Τρεις βασικές εστίες κινδύνου για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα αναδεικνύει το ΔΝΤ, εστιάζοντας στην τεχνητή νοημοσύνη, στην αγορά κρατικών ομολόγων και στις κυβερνοεπιθέσεις.
Στην εξαμηνιαία έκθεσή του για την Παγκόσμια Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα, το Global Financial Stability Report, το Ταμείο προειδοποιεί ότι η σχετική ηρεμία των αγορών δεν αποτυπώνει απαραίτητα την έκταση των ευπαθειών που συσσωρεύονται.
Σύμφωνα με την ανάλυση, οι κίνδυνοι αυτοί μπορούν να προκαλέσουν απότομη επιδείνωση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών, με τις διασυνδέσεις μεταξύ αγορών και επενδυτικών οργανισμών να διευκολύνουν τη μετάδοση μιας ενδεχόμενης κρίσης.
Οι προσδοκίες για την τεχνητή νοημοσύνη
Η άνοδος των χρηματιστηρίων τα τελευταία χρόνια έχει στηριχθεί σε σημαντικό βαθμό στις προσδοκίες για την τεχνητή νοημοσύνη. Οι μεγάλες επενδύσεις στον τομέα έχουν ενισχύσει τις αποτιμήσεις των τεχνολογικών κολοσσών, δημιουργώντας, ωστόσο, ερωτήματα για το κατά πόσο οι μελλοντικές αποδόσεις θα δικαιολογήσουν τις σημερινές τιμές.
Το ΔΝΤ διαπιστώνει «αυξανόμενες ενδείξεις» ότι η ανάπτυξη των δυνατοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να μη χρειάζεται επενδύσεις της έκτασης που αρχικά προβλεπόταν. Παράλληλα, τα οικονομικά οφέλη μπορεί να αποδειχθούν μικρότερα από τις προσδοκίες.
Ασθενέστερη επενδυτική δραστηριότητα ή χαμηλότερη και λιγότερο διατηρήσιμη κερδοφορία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε υποχώρηση των τιμών των σχετικών περιουσιακών στοιχείων.
Μια τέτοια διόρθωση δεν θα περιοριζόταν κατ’ ανάγκη στον τεχνολογικό κλάδο. Η μεγάλη συγκέντρωση κεφαλαίων δημιουργεί τον κίνδυνο αλυσιδωτών ρευστοποιήσεων και απότομης μείωσης θέσεων που έχουν χρηματοδοτηθεί με δανεισμό.
«Οι συνέπειες μιας διόρθωσης στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να είναι παγκόσμιες», προειδοποιεί το Ταμείο.
Στο πλαίσιο αυτό, καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να περιορίσουν την υπερβολική μόχλευση, συμπεριλαμβανομένης εκείνης που συνδέεται με παράγωγα και δάνεια με ενέχυρο τίτλους.
Οι πιέσεις στην αγορά κρατικών ομολόγων
Δεύτερο κρίσιμο πεδίο αποτελεί το δημόσιο χρέος. Οι συνεχείς εκδόσεις ομολόγων και οι μεγάλες ανάγκες αναχρηματοδότησης διατηρούν τις αγορές εκτεθειμένες σε απότομες μεταβολές.
Μια ισχυρή άνοδος των αποδόσεων θα μπορούσε να επιβάλει ταχεία αναπροσαρμογή των εκτιμήσεων κινδύνου, επηρεάζοντας ευρύτερα το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η σημασία των κρατικών ομολόγων δεν περιορίζεται στην άντληση χρημάτων από τα κράτη. Χρησιμοποιούνται εκτεταμένα ως εξασφαλίσεις σε χρηματοοικονομικές συναλλαγές και στις αγορές παραγώγων. Επομένως, η πτώση της αξίας τους μπορεί να περιορίσει τη δυνατότητα δανεισμού και να προκαλέσει έλλειψη ρευστότητας.
