Η είδηση του θανάτου του Γιώργου Βαρδινογιάννη, την Παρασκευή (16/10) σε ηλικία 90 ετών, άφησε βαριά αίσθηση όχι μόνο στην οικογένεια του Παναθηναϊκού, αλλά και συνολικά στον ελληνικό αθλητισμό. Για τους παλαιότερους φίλους του συλλόγου, ιδιαίτερα τη γενιά των 45άρηδων και άνω, έφερε μαζί της αναμνήσεις από τα χρόνια που είχε τα ηνία του ποδοσφαιρικού «τριφυλλιού» και το μεγάλωσε σε όλα τα επίπεδα.
Ο «Καπετάνιος», όπως ήταν γνωστός σε όλους, δεν είδε ποτέ τον Παναθηναϊκό απλώς ως μια ομάδα που στοχεύει στο πρωτάθλημα και σε μεταγραφές που κάνουν τη διαφορά. Το όραμά του ήταν πολύ πιο πλατύ: ήθελε έναν σύλλογο με ισχυρή δομή, σύγχρονες εγκαταστάσεις, δικά του ποδοσφαιρικά «φυτώρια» και τη δυνατότητα να κοιτάζει στα μάτια τους μεγάλους αντιπάλους του στην Ευρώπη.
Αυτή η αντίληψη σημάδεψε την περίοδο της διοίκησής του από τις 17 Ιουλίου 1979, όταν έγινε ο πρώτος μεγαλομέτοχος της νεοσύστατης τότε ΠΑΕ, έως τις 29 Μαΐου 2000, όταν ανακοίνωσε την αποχώρησή του από τα κοινά του «τριφυλλιού».
Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης συνέδεσε το όνομά του με μεγάλες μεταγραφές, 6 πρωταθλήματα, 9 Κύπελλα, 3 Super Cup και σπουδαίες ευρωπαϊκές βραδιές που έφτασαν μέχρι τους ημιτελικούς του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1985 και του Champions League το 1996, αλλά και τους προημιτελικούς του UEFA το 1988. Πίσω από τις επιτυχίες, όμως, υπήρχε μια διαφορετική φιλοσοφία για τον τρόπο λειτουργίας του ελληνικού ποδοσφαίρου: η προσπάθεια να χτιστούν προϋποθέσεις ώστε ο Παναθηναϊκός να λειτουργεί με επαγγελματικά πρότυπα, σε μια εποχή που το άθλημα βρισκόταν ακόμη σε διαφορετικό επίπεδο οργάνωσης.
Το πιο χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της φιλοσοφίας ήταν η Παιανία. Ένα έργο που δεν σχεδιάστηκε μόνο για να προσφέρει καλύτερο χώρο προπόνησης στην πρώτη ομάδα, αλλά για να αλλάξει την καθημερινότητα του ποδοσφαιρικού τμήματος και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον αντάξιο των φιλοδοξιών του συλλόγου.
Η ιδέα για τη δημιουργία ενός σύγχρονου προπονητικού κέντρου συνδέθηκε και με τον σερ Αλφ Ράμσεϊ, τον προπονητή που οδήγησε την εθνική Αγγλίας στην κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 1966. Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης τον είχε φέρει στον Παναθηναϊκό ως τεχνικό σύμβουλο και η εισήγηση για ιδιόκτητες εγκαταστάσεις ήταν ένα από τα σημεία αναφοράς στον σχεδιασμό της νέας εποχής.
Το μεγάλο όραμά του με την Παιανία
Το 1980 ξεκίνησε η υλοποίηση του σχεδίου. Μετά από διαπραγματεύσεις με το Υπουργείο Γεωργίας, αποκτήθηκε έκταση 67 στρεμμάτων και το συνολικό κόστος του εγχειρήματος έφτασε τα 600 εκατομμύρια δραχμές. Στις 16 Δεκεμβρίου 1981 έγιναν τα εγκαίνια των εγκαταστάσεων, παρουσία και του αδερφού του «καπετάνιου», Βαρδή Βαρδινογιάννη, αλλά και του τότε υφυπουργού Προεδρίας, Γιώργου Κατσιφάρα.
