά τον αμείλικτο διαδικτυακό εκφοβισμό, αποφάσισε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη ρίζα του.
Στον σημερινό ψηφιακό πολιτισμό, όπου η εικόνα λειτουργεί ως το βασικό νόμισμα της επικοινωνίας και η προσοχή κρίνεται σε κλάσματα δευτερολέπτου, τα όρια ανάμεσα στην ψυχαγωγία, τον χλευασμό και την απανθρωποποίηση γίνονται όλο και πιο θολά. Η Βελάσκεθ το γνωρίζει καλύτερα από όλους.
Γνωστή πλέον στον διεθνή ακτιβισμό και σύμβολο αντίστασης απέναντι στην τοξικότητα του διαδικτύου, η 37χρονη ακτιβίστρια κατά του μισαναπηρισμού βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο μιας οργανωμένης διαδικτυακής επίθεσης.
«Χθες, κάποιος μοιράστηκε ένα βίντεο για μένα λέγοντας ότι πρέπει να πεθάνω. Σήμερα, μια φωτογραφία μου χρησιμοποιείται για να διαπομπευθεί και να υποτιμηθεί μια ολόκληρη κοινότητα — και έχει ήδη προβληθεί πάνω από 1,6 εκατομμύρια φορές».
View this post on Instagram
Η αφορμή για τη νέα δημόσια παρέμβαση της Βελάσκεθ δεν ήταν ένα μεμονωμένο ειρωνικό σχόλιο, αλλά μια συντονισμένη προσπάθεια απαξίωσής της.
Όπως αποκάλυψε η ίδια μέσω των λογαριασμών της, πρώτα ήρθε αντιμέτωπη με ένα βίντεο στο οποίο χρήστης υποστήριζε ανοιχτά ότι η ίδια πρέπει να πεθάνει.
Πριν προλάβει η κοινότητα να συνειδητοποιήσει το μέγεθος αυτής της λεκτικής βίας, η εικόνα της άρχισε να αναπαράγεται μαζικά, μετατρέποντάς την σε εργαλείο χλευασμού και υποτίμησης μιας ολόκληρης κοινωνικής ομάδας, των τρανς γυναικών.
«Έχω περάσει χρόνια μιλώντας ενάντια στον εκφοβισμό, το μίσος και την απανθρωποποίηση των άλλων. Δεν θα μείνω σιωπηλή όταν το πρόσωπό μου χρησιμοποιείται για να γίνει ακριβώς αυτό».
Η Βελάσκεθ δημοσιοποίησε την επίθεση και την κατήγγειλε δημόσια.
«Χθες, κάποιος μοιράστηκε ένα βίντεο για μένα λέγοντας ότι πρέπει να πεθάνω. Σήμερα, μια φωτογραφία μου χρησιμοποιείται για να διαπομπευθεί και να υποτιμηθεί μια ολόκληρη κοινότητα — και έχει ήδη προβληθεί πάνω από 1,6 εκατομμύρια φορές. Έχω περάσει χρόνια μιλώντας ενάντια στον εκφοβισμό, το μίσος και την απανθρωποποίηση των άλλων. Δεν θα μείνω σιωπηλή όταν το πρόσωπό μου χρησιμοποιείται για να γίνει ακριβώς αυτό», έγραψε.
Το περιστατικό αυτό είναι μέρος μιας ευρύτερης τάσης στις πλατφόρμες σύντομου βίντεο, όπου η σωματική αναπηρία, οι σπάνιες παθήσεις ή μια δημόσια εικόνα που αποκλίνει από την κανονικότητα εργαλειοποιούνται για την πρόκληση σοκ.
Χρήστες, συχνά νεαρής ηλικίας, χρησιμοποιούν φωτογραφίες ανθρώπων με ιδιαίτερα σωματικά χαρακτηριστικά για να προκαλέσουν αντιδράσεις αηδίας ή φόβου, μετατρέποντας την ανθρώπινη ύπαρξη σε ένα φτηνό οπτικό αστείο, σε ιογενή μιμίδια.
Η Βελάσκεθ γνωρίζει εδώ και χρόνια ότι η ορατότητα στο διαδίκτυο είναι ένα νόμισμα με δύο όψεις. Από τη μία δίνει βήμα σε φωνές που παλαιότερα έμεναν στο περιθώριο και από την άλλη εκθέτει τα πιο ευάλωτα άτομα στην ανελέητη κρίση μιας μάζας που προστατεύεται από την ανωνυμία της οθόνης.
