Η τραγική υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη δεν σηκώνει ούτε εύκολες καταδίκες ούτε τηλεοπτικές δίκες. Η έρευνα πρέπει να ολοκληρωθεί και κανείς δεν δικαιούται να προδικάσει τα συμπεράσματά της.
Όμως δεν δικαιούμαστε και κάτι άλλο: να αφήσουμε να περάσουν λίγες ημέρες, να χαμηλώσουν τα φώτα της δημοσιότητας και να επιστρέψουμε σαν να μην έγινε τίποτα στην κανονικότητα.
Γιατί αυτή η τραγωδία άνοιξε ένα παράθυρο σε μια πραγματικότητα που μεγαλώνει εδώ και χρόνια μπροστά στα μάτια της Πολιτείας: τη γκρίζα Ιατρική, ανάμεσα στην επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική, τις υπηρεσίες ευεξίας, την ψευδοεπιστήμη και μια εξαιρετικά κερδοφόρα αγορά που εμπορεύεται τον φόβο για την αρρώστια, τη γήρανση και τον θάνατο.
Πλέον, τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο ένα ιατρείο. Αφορούν και όσους είχαν την υποχρέωση να ελέγχουν.
Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών, στον χώρο που βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκαν δύο μηχανήματα πλασμαφαίρεσης, τα οποία δεν επιτρεπόταν να υπάρχουν σε τέτοιου τύπου ιατρείο. Ο ΙΣΑ αναφέρει επίσης ότι η συγκεκριμένη πράξη δεν μπορούσε να πραγματοποιείται εκεί.
Κι όμως, το ιατρείο είχε ελεγχθεί το 2024 και δύο φορές το 2025. Τα μηχανήματα, σύμφωνα με τον ΙΣΑ, δεν είχαν εντοπιστεί.
Δεν προδικάζουμε την έρευνα. Ρωτάμε, όμως, το αυτονόητο:
Αν ένα σύστημα ελέγχου δεν μπορεί να γνωρίζει ποιος κάνει μια ιατρική πράξη, με ποια εκπαίδευση, με ποιον εξοπλισμό και σε ποιον χώρο, τότε ποιος ακριβώς προστατεύει τον ασθενή πριν συμβεί το κακό;
Και εδώ τελειώνουν οι εύκολες δικαιολογίες και αρχίζουν οι πολιτικές ευθύνες.
Μέχρι το 2019 λειτουργούσε το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας, ένας εξειδικευμένος ελεγκτικός μηχανισμός για τον χώρο της Υγείας. Με τον νόμο 4622/2019 της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας το ΣΕΥΥΠ καταργήθηκε ως αυτοτελές Σώμα και οι αρμοδιότητές του ενσωματώθηκαν στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας.
Σήμερα, μετά την τραγωδία, ο ίδιος ο ΙΣΑ αναγνωρίζει δημόσια ότι η κατάργηση του Σώματος Επιθεωρητών Υγείας άφησε τεράστιο κενό.
Ας μην κρυβόμαστε λοιπόν πίσω από διοικητικές διατυπώσεις. Το κενό αυτό δεν προέκυψε μόνο του. Δημιουργήθηκε ύστερα από συγκεκριμένη κυβερνητική επιλογή.
Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει: πόσοι εξειδικευμένοι επιθεωρητές Υγείας υπηρετούν σήμερα; Πόσοι αιφνιδιαστικοί έλεγχοι πραγματοποιούνται κάθε χρόνο; Σε πόσες ιδιωτικές δομές και ιατρεία; Πόσες παραβάσεις διαπιστώθηκαν και πόσες κυρώσεις επιβλήθηκαν;
Γιατί διαφάνεια δεν είναι να μεταφέρεις μια αρμοδιότητα από ένα κουτάκι του οργανογράμματος σε ένα άλλο. Διαφάνεια είναι να μπορείς να αποδείξεις ότι το κράτος ελέγχει αποτελεσματικά.
Προβληματική ήταν και η αντίδραση του προέδρου του ΙΣΑ, Γιώργου Πατούλη, όταν η δημοσιογράφος Αναστασία Γιάμαλη τού έθεσε ερωτήματα για τις ευθύνες των αρμόδιων θεσμών. Αντί να απαντήσει επί της ουσίας, επέλεξε να αναφερθεί στις πολιτικές επιλογές και σε παλαιότερη υποψηφιότητα της δημοσιογράφου.
Το ζήτημα δεν είναι ένας τηλεοπτικός καβγάς. Είναι μια νοοτροπία εξουσίας: όταν ζητείται λογοδοσία, αναζητείται ο πολιτικός φάκελος εκείνου που κάνει την ερώτηση.
Οι θεσμοί δεν υπάρχουν για να ενοχλούνται όταν ελέγχονται. Υπάρχουν για να ελέγχουν και να ελέγχονται. Και όταν αποτυγχάνουν, οφείλουν να εξηγούν γιατί.
Το πρόβλημα όμως είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί μια ολόκληρη αγορά γύρω από την αντιγήρανση, το detox, την υποτιθέμενη ενίσχυση του ανοσοποιητικού και κάθε λογής θαυματουργές θεραπείες. Επιστημονικοφανείς όροι, social media, τηλεοπτική προβολή και επιθετικό marketing δημιουργούν μια επίφαση εγκυρότητας που ο πολίτης συχνά αδυνατεί να αξιολογήσει.