Για τα δεδομένα της εποχής, η Παιανία ήταν μια επένδυση που ξεπερνούσε κατά πολύ τις συνηθισμένες ανάγκες μιας ελληνικής ποδοσφαιρικής ομάδας. Δεν επρόκειτο για λίγα γήπεδα και έναν απλό χώρο προπονήσεων. Με τα χρόνια, το αθλητικό κέντρο εξελίχθηκε σε ένα ολοκληρωμένο συγκρότημα με γήπεδα φυσικού και τεχνητού χλοοτάπητα, γυμναστήριο, ιατρεία, χώρους φυσιοθεραπείας, αποδυτήρια, ξενοδοχείο, εστιατόριο και εγκαταστάσεις για την καθημερινή λειτουργία του ποδοσφαιρικού τμήματος.
Το όραμα του «καπετάνιου» ήταν ακόμη μεγαλύτερο για τον συγκεκριμένο χώρο, που δεν ήθελε να μείνει μόνο στις ανάγκες της πρώτης ομάδας. Η Παιανία, όπως έμαθαν να τη λένε οι «παλιοί», είχε χώρους και για τις Ακαδημίες, βάζοντας τις μικρότερες ηλικίες σε ένα περιβάλλον που μπορούσε να στηρίξει την προπόνηση, την αποκατάσταση και την εξέλιξή τους. Στόχος ήταν να βγάζει ο Παναθηναϊκός τους δικούς του παίκτες, τα δικά του «παιδιά».
Αυτή ήταν και η ουσία της επένδυσης στο μυαλό του Γιώργου Βαρδινογιάννη. Ο Παναθηναϊκός απέκτησε τη δυνατότητα να οργανώνει μεγάλο μέρος της ποδοσφαιρικής του δραστηριότητας σε έναν ενιαίο χώρο, με εγκαταστάσεις που σταδιακά έγιναν σημείο αναφοράς ακόμη και για ομάδες του εξωτερικού και στη δεκαετία του ’80 θεωρούνταν μέσα στις 5 κορυφαίες της Ευρώπης.
Το προπονητικό κέντρο της Παιανίας, που από το 2025 πέρασε στα χέρια της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, φιλοξένησε σημαντικούς ευρωπαϊκούς συλλόγους, ανάμεσά τους τον Άγιαξ και τη Μίλαν. Δεκάδες ομάδες της Κεντρικής Ευρώπης έκαναν εκεί τη χειμερινή προετοιμασία τους, ενώ η σύγκρισή της με το περίφημο «Μιλανέλο» της Μίλαν αποτύπωνε το επίπεδο που είχε φτάσει.
Οι ομάδες χτίζονται, δεν αγοράζονται
Στην εποχή του Γιώργου Βαρδινογιάννη στον προεδρικό θώκο του Παναθηναϊκού αποκτήθηκαν σπουδαίοι ποδοσφαιριστές: Δημήτρης Σαραβάκος, Βέλιμιρ Ζάετς, Χουάν Ραμόν Ρότσα, Κρίστο Βαζέχα, Χουάν Χοσέ Μπορέλι, Γιόζεφ Βάντσικ, Χρήστος και Θανάσης Δημόπουλος, Κρίστο Κόλεφ είναι μερικά χαρακτηριστικά ονόματα. Προσπάθησε να φέρει τρεις φορές τον Γκεόργκι Χάτζι, αλλά και τον Κρίστο Στόιτσκοφ, χτυπώντας την πόρτα πολλών ακόμη, με τη δυναμική και την πειθώ που διέθετε.
Πάνω απ’ όλα, όμως, ο «καπετάνιος» αγαπούσε τον Έλληνα ποδοσφαιριστή και ειδικά τους νεαρούς παίκτες. Σε μια εποχή που ο κόσμος ζητούσε μόνο «μεγάλα» ονόματα, εκείνος θεωρούσε πως μια ομάδα με πρωταγωνιστικές φιλοδοξίες δεν μπορούσε να στηρίζεται μόνο στις μεταγραφές. Χρειαζόταν σωστές συνθήκες δουλειάς, δικές της μεθόδους προετοιμασίας και σταθερή βάση για το μέλλον, με Έλληνες παίκτες. Η φράση «οι ομάδες χτίζονται, δεν αγοράζονται», που έλεγε κάθε καλοκαίρι στον αγιασμό της πρώτης ομάδας, έμεινε ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές ατάκες του. Και η Παιανία ήταν η υλική έκφραση αυτής της λογικής, μαζί φυσικά με τις Ακαδημίες.
Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στα τμήματα υποδομής και στην προοπτική να στελεχώνεται ο Παναθηναϊκός από ποδοσφαιριστές που θα είχαν μεγαλώσει μέσα στον σύλλογο. Η Ακαδημία υπήρχε και πριν από τη δική του διοικητική περίοδο, καθώς είχε ξεκινήσει από τη δεκαετία του 1950 και είχε ενισχυθεί στη δεκαετία του 1970. Εκείνο που άλλαξε στα χρόνια του ήταν η προσπάθεια να αποκτήσει μεγαλύτερη οργάνωση, καλύτερες εγκαταστάσεις και ξεκάθαρη θέση στον συνολικό σχεδιασμό της ομάδας.
Η λογική ήταν σαφής: ο Παναθηναϊκός έπρεπε να μπορεί να αναδεικνύει ποδοσφαιριστές που θα στελέχωναν την πρώτη ομάδα, θα γνώριζαν τη νοοτροπία του συλλόγου και θα έμπαιναν στον αγωνιστικό του κορμό. Δεν ήταν εύκολο, ούτε μπορούσαν όλα τα παιδιά των Ακαδημιών να φτάσουν στο υψηλότερο επίπεδο. Η επένδυση, όμως, στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών ήταν αναγκαία για να αυξηθούν οι πιθανότητες να συμβεί.
Κόντρα στο ρεύμα της εποχής και στις αμφισβητήσεις, το κατάφερε και αυτό, αφού επί των ημερών του παίκτες όπως ο Γιώργος Καραγκούνης, ο Άγγελος Μπασινάς, ο Γιάννης Γκούμας και ο Κώστας Χαλκιάς όχι μόνο αναδείχθηκαν από το «πράσινο φυτώριο» και έφτασαν στην πρώτη ομάδα του Παναθηναϊκού, αλλά έγιναν σημεία αναφοράς για το «τριφύλλι» και πρωταθλητές Ευρώπης με την Ελλάδα στο EURO 2004.
Η επιλογή να δοθεί χώρος στους νέους απαιτούσε υπομονή και συνέπεια. Σε αντίθεση με μια μεταγραφή, που μπορούσε να δώσει άμεσο αγωνιστικό αποτέλεσμα, η δουλειά στις Ακαδημίες είχε ορίζοντα ετών. Το αποτέλεσμα δεν ήταν πάντα ορατό από τη μία σεζόν στην άλλη, ήταν όμως μια επένδυση με διάρκεια που μπορούσε να επηρεάσει την πορεία του συλλόγου σε βάθος χρόνου.
Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού προφίλ
Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Γιώργου Βαρδινογιάννη, από το 1979 έως το 2000, ο Παναθηναϊκός κατέκτησε 6 πρωταθλήματα Ελλάδας και 9 Κύπελλα, ενώ πρόσθεσε και 3 Super Cup. Αυτό δείχνει πως, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος κατηγορήθηκε από αντιπάλους για προσπάθεια κυριαρχίας στο ελληνικό ποδόσφαιρο, τα δεδομένα ήταν πιο μοιρασμένα, καθώς τίτλους κατέκτησαν και άλλες ομάδες, ακόμη και η ΑΕΛ.
Το δεύτερο μεγάλο όραμα του «καπετάνιου» ήταν να μονιμοποιηθεί ο Παναθηναϊκός στα υψηλά στρώματα του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου και να αναγνωριστεί από τους Ευρωπαίους ως μια σταθερά αναπτυσσόμενη δύναμη. Βήμα-βήμα το πέτυχε και αυτό…
Ήταν εκείνος που πήρε τον Παναθηναϊκό του έπους του Γουέμπλεϊ και τον οδήγησε στην επόμενη μέρα. Αυτός που μετέτρεψε το «τριφύλλι» σε ευρωπαϊκό κλαμπ και το έκανε «Panathinaikos» σε κάθε γωνιά της Γηραιάς Ηπείρου, δημιουργώντας χιλιάδες νέους φιλάθλους για την ομάδα.
