Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο, ο Πελέ, γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1940 στην Τρες Κορασόες της Μίνας Ζεράις, πριν από 86 χρόνια. Ο «μαύρο μαργαριτάρι» του παγκοσμίου ποδοσφαίρου ήταν το πρώτο από τα τρία παιδιά της οικογένειας και βαφτίστηκε Έντισον προς τιμήν του εφευρέτη Τόμας Έντισον, πριν αφαιρεθεί το «ι» από το όνομά του.
Ο Πελέ πέθανε στις 29 Δεκεμβρίου 2022 και παραμένει ο μοναδικός ποδοσφαιριστής που κατέκτησε τρία Παγκόσμια Κύπελλα, το 1958, το 1962 και το 1970. Έφυγε από τη ζωή στα 82 του χρόνια, έχοντας γεννηθεί στις 23/10/1940, έπειτα από μάχη μεγαλύτερη του ενός έτους με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Έζησε σαν να χωρούσε σε χίλιες ζωές, με το όνομά του να γίνεται σύνθημα και την εικόνα του σύμβολο σε κάθε ποδοσφαιρική γειτονιά του πλανήτη. Η κυριαρχία του άρχισε από τα γήπεδα της Σουηδίας, όταν σε ηλικία 17 ετών και εννέα μηνών κατέκτησε το πρώτο από τα τρία Μουντιάλ που σήκωσε στην καριέρα του, μένοντας για δεκαετίες σημείο αναφοράς για εκατομμύρια ανθρώπους διαφορετικών γενεών.
Ο Πελέ, ένας από τους 20 πιο σημαντικούς ανθρώπους του 20ού αιώνα σύμφωνα με το Time, είχε προβλήματα στο ισχίο εδώ και χρόνια και δεν μπορεί να περπατήσει χωρίς βοήθεια. Επικοινωνεί με τους θαυμαστές του μέσω social media και είχε διαψεύσει από εκεί τον γιο του, Εντίνιο, ο οποίος είχε πει ότι ο πατέρας του βρισκόταν σε κατάθλιψη.
Η 19η Νοεμβρίου καθιερώθηκε ως «Ημέρα του Βασιλιά Πελέ» στη Βραζιλία, με νόμο που υπέγραψε ο πρόεδρος Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα. Δεν επιλέχθηκε ούτε η ημερομηνία γέννησής του, 23 Οκτωβρίου 1940, ούτε η ημέρα του θανάτου του, 29 Δεκεμβρίου 2022, αλλά η επέτειος της ημέρας που πέτυχε το χιλιοστό του γκολ. Ήταν 19 Νοεμβρίου 1969 στο Μαρακανά, στο Ρίο ντε Τζανέιρο, όταν ο Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο, γνωστός ως Πελέ, σκόραρε με πέναλτι το 1000ό από τα 1.283 γκολ της καριέρας του, στη νίκη της Σάντος με 2-1 επί της Βάσκο ντα Γκάμα.
Τα παιδικά του χρόνια ήταν φτωχικά και συχνά έπαιζε μπάλα γεμίζοντας τις κάλτσες του με χαρτιά, αφού η οικογένειά του δεν είχε χρήματα για παπούτσια. Ο πατέρας του, Ζοάο Ράμος ντο Νασιμέντο, ήταν ελπιδοφόρος διεθνής ποδοσφαιριστής στη θέση του κεντρικού επιθετικού, αλλά ένας σοβαρός τραυματισμός στα 25 του τον ανάγκασε να σταματήσει, ενώ η μητέρα του, Δόνα Σελέστε, είχε άλλη στάση. Για να βοηθήσει οικονομικά και να καταφέρει να αγοράσει δική του μπάλα, δούλευε σε καταστήματα τσαγιού και γυάλιζε παπούτσια έξω από κινηματογράφους.
Ο Πελέ κατάφερε να φοιτήσει στο σχολείο μόνο μέχρι την τέταρτη τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ο δρόμος που ακολούθησε ήταν διαφορετικός, όπως είχε πει και ο ίδιος σε συνέντευξή του στο ιταλικό «Che Tempo che fa», μιλώντας για την παιδική του ηλικία, τον πατέρα του και τη συμβουλή του να σέβεται τους άλλους χωρίς να θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο ή πιο σημαντικό.
