Η ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών έδωσε το στίγμα της ελληνικής θέσης για την πολυμέρεια, την περιφερειακή ασφάλεια και την τεχνητή νοημοσύνη. Από το βήμα του ΟΗΕ, ο Πρωθυπουργός αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας και στις διεθνείς εξελίξεις που επηρεάζουν την περιοχή.
Σας ευχαριστώ κ. Πρόεδρε,
Κυρίες και κύριοι,
Είναι μεγάλη τιμή για μένα να μιλώ στη Γενική Συνέλευση για όγδοη φορά ως Πρωθυπουργός της Ελλάδας.
Το λέω αυτό σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, καθώς η Ελλάδα πλησιάζει στο τέλος του δεύτερου έτους της θητείας της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και ετοιμάζεται να αναλάβει εκ νέου την Προεδρία του, τον επόμενο μήνα.
Πριν από δώδεκα μήνες, όταν τιμήσαμε την 80ή επέτειο των Ηνωμένων Εθνών, μιλήσαμε για την ανάγκη να δοθεί νέα ώθηση στην πολυμέρεια.
Έναν χρόνο μετά, αυτή η ανάγκη είναι πολύ πιο επιτακτική, καθώς ζούμε σε εξαιρετικά επικίνδυνες εποχές. Οι συγκρούσεις πληθαίνουν. Οι εντάσεις οξύνονται.
Και, ίσως το πιο ανησυχητικό, βλέπουμε περαιτέρω φθορά της αυτοσυγκράτησης στις διεθνείς σχέσεις.
Οι κανόνες και οι συμφωνίες που για χρόνια διασφάλιζαν έναν βαθμό σταθερότητας στις διακρατικές σχέσεις δοκιμάζονται ολοένα και περισσότερο.
Ο Γενικός Γραμματέας António Guterres ηγήθηκε των Ηνωμένων Εθνών σε αυτή την εξαιρετικά ταραχώδη δεκαετία, με σταθερή προσήλωση στον Χάρτη του Οργανισμού και στις αξίες που αυτός εκφράζει.
Η επιλογή του δέκατου Γενικού Γραμματέα συνιστά ιστορική ευκαιρία για την αναζωογόνηση του Οργανισμού, τη στιγμή που αυτό είναι πιο αναγκαίο από ποτέ.
Κυρίες και κύριοι,
Το πρώτο βήμα για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην πολυμέρεια είναι να αναγνωρίσουμε τις περιπτώσεις όπου αυτή πέτυχε πραγματικά.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) είναι από τα πιο ισχυρά παραδείγματα. Με 172 συμβαλλόμενα μέρη, η UNCLOS προσφέρει το δεσμευτικό νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οι διαφορές μπορούν να επιλύονται ειρηνικά και όχι με τη χρήση βίας.
Από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τον Ινδο-Ειρηνικό, οι στρατηγικές θαλάσσιες οδοί μετατρέπονται όλο και περισσότερο σε πεδία γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Εμπορικά πλοία γίνονται στόχος επιθέσεων και οι ζωτικής σημασίας εμπορικές οδοί χρησιμοποιούνται ως μέσα πίεσης, με σοβαρές συνέπειες για τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις αγορές ενέργειας και την επισιτιστική ασφάλεια σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και η απρόσκοπτη διέλευση από στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, όπως προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο, πρέπει να προστατεύονται σε παγκόσμιο επίπεδο.
Είναι συλλογική μας ευθύνη να εφαρμόζουμε αυτές τις αρχές στην πράξη και να προστατεύουμε την εμπορική ναυτιλία. Ως ηγετική δύναμη στη ναυτιλία, η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά στη θαλάσσια ασφάλεια μέσω της επιχείρησης «ASPIDES» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το θέμα αυτό θα παραμείνει υψηλή προτεραιότητα όταν η Ελλάδα αναλάβει την Προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας τον επόμενο μήνα, με ιδιαίτερη έμφαση στις προκλήσεις που θέτουν οι αναδυόμενες τεχνολογίες.
