Η γήρανση του πληθυσμού πιέζει ολοένα περισσότερο τα συνταξιοδοτικά συστήματα διεθνώς, καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και οι γεννήσεις μειώνονται. Η δημογραφική κρίση απειλεί να επιβαρύνει τις πληρωμές προς τις μελλοντικές γενιές.
Η δημογραφική κρίση αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο επενδύουν τα συνταξιοδοτικά ταμεία, με ορισμένα να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο ρίσκο προκειμένου να πετύχουν τις αποδόσεις που χρειάζονται για να καλύψουν τις αυξανόμενες υποχρεώσεις τους.
Οι συνταξιοδοτικές παροχές χωρίζονται γενικά σε δύο κατηγορίες: τα προγράμματα καθορισμένων παροχών, που εγγυώνται στους συνταξιούχους ένα προκαθορισμένο εισόδημα, και τα προγράμματα καθορισμένων εισφορών, όπου οι πληρωμές εξαρτώνται από τις αποταμιεύσεις που έχουν συσσωρευτεί και από τις αποδόσεις των επενδύσεων.
Η γήρανση, σύμφωνα με το CNBC, δημιουργεί διαφορετικές προκλήσεις για τα δύο συστήματα: στα προγράμματα καθορισμένων παροχών οι υποχρεώσεις αυξάνονται όσο οι συνταξιούχοι ζουν περισσότερο, ενώ στα προγράμματα καθορισμένων εισφορών τα μέλη κινδυνεύουν να ζήσουν περισσότερο από τις αποταμιεύσεις τους, ασκώντας μεγαλύτερη πίεση στις επενδυτικές επιδόσεις των ταμείων.
«Το πρόβλημα είναι τεράστιο και έχει γίνει πιο έντονο με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε ο Sebastien Betermier, εκτελεστικός διευθυντής στο Διεθνές Κέντρο Διαχείρισης Συντάξεων, επισημαίνοντας ότι ορισμένα συνταξιοδοτικά ταμεία έχουν μέλη που έχουν συνταξιοδοτηθεί για σχεδόν μισό αιώνα, σε ηλικία 107 ή 108 ετών.
Όσο μεγαλύτερη είναι η μακροζωία, τόσο περισσότερα χρόνια πρέπει να καλύπτουν τα συνταξιοδοτικά ταμεία και αυτό εμφανίζεται αμέσως ως πρόσθετη υποχρέωση, είπε. «Σκεφτείτε το κόστος που επιβάλλει στην πραγματικότητα στην επόμενη γενιά… είναι μια ωρολογιακή βόμβα», δήλωσε ο Betermier στο CNBC.
Το μέγεθος της πρόκλησης αποτυπώνεται στην έκθεση του Παγκόσμιου Δείκτη Συντάξεων του Ινστιτούτου Marsh CFA για το 2026, ή MCGPI, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα. Από τα 55 συνταξιοδοτικά συστήματα που καλύπτει ο δείκτης, τα 43 έχουν ποσοστά γονιμότητας κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, ενώ τα 23 βρίσκονται κάτω από το 1,5.
Την ίδια ώρα, το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών στις πιο ανεπτυγμένες περιοχές έχει αυξηθεί κατά 50,9% από το 1950 και διαμορφώνεται σε περίπου 20 επιπλέον χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι τα συνταξιοδοτικά επιδόματα πρέπει πλέον να διαρκούν πολύ περισσότερο. Παράλληλα, ο αριθμός των πιθανών εργαζομένων που στηρίζουν τους ηλικιωμένους αναμένεται να μειωθεί απότομα.
Η χρηματοδότηση των μελλοντικών συντάξεων και της φροντίδας ηλικιωμένων γίνεται πιο κρίσιμη, καθώς η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους συνεχίζει να υποχωρεί, αναφέρει η έκθεση του MCGPI. Πολύ λίγα συστήματα, όπως λειτουργούν σήμερα, είναι ασφαλή.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ για τα συνταξιοδοτικά συστήματα με διανεμητική κατανομή, στα οποία οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν σε μεγάλο βαθμό τις παροχές των σημερινών συνταξιούχων, αφήνοντάς τα ιδιαίτερα ευάλωτα σε ένα εργατικό δυναμικό που συρρικνώνεται.
Οι πιέσεις φαίνονται ήδη στις ΗΠΑ, όπου το Ταμείο Ασφάλισης Γήρατος και Επιζώντων, το οποίο χρηματοδοτεί συνταξιοδοτικά επιδόματα και παροχές επιζώντων για δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανούς, προβλέπεται να εξαντλήσει τα αποθεματικά του το τέταρτο τρίμηνο του 2032, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση των διαχειριστών του.