Το προσωνύμιο Πελέ έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο, αν και ο ίδιος είχε δηλώσει ότι δεν γνώριζε πώς προέκυψε και ότι αρχικά δεν του άρεσε. Αργότερα, όταν θεολόγος του εξήγησε πως η λέξη υπάρχει στη Βίβλο και στα εβραϊκά σημαίνει θαύμα, άλλαξε γνώμη. Το όνομα, όπως έχει ειπωθεί, του το κόλλησε συμμαθητής του στο σχολείο, ενώ υπάρχουν μέχρι σήμερα δύο εκδοχές για την προέλευσή του: η μία θέλει να συνδέεται με μια παλιά δερμάτινη μπάλα που βρήκε στα χωράφια της Τρες Κορασόες, και η άλλη με τον τρόπο που φώναζε τον αγαπημένο του τερματοφύλακα, τον «Μπιλέ» της Βάσκο ντα Γκάμα. Ο τίτλος του «βασιλιά» του δόθηκε από τον θεατρικό συγγραφέα Νέλσον Ροντρίγκες, όταν ήταν μόλις 17 ετών.
Ο Πελέ εξακολουθεί να συγκρίνεται με σπουδαία ονόματα της ιστορίας του ποδοσφαίρου, όπως ο Ντι Στέφανο, ο Κρόιφ, ο Μαραντόνα, αλλά και οι νεότεροι Μέσι και Κριστιάνο Ρονάλντο. Η Marca έχει επισημάνει ότι τέτοιες συγκρίσεις είναι άδικες και αδύνατες, λόγω των διαφορετικών εποχών, γηπέδων, διαιτησίας, μπάλας και φυσικής κατάστασης. Την ίδια ώρα, ο Σέζαρ Λουίς Μενότι είχε υποστηρίξει πως για εκείνον ο Πελέ ήταν ο καλύτερος όλων των εποχών, με όλα όσα χρειαζόταν ένας παίκτης: σωματική διάπλαση, δύναμη στις μονομαχίες και ηγετική παρουσία.
Ο ίδιος έλεγε συχνά πως κανείς δεν πρόκειται να γεννηθεί ξανά σαν τον Πελέ και πως, αν ο Μέσι φτάσει τα 1.283 γκολ και τα τρία Μουντιάλ, τότε θα μπορούσε να γίνει συζήτηση. Είχε επίσης αναφέρει ότι στις 19 Νοεμβρίου 1969 σημείωσε το 1000ό γκολ του στο Μαρακανά και ότι κράτησε την μπάλα, θυμούμενος ακόμη εκείνες τις στιγμές με όλους όσους βρέθηκαν γύρω του.
Το βασικό επιχείρημα όσων αμφισβητούσαν την πρωτοκαθεδρία του ήταν ότι δεν έπαιξε ποτέ σε ευρωπαϊκή ομάδα, όπου ο βαθμός δυσκολίας θεωρείται υψηλότερος από το βραζιλιάνικο πρωτάθλημα. Ωστόσο, ο Πελέ έμεινε στη Σάντος για 19 χρόνια, τόσο από αγάπη για την ομάδα όσο και επειδή η κυβέρνηση της Βραζιλίας τον είχε κηρύξει «εθνικό θησαυρό» το 1961, με απόφαση του προέδρου Ζάνιο Κουάδρος, ώστε να μην μπορέσει να φύγει.
Αγωνίστηκε ως δεύτερος επιθετικός και ξεχώρισε για την τεχνική του, την αθλητικότητα, την άριστη ντρίμπλα και πάσα, το παιχνίδι στον αέρα, τη δημιουργικότητα και την αίσθηση του γκολ. Για 19 χρόνια στη Σάντος, από το 1956 έως το 1974, σημείωσε 658 γκολ σε 639 αγώνες, ενώ στη συνέχεια αγωνίστηκε για τρία χρόνια στον Κόσμο της Νέας Υόρκης, με απολογισμό 37 γκολ σε 64 συμμετοχές, και το 2010 ανακηρύχθηκε επίτιμος πρόεδρός του.