Κυρίες και κύριοι,
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας τής δίνει τον φυσικό ρόλο της γέφυρας ανάμεσα στην Ευρώπη και τη γειτονιά της προς τα ανατολικά και τα νότια. Βρισκόμαστε κυριολεκτικά στο σταυροδρόμι του περιορισμένου χώρου ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.
Η χώρα μου είναι πυλώνας σταθερότητας, συνδεσιμότητας και ειρήνης σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τον Κόλπο.
Η Ελλάδα έχει αναπτύξει ισχυρές στρατηγικές συνεργασίες με χώρες-κλειδιά της περιοχής, ανάμεσά τους το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κατάρ.
Είμαστε γεφυροποιοί, όχι ταραχοποιοί. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτού του οράματος σπάνια είναι απλή σε μια εποχή τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών.
Στη Μέση Ανατολή, το Σχέδιο Ειρήνης για τη Γάζα που συμφωνήθηκε πέρυσι πρέπει να εφαρμοστεί αποτελεσματικά. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η Χαμάς θα παραδώσει τα όπλα της. Δεν μπορεί να έχει κανέναν ρόλο, επαναλαμβάνω κανέναν ρόλο, στο μέλλον της Γάζας.
Ταυτόχρονα, η ανοικοδόμηση πρέπει να προχωρήσει, με τους ίδιους τους Παλαιστινίους να αναλαμβάνουν την ευθύνη για το μέλλον της Γάζας.
Η Ελλάδα θα συνεχίσει να στηρίζει λύση δύο κρατών, όπου το Ισραήλ και η Παλαιστίνη θα συνυπάρχουν με ειρήνη και ασφάλεια.
Ωστόσο, οι εξελίξεις στη Δυτική Όχθη εξακολουθούν να προκαλούν βαθιά ανησυχία. Δεν μπορεί να επιτραπεί η συνέχιση ενεργειών που είναι παράνομες βάσει του Διεθνούς Δικαίου και υπονομεύουν τη βιωσιμότητα ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.
Υποστηρίζουμε σθεναρά ότι αυτό είναι και προς όφελος της μακροπρόθεσμης ασφάλειας του ίδιου του Ισραήλ. Η Ελλάδα έχει αναπτύξει μια μακρόπνοη στρατηγική εταιρική σχέση με το Ισραήλ, με βάθος, ενώ διατηρεί στενούς δεσμούς με τον αραβικό κόσμο. Ακριβώς η δύναμη αυτής της σχέσης μάς επιτρέπει να μιλάμε ανοιχτά και με ειλικρίνεια.
Στον Λίβανο υπάρχει πλέον μια πραγματική ευκαιρία για να τεθεί θεμέλιο σε ειρήνη με διάρκεια. Οι διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, με τη στήριξη των ΗΠΑ, είναι ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός και πρέπει να συνεχιστούν. Η Ελλάδα στηρίζει σθεναρά έναν κυρίαρχο, ανθεκτικό και ενωμένο Λίβανο, καθώς και τις προσπάθειες της κυβέρνησης να αποκαταστήσει τον αποκλειστικό έλεγχο του κράτους στην κατοχή όπλων.
Στο τέλος, ένα ισχυρότερο λιβανέζικο κράτος θα συμβάλει τόσο στην εσωτερική ασφάλεια όσο και στην περιφερειακή σταθερότητα. Γι’ αυτό θα συνεχίσουμε να παρέχουμε απτή βοήθεια στη χώρα, μεταξύ άλλων και στις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου. Με τη λήξη της εντολής της Προσωρινής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL), η κοινή δράση είναι ζωτικής σημασίας για να αποφευχθεί ένα κενό ασφάλειας και να διατηρηθεί μια αποτελεσματική διεθνής και ευρωπαϊκή παρουσία.