Και εδώ η σημερινή πολιτική ηγεσία δεν μπορεί εύκολα να εμφανίζεται ως αμέτοχος παρατηρητής.
Ο σημερινός υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, έχει ο ίδιος πρωταγωνιστήσει στο παρελθόν στις τηλεπωλήσεις των περίφημων νανοβιονικών γιλέκων, γύρω από τα οποία προβάλλονταν ισχυρισμοί για την υγεία που αμφισβητήθηκαν ως προς την επιστημονική τεκμηρίωσή τους. Ο ίδιος είχε διευκρινίσει ότι δεν επρόκειτο για ιατρικό προϊόν και δεν υποκαθιστούσε θεραπεία.
Αλλά ακριβώς εδώ βρίσκεται το πολιτικό παράδοξο: ο σημερινός θεσμικός εγγυητής της επιστημονικά τεκμηριωμένης πολιτικής Υγείας έχει υπάρξει μέρος της τηλεοπτικής κουλτούρας που μετέτρεψε επιστημονικοφανείς υποσχέσεις σε εμπορικό προϊόν.
Δεν ήταν, βέβαια, ο μόνος. Στη διάρκεια της πανδημίας ο Κυριάκος Βελόπουλος προωθούσε κηραλοιφές με ισχυρισμούς προστασίας από τον κορωνοϊό, με το ΕΣΡ να επιβάλλει τελικά σε 25 τηλεοπτικούς σταθμούς πρόστιμα συνολικού ύψους 730.000 ευρώ για τις σχετικές μεταδόσεις.
Δεν ισχυριζόμαστε ότι κάθε συμπληρωματική παρέμβαση είναι απάτη. Το αντίθετο. Η άσκηση, η διατροφή, η αποκατάσταση, η αλλαγή του τρόπου ζωής και άλλες παρεμβάσεις έχουν θέση στη σύγχρονη Ιατρική όταν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
Η διαχωριστική γραμμή είναι καθαρή:
Τι έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί; Για ποια ένδειξη; Με ποια δεδομένα; Με ποιους κινδύνους; Από ποιον επαγγελματία; Σε ποια αδειοδοτημένη δομή;
Όταν αυτά αντικαθίστανται από θαύματα, αόριστες υποσχέσεις και επιστημονικοφανείς λέξεις που χρησιμοποιούνται για να εμπορευθούν τον φόβο και την ελπίδα του ασθενούς, δεν μιλάμε για Ιατρική. Μιλάμε για αγορά.
Και το κράτος οφείλει να προστατεύει τον πολίτη από αυτήν.
Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας ήδη απαγορεύει την εκμετάλλευση της έλλειψης ειδικών ιατρικών γνώσεων του κοινού και την προβολή μη επιστημονικά αναγνωρισμένων θεραπευτικών μεθόδων για προσέλκυση πελατείας.
Άρα δεν λείπουν μόνο οι κανόνες. Λείπει ο αποτελεσματικός έλεγχος της εφαρμογής τους.
Και ύστερα από επτά χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, η κυβέρνηση δεν δικαιούται πλέον να επικαλείται παθογένειες που παρέλαβε. Έχει την πλήρη πολιτική ευθύνη για το σύστημα εποπτείας που η ίδια διαμόρφωσε και διατήρησε.
Δεν χρειάζεται να αποδείξει κανείς κάποια ενορχήστρωση.
Η ανοχή αρκεί. Και όταν η ανοχή είναι διαρκής, θεσμική και προβλέψιμη, παύει να είναι αμέλεια. Γίνεται πολιτική επιλογή.
Για την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη η απάντηση είναι σαφής: ισχυρός και εξειδικευμένος μηχανισμός επιθεώρησης των υπηρεσιών Υγείας, επαρκώς στελεχωμένος και επιχειρησιακά ανεξάρτητος. Συστηματικοί αιφνιδιαστικοί έλεγχοι. Δημόσιο μητρώο αδειοδοτημένων δομών και πράξεων. Αυστηρός έλεγχος της ιατρικής διαφήμισης και των ισχυρισμών Υγείας, ιδιαίτερα στα κοινωνικά δίκτυα. Υποχρεωτική διαφάνεια ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση. Καταγραφή των σοβαρών ανεπιθύμητων συμβάντων. Πραγματικές κυρώσεις όταν παραβιάζονται οι κανόνες.
Γιατί η Υγεία δεν μπορεί να είναι αγορά θαυμάτων. Και ο ασθενής δεν μπορεί να είναι πελάτης στον οποίο κάποιος πουλά ελπίδα, φόβο ή αιώνια νεότητα.
Απέναντι στη γκρίζα Ιατρική, στις μαγγανείες και στην εμπορία της ανθρώπινης αγωνίας, εμείς επιλέγουμε πλευρά: την πλευρά της επιστήμης, της διαφάνειας, του ελέγχου και της λογοδοσίας.
Αυτό δεν είναι συντεχνιακή υπόθεση των γιατρών. Είναι στοιχειώδης υποχρέωση μιας δημοκρατικής Πολιτείας απέναντι στη ζωή, την αξιοπρέπεια και την ασφάλεια των πολιτών της.
* Ο Σπύρος Δρίτσας είναι χειρουργός και τομεάρχης Υγείας της ΕΛΑΣ