Ο Πελέ ολοκλήρωσε την καριέρα του στον Κόσμο της Νέας Υόρκης και επίσημα είχε 753 γκολ σε 813 παιχνίδια. Από αυτά, τα 77 ήταν με την εθνική Βραζιλίας σε 91 αγώνες, αριθμός που τον κρατά ακόμη στην κορυφή των σκόρερ της Seleção, αν και ο ίδιος υπολόγιζε 1.283 τέρματα με τα ανεπίσημα παιχνίδια, ενώ η FIFA καταγράφει 1.281 σε 1.363 ματς.
Κατέχει το παγκόσμιο ρεκόρ χατ-τρικ με 92, έχει θέση στο Guinness World Records για τα γκολ του και κρατά το ρεκόρ ως ο μικρότερος σε ηλικία ποδοσφαιριστής που έπαιξε σε τελικό Μουντιάλ και κατέκτησε το τρόπαιο, καθώς το 1958 ήταν 17 ετών και 249 ημερών. Με την εθνική Βραζιλίας σήκωσε τρία Μουντιάλ, το 1958, το 1962 και το 1970, με πρώτο εκείνο της Σουηδίας σε ηλικία 17 ετών και 9 μηνών.
Ο ίδιος είχε πει για το Μουντιάλ της Σουηδίας το 1958 πως δεν φανταζόταν ότι θα κληθεί σε εκείνη την ηλικία, περιγράφοντας και το σοκ από την πρώτη του έξοδο από τη Βραζιλία. Θυμόταν επίσης το γκολ στον τελικό και έλεγε ότι σήμερα σκέφτεται πόσο καλός ήταν ο Θεός μαζί του.
Ο Πελέ θεωρείται από τη FIFA και την IFFHS ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα και για μεγάλο διάστημα ήταν ο πιο ακριβοπληρωμένος αθλητής στον κόσμο. Έχει τον τίτλο «Ποδοσφαιριστής του Αιώνα» από τη FIFA, «Αθλητής του Αιώνα» από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή και είναι μέλος του ποδοσφαιρικού Hall of Fame, ενώ το 1999 αναδείχθηκε Ποδοσφαιριστής του Αιώνα από τους νικητές της Χρυσής Μπάλας του France Football. Το 2000, σε παγκόσμια δημοσκόπηση της FIFA στο διαδίκτυο, ήρθε δεύτερος πίσω από τον Μαραντόνα, ενώ σε άλλες ψηφοφορίες της FIFA και του περιοδικού FIFA Magazine, αλλά και των ειδικών αθλητικογράφων, βρέθηκε στην πρώτη θέση.
Πολλές ιστορίες έχουν συνοδεύσει τον μύθο του Πελέ και μία από αυτές είχε πρωταγωνιστή τον πρώην διαιτητή Γκιγιέρμο Βελάσκες. Στις 18 Ιουνίου 1968, στην Μπογκοτά, σε φιλικό της Σάντος με την εθνική Κολομβίας που προετοιμαζόταν για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού, ο Πελέ αποβλήθηκε μετά από 42 λεπτά για φάουλ σε αντίπαλό του.
Οι διαμαρτυρίες των παικτών της Σάντος ενώθηκαν με τις αντιδράσεις των χιλιάδων φιλάθλων στο Estadio El Campin, που ζητούσαν να επιστρέψει στο παιχνίδι. Η κολομβιανή ομοσπονδία αναγκάστηκε να αντικαταστήσει τον Γκιγιέρμο Βελάσκες στο ημίχρονο και να επιτρέψει στον Πελέ να αγωνιστεί ξανά στην επανάληψη.