Η Συρία είναι ακόμη ένας σημαντικός παράγοντας στην περιοχή. Η μακροπρόθεσμη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή προϋποθέτει μια σταθερή Συρία. Μια Συρία συμπεριληπτική, απαλλαγμένη από ξένες παρεμβάσεις και περιφερειακές αντιπαλότητες, όπου κάθε πολίτης θα μπορεί και πρέπει να αισθάνεται ασφαλής.
Οι νέες αρχές της Συρίας έχουν λάβει μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, χρειάζεται περαιτέρω απτή πρόοδος, κυρίως στην προστασία των δικαιωμάτων και της ασφάλειας όλων των θρησκευτικών και εθνοτικών κοινοτήτων. Σε αυτές περιλαμβάνεται, ασφαλώς, η ορθόδοξη χριστιανική μειονότητα, η οποία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη βία των ισλαμιστών εξτρεμιστών.
Η αναζήτηση σταθερότητας επεκτείνεται και στη Λιβύη, μια γειτονική μας χώρα με την οποία μοιραζόμαστε πολλά κοινά συμφέροντα. Χαιρετίζουμε όλες τις προσπάθειες επανένωσης. Μια σταθερή Λιβύη, απαλλαγμένη από ξένες παρεμβάσεις, είναι προς όφελος όχι μόνο του λιβυκού λαού αλλά και ολόκληρης της περιοχής μας.
Η Ελλάδα είναι έτοιμη να στηρίξει τους θεσμούς της Λιβύης στην προστασία των συνόρων και στη διαχείριση της μετανάστευσης. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επίτευξη συμφωνίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μας.
Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα τώρα να στραφώ στις σχέσεις μας με τη γειτονική Τουρκία.
Τα τελευταία τρία χρόνια, καταβάλλουμε σταθερή προσπάθεια για τη βελτίωση των σχέσεών μας, την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, ώστε να αποτραπεί η κλιμάκωση εντάσεων που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες κρίσεις. Πρόκειται για μια ευαίσθητη σχέση που κουβαλά το βάρος της ιστορίας.
Πράγματι, με δεδομένες τις ευρύτερες και περιφερειακές προκλήσεις, η κατάσταση απαιτεί επειγόντως μια κοινή αντίληψη για το πώς θα προχωρήσουμε. Μια αντίληψη που θα στηρίζεται στον πλήρη σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και στις αρχές των σχέσεων καλής γειτονίας. Δεν μπορούμε, όπως έχω πει επανειλημμένα, να αλλάξουμε τη γεωγραφία· είναι το πεπρωμένο μας να ζούμε δίπλα δίπλα.
Επιτρέψτε μου να επαναλάβω ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας παρέχει το μόνο θεσμικό πλαίσιο για την επίλυση της μοναδικής μακροχρόνιας διαφοράς μας, που αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών.
Ο διάλογος είναι αναγκαίος για την ειρήνη και την ευημερία. Όμως ουσιαστικός διάλογος δεν μπορεί να συνυπάρχει με μονομερείς ενέργειες που αμφισβητούν τη διεθνή έννομη τάξη, ούτε μπορεί να υπάρξει πραγματική πρόοδος όταν αντιμετωπίζουμε απειλές πολέμου ως απάντηση στην άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Τέτοιες ενέργειες δεν λύνουν διαφορές, αλλά τις οξύνουν. Και ενέχουν τον κίνδυνο να υπονομεύσουν τη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής μας.
Μια περιοχή που, όπως δεν πρέπει να ξεχνάμε, εξακολουθεί να φέρει μια ανοιχτή πληγή: το ανεπίλυτο Κυπριακό ζήτημα. Έχουν περάσει 52 χρόνια από την παράνομη τουρκική εισβολή και τη συνεχιζόμενη κατοχή μέρους της Κύπρου. Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, οι συνέπειες της οποίας παραμένουν ορατές μέχρι σήμερα.