Η ταχύτητα με την οποία εξαπλώνεται τέτοιο περιεχόμενο είναι τρομακτική. Μέσα σε λίγες ώρες, ένας άνθρωπος μπορεί να δει το πρόσωπό του να διασύρεται σε εκατομμύρια οθόνες σε όλο τον κόσμο, χωρίς καμία δυνατότητα ελέγχου ή απόσυρσης του υλικού. Αυτή η αίσθηση απόλυτης αδυναμίας είναι που κάνει τον αλγοριθμικό εκφοβισμό τόσο καταστροφικό για την ψυχική υγεία του ατόμου.
Η Βελάσκεθ ξέρει εδώ και χρόνια ότι η ορατότητα στο διαδίκτυο είναι ένα νόμισμα με δύο όψεις. Από τη μία προσφέρει βήμα σε φωνές που παλαιότερα περιθωριοποιούνταν, κι από την άλλη εκθέτει τα πιο ευάλωτα άτομα στην ανελέητη κρίση μιας μάζας που προστατεύεται από την ανωνυμία της οθόνης.
Όταν η εικόνα ενός ανθρώπου αποσυνδέεται από την ιστορία του, την προσωπικότητά του και την ίδια του την υπόσταση, μετατρέπεται σε απλό οπτικό ερέθισμα. Αυτή η διαδικασία απογύμνωσης είναι το πρώτο βήμα για την ολοκληρωτική απανθρωποποίηση, λέει στις ομιλίες της.
Η εικόνα μου δεν είναι όπλο 
Η απάντηση της Βελάσκεθ συνοψίζεται στη θέση ότι η μορφή της δεν είναι δημόσιο κτήμα για οικειοποίηση ή σάτιρα.
«Η εικόνα μου δεν είναι δική σας για να τη μετατρέπετε σε όπλο. Οι διαφορετικότητές μου δεν είναι το αστείο της υπόθεσης. Και η ταυτότητα κανενός ανθρώπου δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιείται ως προσβολή», συνέχισε στην τοποθέτησή της, αποδομώντας την κουλτούρα της ψηφιακής διαπόμπευσης.
«Δεν χρειάζεται να καταλαβαίνεις κάποιον για να σεβαστείς την ανθρωπιά του», γράφει για την απουσία ενσυναίσθησης, την κοινωνιοπάθεια και την αποσύνδεση της κατανόησης από τον σεβασμό.
Η διαδικασία του διαδικτυακού εκφοβισμού ακολουθεί ένα πολύ συγκεκριμένο μοτίβο. Πρώτα παρατηρείται η αποσύνδεση και η απανθρωποποίηση, όταν ο χρήστης βλέπει μια εικόνα ή ένα αστείο απόσπασμα και όχι έναν πραγματικό άνθρωπο.
Στη συνέχεια έρχεται η αλγοριθμική επιβράβευση, καθώς οι πλατφόρμες προωθούν το προκλητικό περιεχόμενο λόγω των πολλών κλικ.
Τέλος, έρχεται η κανονικοποίηση του μίσους, αφού η επαναλαμβανόμενη έκθεση μειώνει σταδιακά τα αντανακλαστικά ενσυναίσθησης του κοινού. Το μίσος γίνεται ιός.
Γεννημένη στο Όστιν του Τέξας, η Βελάσκεθ θα είναι για πάντα είκοσι εννιά, το πολύ τριάντα κιλά. Έχει ύψος 1,60, τεράστιο μέτωπο, λέει η ίδια, και το σώμα της είναι αδύναμο. Είναι εύθραυστη και το ξέρει.
Ως έφηβη έκανε πολλές χειρουργικές επεμβάσεις για να βελτιώσει την καθημερινότητά της, ενώ τα άλλα παιδιά την ταπείνωναν. Ο συστηματικός εκφοβισμός στις αλάνες και στο σχολείο δεν τη λύγισε. Έμαθε να αγνοεί τη μισαλλοδοξία, έγινε μαζορέτα στο κολέγιο, και είχε πάντα την οικογένεια και λίγους καλούς φίλους γύρω της ως ασπίδα.
«Δεν χρειάζεται να καταλαβαίνεις κάποιον για να σεβαστείς την ανθρωπιά του».
