Η στεγαστική κρίση έχει πάρει παγκόσμιες διαστάσεις, με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ να αντιμετωπίζουν μεγάλες ελλείψεις κατοικιών. Στην Ελλάδα, η πίεση αποτυπώνεται πλέον έντονα στην καθημερινότητα των νοικοκυριών.
Στις ΗΠΑ, η έλλειψη κατοικιών εκτιμάται μεταξύ 4 και 8 εκατομμυρίων. Στην Ευρώπη, το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπολογίζει ότι το τρέχον έλλειμμα φτάνει τα 4,6 εκατομμύρια.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η στεγαστική κρίση δεν φαίνεται μόνο στις αυξήσεις των ενοικίων, στη δυσκολία πρόσβασης στην ιδιοκατοίκηση ή στο αυξημένο κόστος στέγασης. Φαίνεται και στην ικανότητα των νοικοκυριών να διατηρούν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.
Η σύγχρονη στεγαστική κρίση έχει διαφορετικές αφετηρίες και αιτίες ανά περιοχή, όμως ακολουθεί μια κοινή παγκόσμια πορεία οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών.
Στις ΗΠΑ, η κρίση ξεκίνησε το 2007-2008 με την κρίση των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου (subprime mortgage crisis). Η υπερβολική επέκταση δανείων σε δανειολήπτες χαμηλής πιστοληπτικής ικανότητας και η κατάρρευση της φούσκας ακινήτων οδήγησαν σε εκατομμύρια κατασχέσεις και εξώσεις ιδιοκτητών.
Μετά την ανάκαμψη, η κρίση εξελίχθηκε μέσα στη δεκαετία του 2010-2020 σε έλλειψη προσιτής στέγης, λόγω της περιορισμένης νέας δόμησης και της εκτίναξης των τιμών.
Στην Ευρώπη, η κρίση εμφανίστηκε σε δύο βασικές φάσεις: το 2008-2012, στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία, συνδέθηκε άμεσα με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και τα κόκκινα δάνεια.
Στην ουσία, η στεγαστική κρίση σε παγκόσμιο επίπεδο ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 2000 και δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί.
Μετά το 2015-2016 και εντονότερα μετά την πανδημία, η γενικευμένη στεγαστική κρίση, με ακριβά ενοίκια, τουριστικοποίηση, βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb και ξένα κεφάλαια, γιγαντώθηκε σταδιακά σε ολόκληρη την Ε.Ε., πλήττοντας πλέον και τα μεσαία εισοδήματα.
Η ελληνική στεγαστική κρίση συνδέθηκε στενά με την οικονομική κρίση χρέους (2009-2018), που πάγωσε την οικοδομική δραστηριότητα και μείωσε δραματικά τα εισοδήματα.
Η οξεία σημερινή μορφή της, με έλλειψη κατοικιών και μεγάλη άνοδο των ενοικίων σε σχέση με τους μισθούς, άρχισε να διαμορφώνεται ραγδαία μετά το 2017-2018, όταν η αγορά ανέκαμψε λόγω της τουριστικής έκρηξης, της μαζικής εισροής κεφαλαίων σε ακίνητα και των βραχυχρόνιων μισθώσεων, οδηγώντας τη χώρα στις υψηλότερες θέσεις κόστους στέγασης στην Ευρώπη.
Η Κομισιόν καταγράφει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ με το υψηλότερο ποσοστό στεγαστικής επιβάρυνσης. Σημαντικό μέρος των νοικοκυριών δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση, ενώ η πίεση είναι εντονότερη στις πόλεις, όπου οι τιμές ενοικίων έχουν αυξηθεί ταχύτερα από τα εισοδήματα.
Παράλληλα, τα προβλήματα προσιτότητας δεν περιορίζονται πλέον μόνο στα χαμηλά εισοδήματα, αλλά επεκτείνονται σταδιακά και στη μεσαία τάξη, η οποία βλέπει το διαθέσιμο εισόδημά της να συμπιέζεται.
Στην τελευταία της έκθεση, η Κομισιόν αναδεικνύει ότι η ελληνική στεγαστική αγορά παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες που εντείνουν τις ανισορροπίες:
-Μεγάλο ποσοστό παλαιωμένου και ενεργειακά αναποτελεσματικού κτιριακού αποθέματος
-Περιορισμένες επενδύσεις σε ανακαινίσεις μετά την οικονομική κρίση
-Σημαντικό ποσοστό κατοικιών που δεν χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία
-Ανεπαρκής αύξηση της προσφοράς νέων κατοικιών σε σχέση με τη ζήτηση
Αυτοί οι παράγοντες, σύμφωνα με την Επιτροπή, δημιουργούν μια αγορά όπου η διαθέσιμη προσφορά δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες των νοικοκυριών, με αποτέλεσμα υψηλότερες τιμές και ενοίκια.