Για τα Ηνωμένα Έθνη, η Κύπρος παραμένει η «λυδία λίθος» για την αξιοπιστία τους: για την ικανότητά τους να τηρούν τα ίδια τους τα ψηφίσματα και τις αρχές του Χάρτη.
Η Ελλάδα στηρίζει πλήρως τις πρόσφατες προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα Guterres ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Ελπίζουμε ειλικρινά ότι θα υπάρξει πρόοδος κατά το υπόλοιπο της θητείας του και αναμένουμε πως οι προσπάθειες αυτές θα συνεχιστούν από τον διάδοχό του, με τον ίδιο στόχο: την επανένωση της Κύπρου, χωρίς δυνάμεις κατοχής, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι αρχές που διακυβεύονται στην Κύπρο δοκιμάζονται και αλλού. Σήμερα, δύο ακόμη σημαντικές συγκρούσεις εξακολουθούν να δοκιμάζουν την ικανότητά μας να υπερασπιστούμε τις αξίες πάνω στις οποίες ιδρύθηκε ο Οργανισμός αυτός.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία διανύει πλέον το πέμπτο έτος του. Πέντε χρόνια πέρασαν από τότε που η εισβολή της Ρωσίας έφερε ξανά τον πόλεμο σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Ο ουκρανικός λαός έχει δείξει εξαιρετικό θάρρος υπερασπιζόμενος την ελευθερία του. Η Ελλάδα στέκεται αδιάκοπα στο πλευρό του. Καταδικάζουμε απερίφραστα τις επιθέσεις εναντίον αμάχων και πολιτικών υποδομών.
Η διπλωματία πρέπει τώρα να πετύχει άμεση κατάπαυση του πυρός και ειρήνη με διάρκεια, βασισμένη στις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η Ουκρανία πρέπει να έχει καθοριστικό λόγο για το δικό της μέλλον και η Ευρώπη δεν μπορεί να απουσιάζει από αυτές τις διαπραγματεύσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, ένας ακόμη καταστροφικός πόλεμος απαιτεί την επείγουσα προσοχή μας. Στο Σουδάν, η σχεδόν τετραετής σύγκρουση έχει οδηγήσει σε μια συγκλονιστική ανθρωπιστική καταστροφή. Υπάρχουν ακόμη αναφορές για φρικτά εγκλήματα πολέμου, ενώ η σύρραξη τροφοδοτεί την αστάθεια πολύ πέρα από τα σύνορα του Σουδάν. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να συνεχιστεί αυτή η τραγωδία.
Πρέπει επίσης να σταματήσουν οι ξένες παρεμβάσεις και να μην υπάρχει ατιμωρησία για εγκλήματα πολέμου. Στο τέλος της ημέρας, η λύση βρίσκεται σε μια αξιόπιστη πολιτική διαδικασία με πρωταγωνιστές τους Σουδανούς, η οποία θα αντανακλά τις επιθυμίες των πολιτών του Σουδάν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αξιοποιήσει τις δυνατότητές της για να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στη στήριξη αυτής της διαδικασίας και να συμβάλει στον τερματισμό αυτής της καταστροφικής σύγκρουσης. Άλλωστε, το ζήτημα την αφορά άμεσα. Εάν ο καταστροφικός πόλεμος συνεχιστεί, η ήπειρός μας θα είναι η πρώτη που θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πιθανό νέο μαζικό μεταναστευτικό κύμα.
Κυρίες και κύριοι,
Η αυτοπεποίθηση της Ελλάδας στο εξωτερικό βασίζεται σε έναν βαθύ μετασχηματισμό στο εσωτερικό της. Σε μια εποχή που η αποτελεσματικότητα των κυβερνήσεων σε όλο τον κόσμο αμφισβητείται από λαϊκιστές και εξτρεμιστές και η εμπιστοσύνη των πολιτών υποσκάπτεται στους «θαλάμους αντήχησης» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η Ελλάδα δείχνει ότι οι σωστές πολιτικές με έμφαση στις μεταρρυθμίσεις μπορούν να φέρουν απτά αποτελέσματα για τους πολίτες και να βελτιώσουν τη ζωή τους.