Κατά την έκθεση, οι σχετικοί κίνδυνοι έχουν αυξηθεί σε σύγκριση με την προηγούμενη αξιολόγηση, έξι μήνες νωρίτερα. Το Ταμείο συνδέει την επιδείνωση με τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, οι οποίες ώθησαν τις αποδόσεις κρατικών ομολόγων σε επίπεδα δεκαετιών.
Πρόσθετη πίεση δημιουργούν το ιστορικά υψηλό δημόσιο χρέος και τα επίμονα δημοσιονομικά ελλείμματα μεγάλων οικονομιών.
Οι κυβερνοεπιθέσεις ως συστημική απειλή
Η αυξανόμενη ψηφιοποίηση των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και η στενότερη διασύνδεσή τους ενισχύουν την έκθεση σε κυβερνοαπειλές.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, μια συντονισμένη επίθεση σε κρίσιμες υποδομές, όπως οι οίκοι εκκαθάρισης και τα διεθνή συστήματα πληρωμών, θα μπορούσε να διακόψει συναλλαγές και να κλονίσει γρήγορα την εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Η τεχνολογική εξέλιξη των επιθέσεων καθιστά, κατά το Ταμείο, τον κυβερνοχώρο ουσιαστικό παράγοντα κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Η μόχλευση στον μη τραπεζικό τομέα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι μηχανισμοί μέσω των οποίων μια αναταραχή μπορεί να μεταδοθεί και να ενταθεί.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο μη τραπεζικός χρηματοπιστωτικός τομέας (NBFI), στον οποίο περιλαμβάνονται hedge funds, κεφάλαια ιδιωτικής πίστωσης και άλλα επενδυτικά σχήματα.
Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η επέκτασή τους συνοδεύεται από υψηλή μόχλευση, η οποία δεν έχει πάντοτε καταγραφεί επαρκώς. Σε συνθήκες πίεσης, οι οργανισμοί αυτοί μπορεί να αναγκαστούν να πουλήσουν γρήγορα περιουσιακά στοιχεία για να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, εντείνοντας την πτώση των τιμών.
Ρευστότητα που μπορεί να εξαντληθεί γρήγορα
Παρά τους μεγάλους όγκους συναλλαγών σε ομαλές περιόδους, η διαθέσιμη ρευστότητα μπορεί να περιοριστεί απότομα όταν επικρατήσει αβεβαιότητα ή πανικός.
Η ευρεία χρήση σύνθετων χρηματοοικονομικών εργαλείων, όπως τα παράγωγα και τα δικαιώματα προαίρεσης, μπορεί να ενισχύσει τους κραδασμούς. Ταυτόχρονα, οι στενές διασυνδέσεις του συστήματος επιτρέπουν τη γρήγορη μεταφορά της πίεσης από τη μία αγορά στην άλλη.
Παραμένει επίσης ισχυρός ο δεσμός μεταξύ κρατών και τραπεζών, ιδιαίτερα στις αναδυόμενες οικονομίες. Η μεγάλη έκθεση εμπορικών τραπεζών σε ομόλογα των χωρών τους σημαίνει ότι μια κρίση δημόσιου χρέους θα μπορούσε να επιβαρύνει την κεφαλαιακή τους επάρκεια και να απειλήσει τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.
Τι ζητά το ΔΝΤ από τις αρμόδιες αρχές
Για τον περιορισμό του κινδύνου μιας συστημικής κρίσης, το Ταμείο καλεί τις εποπτικές αρχές και τις κεντρικές τράπεζες να ενισχύσουν την προετοιμασία τους.
Οι βασικές κατευθύνσεις που προτείνει είναι:
- Ισχυρότερη εποπτεία και υποχρεωτική διαφάνεια για τη μόχλευση των hedge funds και των κεφαλαίων ιδιωτικής πίστωσης.
- Σχέδια έκτακτης ανάγκης από τις κεντρικές τράπεζες για την παροχή ρευστότητας.
- Αυστηρή εφαρμογή των κανόνων της Βασιλείας ΙΙΙ και διατήρηση ισχυρών κεφαλαιακών αποθεμάτων από τις εμπορικές τράπεζες.