View this post on Instagram
Η πρώτη βίαιη σύγκρουσή της με τον ψηφιακό κόσμο έγινε όταν ήταν μόλις 17 ετών. Σερφάροντας στο YouTube, βρήκε τυχαία ένα βίντεο διάρκειας οκτώ δευτερολέπτων με τη φωτογραφία της. Ήταν 2007 και το βίντεο, που μετρούσε εκατομμύρια προβολές, είχε τίτλο «Η πιο άσχημη γυναίκα του κόσμου».
«Εάν κάποιος βλέπει δημοσίως το πρόσωπό σου, θα τυφλωθεί. Κάψτε την. Βάλε ένα πιστόλι στον κρόταφο και αυτοκτόνησε». Κάτω από το βίντεο με την εικόνα της τα σχόλια ήταν βιτριολικά και καλούσαν σε τερματισμό της ζωής της. Τότε η Βελάσκεθ πήρε το δικό της όπλο: την επαφή.
Ως αντίδοτο στο ψηφιακό δηλητήριο, η Βελάσκεθ ξεκίνησε το δικό της κανάλι στο YouTube για να απαντήσει στους ανώνυμους ευαγγελιστές του μίσους.
«Έκλαψα νύχτες ολόκληρες. Ήμουν μια έφηβη που νόμιζε ότι η ζωή της τελείωσε. Όμως κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι είχα δύο επιλογές: είτε να αφήσω αυτή τη μισαλλόδοξη μάζα να με καθορίσει είτε να πάρω τον έλεγχο της αφήγησης της ζωής μου», λέει.
Η Βελάσκεθ επέλεξε τη δεύτερη διαδρομή. «Ξεκίνησα το κανάλι μου στο YouTube ως άμεση απάντηση στην ηλεκτρονική παρενόχληση», λέει για το κανάλι της, όπου καταγράφει την κανονικότητά της. «Αν φοράω τακούνια δημοσίως, μοιάζω σαν ελαφάκι που μαθαίνει να περπατάει», λέει με χιούμορ σε ένα βίντεό της.
«Έκλαψα νύχτες ολόκληρες. Ήμουν μια έφηβη που νόμιζε ότι η ζωή της τελείωσε. Όμως κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι είχα δύο επιλογές: είτε να αφήσω αυτή τη μισαλλόδοξη μάζα να με καθορίσει είτε να πάρω τον έλεγχο της αφήγησης της ζωής μου».
Το 2013 η ομιλία της στο TED-X Όστιν με τίτλο «Πώς καθορίζεις εσύ τον εαυτό σου;» μετατράπηκε σε παγκόσμιο φαινόμενο.
Σε εκείνη την ομιλία, απευθυνόμενη στο κοινό, είπε χαρακτηριστικά: «Θα αφήσετε τους άλλους να σας καθορίσουν; Θα αφήσετε τους ανθρώπους που σας μισούν να σας πουν ποιοι είστε; Ή θα επιλέξετε εσείς τους στόχους σας, τα επιτεύγματά σας και την επιτυχία σας;»
Η ομιλία της, που έγινε viral με πάνω από πενήντα εκατομμύρια προβολές, στάθηκε αφορμή για ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή της. Τίτλος του; «Μια Γενναία Καρδιά: Η Ιστορία της Λίζι Βελάσκεθ» [A Brave Heart : The Lizzie Velasquez Story]. Σε αυτό η Βελάσκεθ εξομολογήθηκε και τη δική της καμπάνια.
«Λέω την ιστορία μου για χρόνια. Αφού το έκανα επί οκτώ ολόκληρα χρόνια, είμαι έτοιμη για το επόμενο βήμα: θέλω να μιλήσω απευθείας στο όνομα όλων των ανθρώπων που έχουν υπάρξει θύματα παρενόχλησης», λέει για την προσπάθειά της να περάσει νόμο κατά της παρενόχλησης στο αμερικανικό Κοινοβούλιο. Η Βελάσκεθ θα επιμένει να χτυπά στους διαδρόμους του Καπιτωλίου, ζητώντας να περιοριστεί ο μισαναπηρισμός.
«Λέω την ιστορία μου για χρόνια. Αφού το έκανα επί οκτώ ολόκληρα χρόνια, είμαι έτοιμη για το επόμενο βήμα: θέλω να μιλήσω απευθείας στο όνομα όλων των ανθρώπων που έχουν υπάρξει θύματα παρενόχλησης».
«Όλοι άνθρωποι».
Η πρόσφατη επίθεση είναι η τελευταία σε μια σειρά διαδικτυακών επιθέσεων, στις οποίες η Βελάσκεθ υπερασπίζεται ό,τι είναι.
Το 2016, όταν η εικόνα της κυκλοφόρησε σε δημοφιλή αστεία memes στο Facebook, η απάντησή της ήταν άμεση.
«Δεν έχει σημασία πώς μοιάζουμε ή τι μέγεθος φοράμε, στο τέλος της ημέρας είμαστε όλοι άνθρωποι. Σας παρακαλώ να το θυμάστε αυτό την επόμενη φορά που θα δείτε ένα viral meme με έναν άγνωστο. Μπορεί να σας φαίνεται αστείο, αλλά ο άνθρωπος στη φωτογραφία πιθανότατα νιώθει ακριβώς το αντίθετο», έγραψε.
Το 2020, η Βελάσκεθ ύψωσε ξανά τη φωνή της απέναντι στο challenge του TikTok, το #NewTeacherChallenge. Το challenge ζητούσε από γονείς να δείχνουν στα παιδιά τους φωτογραφίες ατόμων με αναπηρίες για να καταγράφουν την τρομαγμένη αντίδρασή τους.
«Θα αφήσετε τους άλλους να σας καθορίσουν; Θα αφήσετε τους ανθρώπους που σας μισούν να σας πουν ποιοι είστε; Ή θα επιλέξετε εσείς τους στόχους σας, τα επιτεύγματά σας και την επιτυχία σας;»
Σε βίντεο που δημοσίευσε τότε, απευθύνθηκε απευθείας στους γονείς. «TikTok, χρειάζομαι τη βοήθειά σου», είπε στο βιντεοσκοπημένο μήνυμα που αναρτήθηκε στους λογαριασμούς της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Αυτή η τάση όπου προσποιείστε ότι κάνετε βιντεοκλήση με κάποιον που είναι είτε άτομο με αναπηρία είτε μωρό είτε απλώς μια αλλόκοτη φωτογραφία, και τη δείχνετε σε κάποιον για να αποσπάσετε την αντίδρασή του λέγοντας “Ω, γεια, μίλα σε αυτόν τον άνθρωπο” μόνο και μόνο για ένα γρήγορο γέλιο, δεν είναι καθόλου αστεία! Αυτό δεν είναι αστείο».
Το βιντεοσκοπημένο μήνυμα της Βελάσκεθ προβάλλει ένα παράδειγμα του #NewTeacherChallenge που χρησιμοποιεί την εικόνα της. Σε αυτό, μια γυναίκα δείχνει μια φωτογραφία της σε ένα μικρό αγόρι και εκείνο οπισθοχωρεί αντιδρώντας με φόβο.
«Αν είστε ενήλικας που έχετε ένα μικρό παιδί στη ζωή σας, σας παρακαλώ μην του διδάσκετε ότι το να φοβάται κάποιον που δεν μοιάζει με αυτόν είναι αποδεκτό», συνέχισε. «Σας παρακαλώ, όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζουν αυτά τα παιδιά για την ενσυναίσθηση και την καλοσύνη απέναντι στους άλλους ξεκινούν από το σπίτι».
«Αυτό δεν είναι σωστό, είναι μια τάση που πρέπει να σταματήσει», κατέληξε στο βίντεό της. «Είμαστε άνθρωποι και έχουμε συναισθήματα, γι’ αυτό παρακαλώ να το έχετε αυτό υπόψη σας».
Ως θετική απάντηση απέναντι στο #NewTeacherChallenge, η Βελάσκεθ κοινοποίησε ένα βίντεο στο TikTok όπου μια μητέρα δείχνει στον γιο της μια φωτογραφία της φίλης της, Λίζι, ρωτώντας τον ποια είναι η γνώμη του για εκείνη.
«Φαίνεται πολύ ευγενική», λέει το αγόρι.
«Πράγματι φαίνεται ευγενική, έτσι δεν είναι;» απαντά η μαμά. «Ελπίζω να μπορέσεις να τη γνωρίσεις από κοντά κάποια μέρα».
«Αν είστε ενήλικας που έχετε ένα μικρό παιδί στη ζωή σας, σας παρακαλώ μην του διδάσκετε ότι το να φοβάται κάποιον που δεν μοιάζει με αυτόν είναι αποδεκτό».
Η περίπτωση της Λίζι Βελάσκεθ δείχνει μια συστημική παθογένεια των σύγχρονων μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Οι αλγόριθμοι των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών όπως η Meta, το TikTok και η πλατφόρμα Χ είναι προγραμματισμένοι να μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής και την αλληλεπίδραση του χρήστη, με τα συναισθήματα που προκαλούν την ταχύτερη αλληλεπίδραση να είναι ο θυμός και ο χλευασμός.
Υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον παραδοσιακό και τον σύγχρονο αλγοριθμικό διαδικτυακό εκφοβισμό. Στο παραδοσιακό μοντέλο, τα μέσα ήταν κυρίως τα φόρουμ και τα προσωπικά μηνύματα, με στόχο ένα μεμονωμένο άτομο και κίνητρο την προσωπική αντιπάθεια.
«Όταν οι αλγόριθμοι επιβραβεύουν συστηματικά το περιεχόμενο που ταπεινώνει ανθρώπους, η ευθύνη παύει να είναι απλώς τεχνική και γίνεται βαθιά πολιτική και ηθική – και αφορά τον χρήστη».
Στον σύγχρονο αλγοριθμικό εκφοβισμό, τα μέσα είναι οι πλατφόρμες σύντομων βίντεο, ο στόχος είναι η επίτευξη παγκόσμιας προβολής χάρη στην αλληλεπίδραση, το κίνητρο είναι η προσέλκυση αντιδράσεων, ενώ ο μηχανισμός είναι η μετατροπή της εικόνας σε αστείο ή μαζική τάση.
Όταν μια φωτογραφία μετατρέπεται σε αστείο, ο αλγόριθμος αναγνωρίζει μόνο τη ραγδαία αύξηση των κοινοποιήσεων και προωθεί το περιεχόμενο σε ακόμη μεγαλύτερο κοινό.
Η Βελάσκεθ, μέσα από το ντοκιμαντέρ της που κυκλοφόρησε το 2015, πρωτοστάτησε στην προώθηση νομοθεσίας για τη βελτίωση της ασφάλειας στα σχολεία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, στην εποχή του αποκεντρωμένου διαδικτύου, η ατομική και συλλογική ευθύνη των χρηστών παραμένει το μοναδικό άμεσο ανάχωμα.
Οι τεχνολογικές εταιρείες συχνά επικαλούνται την ελευθερία του λόγου ή την τεχνική δυσκολία ελέγχου δισεκατομμυρίων δημοσιεύσεων. Όταν οι αλγόριθμοι επιβραβεύουν συστηματικά το περιεχόμενο που ταπεινώνει ανθρώπους, η ευθύνη παύει να είναι απλώς τεχνική και γίνεται βαθιά πολιτική και ηθική – και αφορά τον χρήστη.
Το σώμα της Βελάσκεθ, όπως και κάθε σώμα που αποκλίνει από τα κυρίαρχα αισθητικά πρότυπα, μετατρέπεται σε πολιτικό πεδίο μάχης στον ψηφιακό κόσμο. Η εμμονή της σύγχρονης κουλτούρας με την αψεγάδιαστη εικόνα, τα φίλτρα νεότητας και την ομοιομορφία δημιουργεί έναν αόρατο αλλά αμείλικτο αποκλεισμό για όσους δεν χωρούν σε αυτά τα καλούπια.
Ο ακτιβισμός της δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση της λεκτικής βίας. Αμφισβητεί ευθέως την ίδια την ιδέα του τι θεωρείται αποδεκτό ή όμορφο στην κοινωνία μας. Διεκδικεί το δικαίωμα στην ορατότητα χωρίς όρους, απαιτώντας από τον θεατή να ξεπεράσει την πρώτη επιφανειακή αντίδραση και να αναγνωρίσει την ισότιμη αξία κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.
«Μπορούμε να τα πάμε καλύτερα. Πρέπει να τα πάμε καλύτερα».
Η αποδοχή της διαφορετικότητας δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Όταν μια κοινωνία ανέχεται τον χλευασμό κάποιου λόγω της εξωτερικής του εμφάνισης, ανοίγει την πόρτα για κάθε άλλη μορφή διάκρισης και αποκλεισμού.
Η ιστορία της Λίζι Βελάσκεθ είναι μια ιστορία νίκης της ανθρώπινης βούλησης απέναντι στον ψηφιακό ολοκληρωτισμό της επιφάνειας, με ψυχική ανθεκτικότητα.
Η ανάρτησή της για τη νέα διαδικτυακή επίθεση στο πρόσωπό της κλείνει με μια ξεκάθαρη υπενθύμιση προς όλους.
«Μπορούμε να τα πάμε καλύτερα. Πρέπει να τα πάμε καλύτερα».
Πηγή περιεχομένου: in.gr