Το 1985, ο Παναθηναϊκός έφτασε μέχρι τα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, αποκλείοντας προηγουμένως τη Φέγενορντ, τη Λίνφιλντ και τη Γκέτεμποργκ, πριν σταματήσει από τη μεγάλη Λίβερπουλ. Το 1988 ακολούθησε η πορεία μέχρι τα προημιτελικά του Κυπέλλου UEFA, με την πρόκριση επί της Γιουβέντους να ξεχωρίζει ως μία από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές επιτυχίες της ομάδας. Και το 1996, ο Παναθηναϊκός επέστρεψε στα ημιτελικά της κορυφαίας ευρωπαϊκής διασυλλογικής διοργάνωσης, πλέον ως Champions League, νικώντας τον Άγιαξ με 1-0 στο Άμστερνταμ, πριν αποκλειστεί στη ρεβάνς της Αθήνας.
Παράλληλα με τις αγωνιστικές επιτυχίες, ο «καπετάνιος» ήθελε να ισχυροποιήσει παντού το προφίλ και το status του Παναθηναϊκού. Είχε δεκάδες συναντήσεις με προέδρους και ιδιοκτήτες άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών κλαμπ, τους οποίους προσκαλούσε συχνά στην Αθήνα, έδινε ο ίδιος ή εκπρόσωπός του το «παρών» σε μεγάλα ποδοσφαιρικά gala και επένδυε στις γνωριμίες, στις δημόσιες σχέσεις και στην οργάνωση του συλλόγου σε κάθε επίπεδο, ώστε να έχει χαρακτήρα ευρωπαϊκού κλαμπ και όχι μιας απλής ελληνικής ομάδας.
Η πιο σημαντική παρακαταθήκη του
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη πλευρά της παρακαταθήκης του Γιώργου Βαρδινογιάννη. Δεν μεγάλωσε τον Παναθηναϊκό μόνο με τις μεταγραφές που έκανε ή τους τίτλους που κατέκτησε. Επιδίωξε να τον μεγαλώσει ως οργανισμό, αλλάζοντας τις υποδομές του, δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη παικτών και δημιουργώντας συνθήκες για να λειτουργεί ο Παναθηναϊκός με διαφορετικές απαιτήσεις στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, μακριά από τις «ελληνικές» νοοτροπίες.
Ο «Καπετάνιος» υπήρξε μια ισχυρή και συχνά αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, με τον δικό του τρόπο διοίκησης, τις συγκρούσεις του, τα λάθη του, αλλά και πολλές σπουδαίες κινήσεις που σημάδεψαν τη μακρά παρουσία του στον Παναθηναϊκό. Η αποτίμηση της πορείας του δεν χρειάζεται να παραβλέπει καμία από αυτές τις πλευρές. Χρειάζεται, όμως, να αναγνωρίζει και το αποτύπωμα των επιλογών του.
Γιατί οι μεγάλες ομάδες δεν κρίνονται μόνο από τα τρόπαια που σηκώνουν. Κρίνονται και από τις υποδομές που δημιουργούν, τους ποδοσφαιριστές που αναδεικνύουν, τη νοοτροπία που διαμορφώνουν και τη θέση που κατακτούν στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο.
Ο «Καπετάνιος» παρέλαβε έναν Παναθηναϊκό με μεγάλη ιστορία και σημαντική ευρωπαϊκή διαδρομή από την εποχή του Γουέμπλεϊ και όχι μόνο προσπάθησε, αλλά κατάφερε να τον οδηγήσει στην επόμενη μέρα: η Παιανία, η οργανωμένη δουλειά στις Ακαδημίες, οι τίτλοι και οι πορείες μέχρι τα ημιτελικά της Ευρώπης συνθέτουν το αποτύπωμα αυτής της προσπάθειας.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της εποχής του: στην προσπάθεια να αποκτήσει ο Παναθηναϊκός όχι μόνο μια ομάδα που θα κερδίζει, αλλά και τη δομή ενός συλλόγου που θα μπορεί να στέκεται με αξιώσεις στο υψηλότερο επίπεδο.
Να είναι, με όλη τη σημασία της λέξης, «Panathinaikos»…
ΠΗΓΗ ΦΩΤΟ:
