Δύο πολυμεσικά ταξίδια στην έρημο παρουσιάζει το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στο Λιμάνι και στο MOMUS, στο πλαίσιο του αφιερώματος στον Όλιβερ Λάσε. Οι δύο εγκαταστάσεις συνδέονται με το σύμπαν του σκηνοθέτη του Sirāt και παραμένουν ανοιχτές για το κοινό με ελεύθερη είσοδο έως το τέλος του φεστιβάλ.
«Καλώς ήρθατε στην έρημο ΙΙ: Δεν θα μας βρουν;», γράφει η ταμπέλα στο Δυτικό Φυλάκιο, στην είσοδο του Λιμανιού Θεσσαλονίκης. Μόλις περάσει το κατώφλι, ο επισκέπτης μπαίνει κυριολεκτικά σε περιβάλλον ερήμου, με άμμο στο δάπεδο, χάρτες από μερικές από τις πιο αχανείς ερημικές εκτάσεις του πλανήτη και απρόσμενες εικόνες και αντικείμενα που δημιουργούν μια διαφορετική ατμόσφαιρα.
Πρόκειται για την πολυπρισματική έκθεση με curator τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Ορέστη Ανδρεαδάκη, η οποία εντάσσεται στο μεγάλο αφιέρωμα της 67ης διοργάνωσης «Καλώς ήρθατε στην έρημο», προς τιμήν του σκηνοθέτη του Sirāt, Όλιβερ Λάσε, που βρίσκεται αυτές τις ημέρες στη Θεσσαλονίκη.
Σε έναν από τους χώρους της εγκατάστασης, slides προβάλλουν εμβληματικές εικόνες από τις ταινίες του αφιερώματος, αλλά και ατάκες, ρητά, στίχους, εδάφια και λέξεις που συνδέονται με τα πολλαπλά νοήματά του. Την ατμόσφαιρα συμπληρώνουν οι ηλεκτρονικοί ήχοι που συνέθεσε ο Kangding Ray για το soundtrack του Sirāt.
Η επόμενη αίθουσα φιλοξενεί μια ταινία 360°, το γαλλικό After the Shell του Πιερ Μουλέν, εμπνευσμένο από μια επιθανάτια εμπειρία. Φορώντας την ειδική μάσκα, ο επισκέπτης γίνεται ο ίδιος μια ψυχή που περιπλανιέται, μετέωρη ανάμεσα στο τέλος ενός κόσμου και στη γέννηση ενός άλλου, μέσα σε μια μονοχρωματική έρημο που σταδιακά αποκαλύπτει τη μεγαλοπρέπειά της.
Ακολουθώντας μια μακρινή λάμψη, διασχίζει ένα άσπιλο τοπίο όπου η Φύση ξυπνά σιγά σιγά, σε ένα αισθητηριακό ταξίδι προς το φως. Στον άλλο χώρο, η εμπειρία εικονικής πραγματικότητας γίνεται πιο ρεαλιστική.
Στο Tales of a Nomadic City («Ιστορίες μιας νομαδικής πόλης») των Μεντ Λεμίν Ρατζέλ και Κρίστιαν Βίουμ, ο επισκέπτης γίνεται μέρος της ταινίας και βρίσκεται καθισμένος στην άμμο της ερήμου, δίπλα στον Χασάν, έναν νομά που εγκαταστάθηκε πρόσφατα στα περίχωρα του Νουακσότ.
Μέσα από αυτήν την εμπειρία, οι δύο τους παρακολουθούν τον εντυπωσιακό μετασχηματισμό της ελάχιστα γνωστής πρωτεύουσας της Μαυριτανίας, μιας από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες πόλεις της Αφρικής. Ένα κολάζ από πλάνα live-action και σπάνιο αρχειακό υλικό δημιουργεί μια πολυεπίπεδη αφήγηση, στην οποία διαφορετικές χρονικές στιγμές συνυπάρχουν και συνθέτουν μια ιδιότυπη «κινούμενη κατάρρευση του χρόνου».
Από το Sirāt σε ένα πνευματικό ταξίδι εικόνας και ήχου
Λίγα μέτρα πιο κάτω, στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, στην Αποθήκη Β1 της προβλήτας Α΄, ο Όλιβερ Λάσε υποδέχεται το κοινό με μια ακόμη δημιουργία του, την οπτικοακουστική εγκατάσταση «Καλώς ήρθατε στην έρημο ΙΙΙ: Όλιβερ Λάσε – HU/هُوَ».