Βέβαια, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις, όμως η πρόοδος που έχει σημειώσει η Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοηθεί. Πριν από επτά χρόνια, η χώρα μου έβγαινε ακόμη από τη βαθύτερη οικονομική κρίση της νεότερης ιστορίας της, έχοντας χάσει πάνω από το 25% του ΑΕΠ της. Σήμερα, η οικονομία αναπτύσσεται με πολύ υψηλότερο ρυθμό από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και η Ελλάδα προσελκύει σημαντικές ξένες άμεσες επενδύσεις.
Τα δημόσια οικονομικά είναι υγιή και οι δημοσιονομικές μας επιδόσεις λειτουργούν πλέον ως θετικό παράδειγμα στην Ευρώπη. Το δημόσιο χρέος μας μειώνεται ταχύτερα από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα του ΟΟΣΑ. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και η ψηφιοποίηση του κράτους, που βοήθησε να περιοριστεί η γραφειοκρατία, έχουν αλλάξει τη δημόσια διοίκηση και έχουν αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Πριν από λίγες ημέρες, δύο κορυφαίοι οίκοι αξιολόγησης προχώρησαν σε αναβαθμίσεις. Σε μια περίοδο μεγάλης αναταραχής στις παγκόσμιες αγορές ομολόγων, αυτό λέει πολλά για την πρόοδο που έχει κάνει η Ελλάδα. Μόλις πριν από λίγα χρόνια, λίγοι θα στοιχημάτιζαν ότι σήμερα το κόστος δανεισμού της Ελλάδας θα ήταν χαμηλότερο από αυτό τεσσάρων χωρών του G7.
Αυτή η αλλαγή δεν ήταν εύκολη. Κατέστη δυνατή χάρη στη σκληρή δουλειά, την αντοχή και την αποφασιστικότητα του ελληνικού λαού.
Η οικονομική ανάπτυξη είναι ζωτικής σημασίας, καθώς διευρύνει το στρατηγικό πλεονέκτημα μιας χώρας. Επιτρέπει σε ένα κράτος να ενισχύσει την άμυνά του -μια κεντρική δέσμευση που η σημερινή κυβέρνηση είναι υπερήφανη ότι τηρεί-, να εκσυγχρονίσει τις υποδομές του, να επενδύσει στην καινοτομία και ταυτόχρονα να διασφαλίσει την κοινωνική συνοχή. Η οικονομική ανθεκτικότητα συνδέεται άρρηκτα με ισχυρούς θεσμούς και αξιόπιστες αποτρεπτικές δυνατότητες.
Η φιλοδοξία της Ελλάδας είναι να λειτουργήσει ως κόμβος μέσα από τον οποίο θα χτίζονται μακρόπνοες συνεργασίες. Αυτό το όραμα ήρθε ξανά στο μυαλό μου νωρίτερα φέτος, όταν υποδέχθηκα τον Πρόεδρο Emmanuel Macron στη Ρωμαϊκή Αγορά της Αθήνας, για να συζητήσουμε τη θέση της Ευρώπης σε ένα ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον. Το σκηνικό είχε ιδιαίτερη σημασία.
Η Αγορά ήταν ένας χώρος όπου κάποτε συνυπήρχαν το εμπόριο, το δίκαιο και η δημόσια ζωή. Εκεί, σκεφτήκαμε πώς η Ευρώπη μπορεί να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για τη στρατηγική της αυτονομία και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της.
Όταν ετοιμαζόμαστε να αναλάβουμε την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα εργαστούμε για μια Ευρώπη πιο ανταγωνιστική, πιο ασφαλή, πιο ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της και πιο αποτελεσματική στην προστασία των εξωτερικών της συνόρων.