Έναν χρόνο αργότερα, στις 19 Νοεμβρίου 1969, στο Μαρακανά, ο Πελέ έγραψε Ιστορία με το 1000ό γκολ του σε επίσημα και ανεπίσημα παιχνίδια, νικώντας με πέναλτι τον Αργεντινό τερματοφύλακα Εντγκάρντο Αντράντι και διαμορφώνοντας το 2-1 για τη Σάντος απέναντι στη Βάσκο ντα Γκάμα. Ο αγώνας διακόπηκε όταν δημοσιογράφοι και φίλαθλοι μπήκαν στον αγωνιστικό χώρο για να τον αποθεώσουν.
Χιλιάδες προσωπικά αντικείμενα του Πελέ έχουν βγει σε δημοπρασία, ανάμεσά τους και τα τρία μετάλλια του Παγκοσμίου Κυπέλλου, ώστε να συγκεντρωθούν χρήματα για φιλανθρωπικούς σκοπούς και για την ενίσχυση της πρώην ομάδας του, της Σάντος. Στο Tribeca Film Festival της Νέας Υόρκης παρουσιάστηκε και η ταινία για τα παιδικά του χρόνια, με τίτλο «Η γέννηση ενός Θρύλου», σε σκηνοθεσία των αδελφών Τζεφ και Μάικλ Ζίμπαλιστ, με πρωταγωνιστές, μεταξύ άλλων, τους Ροντρίγκο Σαντόρο, Μίλτον Γκονσάλβες και τον 18χρονο Κέβιν ντε Πάουλα, στο κινηματογραφικό του ντεμπούτο ως Πελέ.
Ο Πελέ παντρεύτηκε τη Ροσιμέρι Τσίμπι, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, τον Εντίνιο, τη Τζένιφερ και την Κέλι, καθώς και την τραγουδίστρια Ασίρια Νασιμέντο, μητέρα των διδύμων Ζόσουα και Σελέστε. Είχε επίσης μια κόρη από την πρώην οικονόμο του, την Ανίζια Μασάντο, τη Σάντρα Αράντες, η οποία πέθανε το 2006. Λίγο πριν συμπληρώσει 76 χρόνια ζωής, παντρεύτηκε στη Γκαραούχα, στην ακτή του Σάο Πάολο, την 50χρονη επιχειρηματία ιαπωνικής καταγωγής Μάρσια Σιμπέλε Αόκι, με την οποία διατηρούσε σχέση από το 2010 και είχε γνωρίσει στο ασανσέρ πολυκατοικίας στο Σάο Πάολο.
Ο Πελέ σε αριθμούς
Διοργανώσεις
Με συλλόγους 722 αγώνες 676 γκολ 27 τίτλοι
Πρωτάθλημα Paulista 407 465 10 (Σάντος)
Τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο 53 48 4 (Σάντος)
Πρωτάθλημα Βραζιλίας 172 102 6 (Σάντος)
Copa Libertadores 15 14 2 (Σάντος)
Copa Intercontinental 3 7 2 (Σάντος)
Recopa Sudamericana 2 1 1 (Σάντος)
Recopa International 1 0 1 (Σάντος)
Supercopa Sudamericana 5 2
NASL* 64 37 1 (Κόσμος Νέας Υόρκης)
Με την εθνική Βραζιλίας 91 αγώνες 77 γκολ 3 τίτλοι
Μουντιάλ (προκριματικά) 6 6 –
Μουντιάλ 14 12 3
Copa America 6 8 0
Άλλοι αγώνες 65 51 –
Ατομικοί τίτλοι
Πρώτος σκόρερ Paulista τελική φάση 3
Πρώτος σκόρερ Paulista 7
Πρώτος σκόρερ Κυπέλλου Βραζιλίας 3
Ιδανική ενδεκάδα NASL 2
MVP NASL 1
* Από το 1961 έως το 1968 το πρωτάθλημα Βραζιλίας έφερε τις ονομασίες Taca Brasil (31 αγώνες-31 γκολ-5 τίτλοι) και Torneio Roberto Gomes Pedrosa (57-37-1)
** North American Soccer League
*** Οι αριθμοί προέρχονται από την ισπανική εφημερίδα Marca
A. Βαζογιάννης
ΠΗΓΗ ΦΩΤΟ: EPA