Τα πρόσφατα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το στεγαστικό αποτελεί πανευρωπαϊκό πρόβλημα. Η έλλειψη νέων κατασκευών, μαζί με τη ραγδαία αύξηση των τιμών πώλησης, έχει στρέψει μεγάλο μέρος του πληθυσμού στην Ευρώπη προς την ενοικίαση κατοικιών.
Ανάμεσα στις πολλές προκλήσεις που υπονομεύουν την ΕΕ, η στεγαστική κρίση κατέχει εξέχουσα θέση.
Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί: από το 2010, οι μέσες τιμές πώλησης και τα ενοίκια στα 27 κράτη-μέλη αυξήθηκαν κατά 55,4% και 26,7% αντίστοιχα, πολύ περισσότερο από το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα, το οποίο ανέβηκε περίπου κατά 20%, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας.
Ιδιαίτερα οι νέοι έχουν πληγεί σκληρά: στη Βουλγαρία, την Ιρλανδία, την Πολωνία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και σε ορισμένες περιοχές της Αυστρίας και της Ιταλίας, η ενοικίαση ενός τυπικού διαμερίσματος δύο δωματίων κοστίζει πάνω από το 80% του διάμεσου μισθού ενός νέου ενήλικα και ξεπερνά ακόμη και το 100% σε ιδιαίτερα τουριστικές περιοχές. Έτσι, οι νέοι δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να αποκτήσουν ανεξαρτησία.
Στην Ιρλανδία, το ποσοστό των φοιτητών που εξακολουθούσαν να ζουν με τους γονείς τους αυξήθηκε από 73% σε 93% μεταξύ 2013 και 2023, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 25 έως 34 ετών στην ίδια κατάσταση ανέβηκε από 23% σε 40%, σύμφωνα με τη EUROFOUND.
Για να γίνει κατανοητό γιατί εκατομμύρια Αμερικανοί δυσκολεύονται να βρουν στέγη που να μπορούν να αντέξουν οικονομικά, πρέπει να δούμε πέρα από τους οικονομικούς τίτλους των τελευταίων ετών και να επιστρέψουμε σε μια κρίση που ξεκίνησε πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες, στα συντρίμμια της Παγκόσμιας Οικονομικής Κρίσης.
Όταν η αγορά κατοικίας κατέρρευσε το 2008, η ζημιά ξεπέρασε τις κατασχέσεις και τις χρεοκοπημένες τράπεζες. Οι κατασκευαστές κατοικιών χρεοκόπησαν, οι εργάτες οικοδομών εγκατέλειψαν τον κλάδο, ο δανεισμός περιορίστηκε δραματικά, οι επενδύσεις στέρεψαν και η ανέγερση κατοικιών έπεσε απότομα.
Η Μεγάλη Ύφεση έληξε επίσημα το 2009, αλλά η ύφεση της στέγασης δεν τελείωσε ποτέ. Η οικονομία τελικά ανέκαμψε, όμως η ανέγερση κατοικιών δεν ακολούθησε ποτέ την ίδια πορεία.
Στην πραγματικότητα, τη δεκαετία του 2010 σημειώθηκαν οι λιγότερες ενάρξεις κατασκευής μονοκατοικιών τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1960 και σχεδόν οι μισές από την προηγούμενη δεκαετία.
Τώρα, η Freddie Mac εκτιμά ότι η χώρα έχει έλλειψη περίπου 3,7 εκατομμυρίων κατοικιών σε σχέση με ό,τι χρειάζεται για να καλύψει τη ζήτηση.
Ο Εθνικός Συνασπισμός Στέγασης Χαμηλού Εισοδήματος εκτιμά ότι υπάρχει έλλειψη 7,2 εκατομμυρίων ενοικιαζόμενων κατοικιών που είναι προσιτές σε ενοικιαστές με εισόδημα ίσο ή χαμηλότερο από το ομοσπονδιακό όριο φτώχειας.
Έως ότου οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αντιμετωπίσουν το διαρθρωτικό στεγαστικό έλλειμμα που προέκυψε από την οικονομική κρίση, οι Αμερικανοί θα συνεχίσουν να βιώνουν τις συνέπειες μέσω υψηλότερων ενοικίων, υψηλότερων τιμών κατοικιών και λιγότερων ευκαιριών για οικονομική ασφάλεια.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