Τα πλήρως χρηματοδοτούμενα συνταξιοδοτικά προγράμματα, που επενδύουν εισφορές από εργαζόμενους και εργοδότες για τη χρηματοδότηση μελλοντικών παροχών, δεν μένουν επίσης ανεπηρέαστα.
Καθώς τα μέλη τους συνταξιοδοτούνται και αρχίζουν να λαμβάνουν παροχές, ορισμένα ταμεία μπορεί να βρεθούν να πληρώνουν περισσότερα από όσα εισπράττουν σε νέες εισφορές, αναγκάζοντάς τα να επανεξετάσουν τις επενδυτικές στρατηγικές και τις ανάγκες ρευστότητας, προειδοποίησε η MCGPI.
«Οι μελλοντικές εκροές παροχών θα υπερβούν το επίπεδο των εισφορών ή των ασφαλίστρων… αυτή η οικονομική πίεση αναπόφευκτα θα αυξηθεί στο μέλλον», τόνισε η έκθεση.
Η δημογραφική κρίση αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο επενδύουν τα συνταξιοδοτικά ταμεία, με ορισμένα να αναλαμβάνουν μεγαλύτερους κινδύνους για να δημιουργήσουν τις αποδόσεις που απαιτούνται για την κάλυψη των αυξανόμενων συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων.
Πολλά ώριμα ταμεία ήδη πληρώνουν περισσότερα σε παροχές από όσα λαμβάνουν σε εισφορές, με αποτέλεσμα να βασίζονται όλο και περισσότερο στις επενδυτικές αποδόσεις και στα συσσωρευμένα περιουσιακά στοιχεία.
Στην Αυστραλία, περίπου το ένα τρίτο των συνταξιοδοτικών ταμείων κατέγραψε αρνητικές φυσικές ταμειακές ροές από περιουσιακά στοιχεία σε μια τριετία, κάτι που σημαίνει ότι οι πληρωμές παροχών ξεπέρασαν τις εισφορές, σύμφωνα με έκθεση του 2025 της Αυστραλιανής Αρχής Προληπτικής Ρύθμισης.
Παρατηρητές του κλάδου λένε ότι η πίεση για υψηλότερες αποδόσεις έχει στρέψει ορισμένα κεφάλαια σε πιο επικίνδυνες και πιο σύνθετες επενδύσεις, όπως τα ιδιωτικά κεφάλαια, οι υποδομές και οι ιδιωτικές πιστώσεις.
Ο Jean-Pierre Aubry, αναπληρωτής διευθυντής κρατικής και τοπικής έρευνας στο Κέντρο Έρευνας Συνταξιοδότησης στο Boston College, δήλωσε ότι τα συνταξιοδοτικά ταμεία στρέφονται όλο και περισσότερο προς επενδύσεις με υψηλότερο ρίσκο, αν και η έκταση διαφέρει σημαντικά από αγορά σε αγορά.
Έφερε ως παράδειγμα τα συνταξιοδοτικά ταμεία των πολιτειών και των τοπικών κυβερνήσεων των ΗΠΑ, τα οποία διακρατούν μόνο περίπου το 20% των περιουσιακών τους στοιχείων σε ομόλογα, με μεγάλο μέρος του υπόλοιπου να επενδύεται σε μετοχές και ιδιωτικά περιουσιακά στοιχεία.
Τέτοιες κατανομές καθιστούν τα δημόσια συνταξιοδοτικά ταμεία των ΗΠΑ σημαντικά πιο εκτεθειμένα σε επενδυτικό κίνδυνο από τα αντίστοιχα στην Ευρώπη και τον Καναδά, είπε.
Ο David Elia, διευθύνων σύμβουλος του αυστραλιανού συνταξιοδοτικού ταμείου Hostplus, δήλωσε ότι οι δημογραφικές αλλαγές είναι μόνο ένας από τους πολλούς παράγοντες που διαμορφώνουν τις επενδυτικές αποφάσεις.
Υπογράμμισε τη σημασία της διατήρησης ενός διαφοροποιημένου χαρτοφυλακίου σε κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, γεωγραφικές περιοχές και κλάδους, με ταυτόχρονη διασφάλιση ότι οι πιθανές αποδόσεις αντισταθμίζουν επαρκώς τους κινδύνους που ενέχονται.
Ο Elia είπε επίσης ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να βρουν τρόπους να μετριάσουν τις πιέσεις της γήρανσης του πληθυσμού, μεταξύ άλλων μέσω πολιτικών μετανάστευσης και τεχνολογικών εξελίξεων, ενώ οι ίδιες οι δημογραφικές μεταβολές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες επενδυτικές ευκαιρίες.