Ένα ακόμη δίδαγμα, όμως, γίνεται όλο και πιο σαφές: η συνδεσιμότητα είναι το απτό πρόσωπο της γεωπολιτικής.
Το ενεργειακό τοπίο της περιοχής έχει αλλάξει ριζικά. Τα ηλεκτρικά δίκτυα, οι ενεργειακοί και ψηφιακοί διάδρομοι, τα λιμάνια και οι οδοί θαλάσσιων μεταφορών είναι μοχλοί ισχύος. Η γεωγραφία έχει σημασία.
Φιλοδοξία μας είναι να μετατρέψουμε τη μοναδική μας θέση σε ισχυρότερους δεσμούς ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, τον Κόλπο και τη Βόρεια Αφρική. Για τον λόγο αυτό επενδύουμε σε μια νέα γενιά έργων συνδεσιμότητας, όπως το GREGY, που θα μεταφέρει καθαρή ηλεκτρική ενέργεια από την Αίγυπτο στην Ευρώπη, και το Great Sea Interconnector, που θα συνδέσει τα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα με την Κύπρο και το Ισραήλ.
Παράλληλα, αξιοποιούμε τη μοναδική γεωγραφική μας θέση για να γίνουμε πάροχος ενεργειακής ασφάλειας στους βόρειους γείτονές μας.
Και, μιλώντας ως Πρωθυπουργός μιας ηγετικής δύναμης στη ναυτιλία, αξίζει να θυμηθούμε ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός: πάνω από το 90% του παγκόσμιου εμπορίου γίνεται δια θαλάσσης. Αν η ελευθερία της ναυσιπλοΐας απειλείται συστηματικά και οι ζωτικές θαλάσσιες οδοί δεν προστατεύονται, η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει να παραλύσει. Αυτό θα πρέπει να απασχολεί ιδιαίτερα κάθε χώρα που εκπροσωπείται σε αυτή την εξέχουσα Συνέλευση.
Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα να κλείσω με ορισμένες σκέψεις για την τεχνητή νοημοσύνη. Ένα από τα αγαπημένα μου συγκροτήματα όταν μεγάλωνα ήταν οι «Talking Heads». Δεν είχα ιδέα τότε ότι το εμβληματικό τραγούδι του David Byrne, με τον στίχο «We are on a road to nowhere», θα ακουγόταν τόσο προφητικό τέσσερις δεκαετίες μετά.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του είδους μας, έχουμε δημιουργήσει μια τεχνολογία με την οποία αμφισβητείται ανοιχτά η υπεροχή του ανθρώπινου νου ως κορύφωσης της εξέλιξής μας. Δεν θα επεκταθώ στις θετικές μετασχηματιστικές δυνατότητες αυτής της επαναστατικής τεχνολογίας, είτε πρόκειται για την εξάλειψη ασθενειών, είτε για τη βελτίωση της παραγωγικότητας, είτε για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, είναι αδύνατο να αγνοήσουμε ότι, επί του παρόντος, η ανεξέλεγκτη πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο, εγκυμονεί κινδύνους που ενδέχεται να υπερβαίνουν κατά πολύ τα πιθανά οφέλη της.
Όταν όσοι αναπτύσσουν την τεχνολογία μάς λένε ανοιχτά ότι «αν αφεθεί ανεξέλεγκτη, η ΤΝ θα μπορούσε να ξεπεράσει την ικανότητά μας να ελέγχουμε αυτά τα συστήματα» και οι ίδιοι παραδέχονται ότι «κατανοούμε μόνο ένα ελάχιστο μέρος του τι συμβαίνει σε αυτά τα μοντέλα», ο συναγερμός πρέπει να ηχήσει πολύ δυνατά για όλους μας.
Με απλά λόγια, οι επικεφαλής των μεγαλύτερων εταιρειών στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης μάς λένε ότι δεν έχουν ιδέα πώς λειτουργεί πραγματικά η αναδρομική αυτοβελτίωση, δηλαδή η ικανότητα της τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργεί συνεχώς καλύτερες εκδοχές του εαυτού της.