Το έργο σχεδιάστηκε από τον Γαλικιανό δημιουργό για το Museo Reina Sofía της Μαδρίτης και παρουσιάζεται για πρώτη φορά εκτός Ισπανίας, ειδικά προσαρμοσμένο στον χώρο του MOMUS. Πηγάζει από τη δημιουργική διαδικασία, την έρευνα και τις καταγραφές που οδήγησαν στη δημιουργία του Sirāt, της ταινίας που απέσπασε το Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών το 2025.
Τρεις μεγάλες οθόνες, που καλύπτουν τους τρεις τοίχους της αίθουσας σχηματίζοντας ένα Π, μεταφέρουν τον επισκέπτη σε ένα ιδιαίτερο πνευματικό σύμπαν. Στην ισλαμική παράδοση, sirāt είναι η γέφυρα που διασχίζει την κόλαση προς τον παράδεισο, σύμβολο ενός πνευματικού περάσματος.
Το HU/هُوَ, που σημαίνει «Αυτός», θεωρείται η πρώτη ηχητική εκδήλωση του θείου, η θεϊκή πνοή από την οποία γεννιέται η δημιουργία. Πάνω σε αυτούς τους συμβολισμούς, ο Λάσε οικοδομεί μια εμπειρία που ξεκινά από το σώμα, τον χορό και τη μνήμη και φτάνει στην αναζήτηση του ιερού μέσα στο φυσικό, αρχιτεκτονικό και ηχητικό τοπίο.
Το υλικό και το εγκόσμιο γίνονται το όχημα για την υπέρβαση, ενώ η εικόνα και ο ήχος λειτουργούν όχι απλώς ως μέσα αφήγησης, αλλά ως στοιχεία μιας βιωματικής προσέγγισης του έργου. Το αποτέλεσμα είναι μια έντονα σωματική και αισθητηριακή εμπειρία, που επιχειρεί να επαναφέρει τη μαγεία στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
«Το πιο σημαντικό για μένα σε αυτή την εγκατάσταση είναι το μεγάλο ηχοσύστημά της», δήλωσε ο ίδιος ο Όλιβερ Λάσε και πρόσθεσε: «Προτιμούσα το ηχοσύστημα να βρίσκεται στο εσωτερικό της εγκατάστασης, ώστε να θυμίζει ναό και να μπορούμε να συνδεθούμε με το λατρευτικό κομμάτι του αντικειμένου, όπως έκαναν οι Έλληνες στην αρχαιότητα».
Όπως εξήγησε, δεν είναι απαραίτητο όλα όσα περιλαμβάνει η εγκατάσταση να γίνουν αμέσως αντιληπτά από τον επισκέπτη. Αντίθετα, επιθυμία του είναι να του δοθεί η δυνατότητα να επιστρέψει σε αυτήν, επιτρέποντας στην εμπειρία να λειτουργήσει και σε δεύτερο χρόνο.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις εικόνες που περιλαμβάνονται στο έργο, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζουν εκείνες ενός πληγωμένου τοπίου και ναών στο Ιράν. «Αυτό το “τραυματισμένο” τοπίο θα ήθελα να λειτουργήσει ως αφορμή για να επικοινωνήσετε με το κοινό τραύμα, το οποίο όλοι κρύβουμε μέσα μας», είπε, δίνοντας μια ακόμη διάσταση στην προσέγγιση της εγκατάστασης.
Η εγκατάσταση «HU/هُوَ» και η πολυμεσική έκθεση «Καλώς ήρθατε στην έρημο ΙΙ: Δεν θα μας βρουν;» αποτελούν δύο διαφορετικές, αλλά συμπληρωματικές προσεγγίσεις στο σύμπαν του Όλιβερ Λάσε, προσκαλώντας το κοινό να ανακαλύψει τις πολλαπλές όψεις της ερήμου, όχι μόνο ως φυσικού τοπίου, αλλά και ως τόπου εσωτερικής αναζήτησης και υπέρβασης.
Και οι δύο εγκαταστάσεις θα παραμείνουν ανοιχτές για το κοινό έως το τέλος του Φεστιβάλ, την Κυριακή 15 Νοεμβρίου, με ελεύθερη είσοδο. Η πρώτη, στο Δυτικό Φυλάκιο της Πύλης 1 του Λιμανιού, λειτουργεί καθημερινά από τις 13:00 έως τις 21:00, ενώ η δεύτερη, στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, από τις 10:00 έως τις 22:00.