Αν προσθέσουμε την πιθανότητα μαζικής απώλειας θέσεων εργασίας, την πιθανότητα δημιουργίας πρωτοφανούς πλούτου στα χέρια ελάχιστων, αλλά και τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η τεχνητή νοημοσύνη στην ίδια τη φύση των ανθρώπινων σχέσεων, ειδικά για τα παιδιά μας, έχουμε όλα τα στοιχεία για πολιτική και κοινωνική αναταραχή χωρίς προηγούμενο.
Η ιδέα ότι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας θα συμφωνήσουν οικειοθελώς σε αυτορρύθμιση της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης είναι αφελής. Έρχεται σε αντίθεση με όσα γνωρίζουμε για την ιστορία του καπιταλισμού. Τα οφέλη για τους νικητές είναι τόσο μεγάλα, που δύσκολα μπορεί κανείς να πιστέψει ότι η καλοπροαίρετη μέριμνα για την ευημερία της ανθρωπότητας θα υπερισχύσει της αστείρευτης τάσης του κεφαλαίου να αναζητά συνεχώς καλύτερες αποδόσεις.
Δεδομένου ότι τα πιο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσονται εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό είναι πρωτίστως ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπίσει η αμερικανική κυβέρνηση. Ευτυχώς, υπάρχουν προηγούμενα από τα οποία μπορούμε να αντλήσουμε διδάγματα.
Τις δεκαετίες του 1940 και του 1950, η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε αυστηρούς κανονισμούς σε μια άλλη τεχνολογία που ήταν τόσο ισχυρή, ώστε οι δημιουργοί της πίστευαν ότι θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε μια χρυσή εποχή ανθρώπινης ευημερίας είτε στο τέλος του κόσμου. Μιλώ για τα πυρηνικά.
Το ίδιο πρέπει να συμβεί και τώρα. Και πρέπει να συμβεί γρήγορα. Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να παίρνουν άδειες βάσει συγκεκριμένων απαιτήσεων: προσήλωση στις ανθρώπινες αξίες, διαφάνεια και, κυρίως, ασφάλεια. Για να πετάξει ένα νέο αεροπλάνο, πρέπει να περάσει από πληθώρα αυστηρών δοκιμών που έχουν εγκριθεί από τη ρυθμιστική αρχή. Το ίδιο δεν ισχύει για ένα προηγμένο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, λαμβάνω πολύ σοβαρά υπόψη την έκκληση κορυφαίων στελεχών στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης για μια εθελοντική παύση στην ανάπτυξη των μοντέλων τους. Μόνο όμως, επαναλαμβάνω, μόνο ως προσωρινό μέτρο, ώστε να κερδηθεί χρόνος μέχρι να συσταθεί μια ισχυρή ρυθμιστική αρχή.
Ο φιλελεύθερος καπιταλισμός έχει ιστορικό περιορισμού των υπερβολών της αγοράς, είτε πρόκειται για τη διάλυση ισχυρών μονοπωλίων είτε για τον καθορισμό κανόνων και προτύπων που επιτρέπουν στην αγορά να λειτουργεί με γνώμονα το κοινό καλό. Το ίδιο πρέπει να συμβεί και τώρα.
Και όσο αναγκαία κι αν είναι η συνεργασία της Κίνας και του υπόλοιπου κόσμου για την αντιμετώπιση αυτής της τεράστιας πρόκλησης, η τύχη της τεχνητής νοημοσύνης και ο αντίκτυπός της στην ανθρωπότητα στο σύνολό της δεν θα κριθούν στις Βρυξέλλες, στο Τόκιο ή στη Μπραζίλια. Θα κριθούν κυρίως εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μεγάλη δύναμη συνεπάγεται μεγάλη ευθύνη. Ας ελπίσουμε ότι η χώρα που μας φιλοξενεί θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.
Σας ευχαριστώ πολύ.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
